Του Ν. Τσαγκαράκη
Η ενδιαφέρουσα εκδοχή του Σέρλοκ Χολμς και η αδιάφορη ελληνική κωμική προσθήκη του μήνα.
SHERLOCK HOLMES
Σκην.: Γκάι Ρίτσι
Πρωτ.: Ρόμπερτ Ντάουνι Τζούνιορ, Τζουντ Λο, Ρέιτσελ ΜακΆνταμς, Μαρκ Στρονγκ, Έντι Μαρσάν, Κέλυ Ράιλυ
Στο Λονδίνο του 19ου αιώνα, ο ιδιωτικός ντετέκτιβ Σέρλοκ Χολμς και ο καλύτερος του φίλος, γιατρός Τζον Γουότσον, προσπαθούν να σταματήσουν το διαβολικό σχέδιο του λόρδου Μπλάκγουντ να κυριαρχήσει στη Βρετανία και σταδιακά σε ολόκληρο τον πλανήτη, αρχίζοντας με την εξόντωση των βρετανικών κοινοβουλίων και της κυβέρνησης.
Οι συστάσεις είναι περιττές για τον ήρωα που δημιούργησε ο Άρθουρ Κόναν Ντόιλ το 1887, και που έκτοτε λέγεται ότι έχει γίνει ο χαρακτήρας με τις περισσότερες ενσαρκώσεις στο θέατρο, στο σινεμά και την τηλεόραση. Μετά από μακρά απουσία από την κινηματογραφική οθόνη (αν δεν κάνουμε λάθος, η τελευταία εκδοχή ήταν το «Young Sherlock Holmes» του Μπάρυ Λέβινσον το 1985 σε παράγωγη Στίβεν Σπίλμπεργκ και σενάριο Κρις Κολόμπους), ο Χολμς επιστρέφει στα χέρια του Γκάι Ρίτσι («Δυο καπνισμένες κάννες» 1998, «Η αρπαχτή» 2000) ενός ανθρώπου ιδανικού να του προσδώσει την ενέργεια και το μοντέρνο ύφος που θα τον έκανε ελκυστικό στο κατά βάση νεανικό κοινό του Χόλυγουντ. Ο σκηνοθέτης διεκπεραιώνει την αποστολή του αποδίδοντας την ιστορία του με γρήγορους ρυθμούς, πολλή δράση, πλούσια και πειστικά οπτικά εφέ, χιουμοριστικούς διαλόγους, μπριόζες ερμηνείες (μόλις χτες βράδυ, ο Ντάουνι Τζούνιορ κέρδισε Χρυσή Σφαίρα για τον συγκεκριμένο ρόλο) και μια ενδιαφέρουσα θεματική παραλλαγή, σε μια απεικόνιση που διατηρεί πολλά από τα παραδοσιακά γνωρίσματα και συνήθειες του χαρακτηρα, διαφοροποιώντας επίσης αρκετά.
Ο Χολμς εξακολουθεί να καπνίζει την πίπα του στο διαμέρισμα της οδού Μπέικερ 221Β, αδιαφορεί εντελώς για την ηρεμία και τις ανάγκες των συγκατοίκων του, είναι παροιμιωδώς ακατάστατος αλλά και δεινός μποξέρ, ακολουθεί επαγωγικούς συλλογισμούς, δε συναναστρέφεται με γυναίκες, και παραμένει γενικότερα αντι-κοινωνικός.
Ωστόσο, υπάρχουν ριζικές αλλαγές που ‘εκσυγχρονίζουν’ τον ήρωα και των οποίων η αναγκαιότητα και η λειτουργικότητα είναι συζητήσιμη, όπως καταρχάς η επιλογή νεότερων ηθοποιών. Η πιο γνωστή πρόσφατη φυσιογνωμία του χαρακτήρα ανήκει στον βρετανό Τζέρεμυ Μπρετ, που τον υποδύθηκε στη γνωστή βρετανική τηλεοπτική σειρά στο διάστημα 1984-94. Τόσο εκείνος όσο κι ο Έντουαρντ Χάρντγουικ που στάθηκε πλάι του ως Γουότσον, είχαν μόλις περάσει τα 50 τους χρόνια, ενώ εδώ έχουμε αντιστοίχως τον 44χρονο Ντάουνι Τζούνιορ και τον 37χρονο Λο. Η επιλογή των ηθοποιών επηρεάζει και τη φυσιογνωμία των χαρακτήρων, που χάνουν τον παραδοσιακό τους σωματότυπο (ο Χολμς δεν πια ψηλόλιγνος και δολιχοκέφαλος, αλλά κοντύτερος και περισσότερο μυώδης, ενώ ο Γουότσον δεν είναι στρουμπουλός μεσήλικας αλλά ένας ευκίνητος και γοητευτικός νεαρός), ενώ δεν έχουν ίχνος από την κοκεταρία και τον συντηρητισμό που τους χαρακτηρίζει σε προηγούμενες απεικονίσεις. Ο Γουότσον διατηρεί το μουστάκι του για να διαχωρίζεται φυσιογνωμικά από τον Χολμς, αλλά από ‘κει και πέρα, οι δύο φίλοι -ιδιαιτέρως ο Χολμς- κυκλοφορούν μονίμως βρώμικοι, ιδρωμένοι και αναμαλλιασμένοι, με μοναδικό κομψό στιγμιότυπο τη σκηνή του εστιατορίου.
Επίσης, το σενάριο επιλέγει τον δρόμο τη δράσης έναντι της σκέψης, με την πλοκή γεμάτη από κυνηγητά, εκρήξεις και μάχες σώμα-με-σώμα, υποβαθμίζοντας τη συστηματική εξιχνίαση του μυστηρίου, που παραδοσιακά αποτελεί το επίκεντρο μιας ιστορίας Χολμς. Παρότι η ευφυΐα του ήρωα επιδεικνύεται με τις παρενθέσεις εσωτερικού μονολόγου στην προετοιμασία των υπολογισμένων χτυπημάτων του, νομίζουμε ότι αυτό δεν αρκεί για να απολαύσει κανείς τη μεθοδολογία στη συναρμολόγηση των στοιχείων της υπόθεσης που αποτελούν μέρος τέτοιων ιστοριών, καθώς οι αποκαλύψεις που αφορούν την κεντρική πλοκή δίνονται ξαφνικά και μεμονωμένα στο τέλος, κι αφού δεν υπάρχει πλέον διακύβευμα, απλώς διαδικαστικές απορίες σχετικά με την αληθοφάνεια της ιστορίας.
Η πιο ριζική διαφοροποίηση όμως που κάνει ο Ρίτσι, είναι ότι επιλέγει να αναδείξει μια πλευρά του ήρωα που μέχρι τώρα θεωρείτο αδόκιμη κι εξεζητημένη, παρότι τα στοιχεία ήταν πάντα διαθέσιμα (π.χ. ξαναβλέποντας την ερμηνεία του Μπρετ διακρίνεται ελαφρύς ακκισμός). Για πρώτη φορά λοιπόν, η ομοφυλοφιλική σχέση ανάμεσα σ’ αυτόν και τον Γουότσον γίνεται κάτι παραπάνω από υποθετική, χωρίς παρόλαυτά να μετατρέπεται σε ζήτημα της πλοκής, παραμένοντας ένα εύρημα που επιτρέπει στον σκηνοθέτη να παίξει με τις προσδοκίες του κοινού και τη φύση του χαρακτήρα σε μια εποχή που του δίνει το περιθώριο.
Ο Χολμς εκφράζει συνεχώς την αντιπάθειά του προς την αρραβωνιαστικιά του Γουότσον, χωρίς ποτέ να δίνεται μια σαφής εξήγηση κι ενώ η Μαίρη σκιαγραφείται με συμπαθέστατο τρόπο. Τα πειράγματα ανάμεσα στο κεντρικό δίδυμο δε σταματούν ποτέ, ενώ συνοδεύονται από βλέμματα και χαμόγελα, τα οποία θα πρέπει να είναι κανείς ή εντελώς αθώος ή στρουθοκάμηλος για να μην αναγνωρίσει. Για να μην αναφέρουμε την Αϊρίν, η οποία όπως λέει ο ίδιος ο Γουότσον υπήρξε η μοναδική γυναίκα στο παρελθόν του Χολμς, αλλά ακόμα κι αυτή δεν καταδέχεται καν να τη φιλήσει παρότι προηγουμένως της έχει σώσει τη ζωή με τυπικά ηρωικό τρόπο. Έτσι, το φιλμ κάνει τα σημάδια προφανέστερα από ποτέ για μια εκδοχή την οποία δεν επιθυμεί να επισημοποιήσει, είτε από σεβασμό στην παράδοση του ήρωα, είτε από καθαρό υπολογισμό προς το μαζικό κοινό το οποίο αποσκοπεί να κερδίσει (και μάλλον τα κατάφερε αφού η ταινία μέχρι στιγμής έχει ξεπεράσει τα 310 εκατομμύρια δολάρια παγκοσμίως).
Λεπτομερειακά, σχετικά με την επιλογή των κακών, αξίζει να παρατηρηθεί ότι το φιλμ ακολουθεί τη στρατηγική του «Batman begins», ξεκινώντας με έναν υπολογίσιμο αλλά λιγότερο γνωστό κακό (στο ευρύ κοινό τουλάχιστον), και κλείνοντας με την υπόσχεση για την εμφάνιση του αιώνιου εχθρού του Χολμς, καθηγητή Μοριάρτυ, στο δεύτερο μέρος που δε θ’ αργήσει πολύ (κατ’ αντιστοιχία με την υπόσχεση για τον Joker στο φιλμ του Κρίστοφερ Νόλαν).
I LOVE KARDITSA
Σκην.: Στράτος Μαρκίδης
Πρωτ.: Κώστας Αποστολάκης, Κατερίνα Παπουτσάκη, Μπέσυ Μάλφα, Γεράσιμος Σκιαδαρέσης, Ελένη Γερασιμίδου, Μιχάλης Ιατρόπουλος, Σταύρος Νικολαΐδης, Τάσος Νούσιας, Σοφία Βογιατζάκη, Αλέξανδρος Μυλωνάς
Ένας πρωτοπόρος Ελληνας επιστήμονας στις αρχές της δεκαετίας του' 70 κλωνοποιεί τον πρώτο άνθρωπο στη Νέα Υόρκη, τον έλληνα Γρηγόρη Κανιά από την Καρδίτσα, δημιουργώντας τον Μάικ Κανιά. Στην Αμερική του 21ου αιώνα, ο Μάικ σταματά ένα βράδυ για τσιγάρα και πέφτει θύμα κλοπής. Έχοντας χάσει 30 εκατομμύρια δολάρια, βρίσκεται αντιμέτωπος με την Μαφία. Για να σωθεί, θα πρέπει να πάει στην Καρδίτσα και να αλλάξουν θέσεις με τον κλώνο του. Ο Γρηγόρης, ως τυπικός έλληνας της επαρχίας, είναι μπλεγμένος σε πολλές ερωτικές ίντριγκες και ψάχνει τον τρόπο να αποκτήσει πολλά λεφτά χωρίς φυσικά να δουλέψει. Μια sexy ξανθιά με μια μεγάλη επιταγή είναι το τέλειο δόλωμα.
Μιλώντας με το καστ και τον σκηνοθέτη της ταινίας λίγο πριν από την πρεμιέρα της στο Ηράκλειο την προηγούμενη Κυριακή, επέμεινα σε ερωτήσεις που αφορούσαν τη σχέση ανάμεσα στις τηλεοπτικές και τις κινηματογραφικές κωμωδίες, και άκουγα όλους να λένε πόσο πολύ πιστεύουν ότι μια κωμωδία σαν αυτή δε θα μπορούσε ποτέ να γυριστεί για την τηλεόραση, λόγω σκηνοθετικών και υποκριτικών απαιτήσεων. Φυσικά, οι άνθρωποι από τη μεριά τους έλεγαν ό,τι μπορούσαν ως όφειλαν για να υπερασπιστούν το σχέδιο στο οποίο συμμετείχαν. Το ότι η εταιρεία παραγωγής όμως αποφάσισε να μην πραγματοποιήσει δημοσιογραφικές προβολές στην Αθήνα, προφανώς για να αποφύγει την αρνητική δημοσιότητα, θα πρέπει να σας δίνει μια εντύπωση για το αν και κατά πόσο οι ίδιοι οι συντελεστές γνώριζαν τι είδους ταινία είχαν στα χέρια τους.
Σκηνοθετημένη από τον Μαρκίδη που έχει δουλέψει κυρίως σε αισθησιακές ταινίες, βιντεοταινίες και τηλεοπτικά σήριαλ, προκύπτει μια αισθητική πρόταση ανάλογη της φιλμογραφίας του, την οποία βεβαίως μπορεί ν’ αντιμετωπίσει κανείς μόνο με χιούμορ. Ίσως δηλαδή ήταν καταλληλότερο αν και η συγκεκριμένη ταινία κυκλοφορούσε κατευθείαν στο DVD, εξάλλου σήμερα οι βιντεοταινίες του ’80 θεωρούνται cult. Το ζήτημα προκύπτει όταν εταιρείες παραγωγής χρηματοδοτούν τέτοια εγχειρήματα με το πρόσχημα ότι επιθυμούν να παρέμβουν στο ασθενικό ελληνικό σινεμά και να φέρουν τον κόσμο στις αίθουσες (αφού πρώτα πληρώσει σχεδόν 10 ευρώ) τη στιγμή που συγκεκριμένα κινηματογραφικά είδη παραγκωνίζονται. Η πρόταση λοιπόν απ’ ό,τι φαίνεται τόσο των εταιρειών, όσο και των συντελεστών που μην έχοντας άλλη λύση υποκύπτουν προκειμένου ν’ απασχοληθούν, είναι αισθητικά φτηνές και πρόχειρες κωμωδίες, με σκηνοθεσία και αφήγηση που αδικούν κατάφορα τους θεατές.
Η μόνιμη δικαιολογία των δημιουργών είναι οι μικροί προϋπολογισμοί, αλλά ο αντίλογος είναι ότι η οικονομική ανεπάρκεια μιας ταινίας ποτέ δεν προεξόφλησε την αισθητική της φτήνια. Και για να μη μιλάμε στον αέρα: η ιστορία υποτίθεται ότι έχει μια υπο-πλοκή σχετική με τον επιστήμονα που κλωνοποίησε τον Γρηγόρη, τα κίνητρα, τις προθέσεις του, τους χώρους του, τους συνεργάτες του, το πείραμα κτλ., μαζί με τον μαφιόζο που κυνηγάει τον Μάικ. Η πρώτη από τις δύο βασικές παραμέτρους του σεναρίου ξεπετάγεται με ψευτο-φουτουριστικές επιλογές στα κοστούμια και στο μακιγιάζ (το μαοϊκό σακάκι και τα μαύρα γάντια του επιστήμονα, το κοστούμι της Δραγούμη που μοιάζει να είναι φτιαγμένο από αλουμινόχαρτο) χωρίς να δικαιολογούνται αφού η ιστορία διαδραματίζεται στη σημερινή εποχή. Παρατηρήστε την ‘επιμέλεια’ και την ‘έμπνευση’ με τις οποίες έχει στηθεί το σκηνικό της εταιρείας του επιστήμονα: σ’ ένα δωμάτιο μερικών τετραγωνικών, ένα τραπέζι και μερικές οθόνες τηλεόρασης τοποθετημένες σε έπιπλα, προβάλλοντας ψηφιακά γραφικά που παραπέμπουν σε παιχνίδια ATARI. Η ίδια προχειρότητα χαρακτηρίζει και την υπο-πλοκή του μαφιόζου, ο οποίος είναι απλώς διακοσμητικός. Η μηδαμινή σημασία που δίνει ο σκηνοθέτης στις παραμέτρους της ιστορίας αποτελεί ένδειξη για τη συνολική προχειρότητα που έχει να προτείνει ως επιλογή διασκέδασης.
Κι αυτό είναι μόνο η αρχή. Μπροστά σε προφάσεις όπως ότι ‘είναι μια ταινία για χαβαλέ’, ‘είναι δύσκολες οι συνθήκες χωρίς λεφτά’ η ταινία ζητάει να συγχωρήσουμε την έλλειψη συνοχής στο σενάριο (οι σκηνές ακολουθούνται με ισχνή ή ανύπαρκτη αιτιότητα), το ερασιτεχνικό στήσιμο των σκηνών, τους αφρόντιστους χαρακτήρες (οι προφορές του Μάικ και των ιταλών μπράβων δεν ξέρουμε πόσο καιρό δουλεύονταν στις πρόβες, αλλά δεν πρέπει να ήταν και πολύς) και γενικώς την αδιαφορία για το αισθητικό κομμάτι της ταινίας, η οποία είναι γυρισμένη με μέτρα κάθε άλλο παρά κινηματογραφικά.

