Του Δημήτρη Ν. Θεοδοσάκη, του Κάστρου ο Ταχυδρόμος

Η φαμελιά του μπαρμπα–Κωστή βαστούσε τα πατροπαράδοτα έθιμα, τιμούσε τους αγίους, πίστευε στο Θεό, κρατούσε τις παραδόσεις και με τη σκληρή δουλειά και τον τίμιο ιδρώτα πότιζε την πετραδερή γη του χωριού, για να πορευτεί.Ο μπαρμπα- Κωστής αγαπούσε την εκκλησία, ήταν αριστερός ψάλτης και δεν έλειπε από τα πανηγύρια και τις νυχτερινές λειτρουγιές και ξαργούσε όλες τις βαρές σκόλες. Μα και η καλοσυνάτη θεια-Ελένη, η γυναίκα του Μπαρμπα–Κωστή, κάθ’ αργά έβανε στο γαστρί δυο αναμμένα κάρβουνα και δυο κλαδιά λιβάνι κι εθυμιάτιζε στις γωνιές του σπιτιού και στο κονοστάσι, άναφτε το καντήλι κι έφεγγε στους αγίους,γκάρδιωνε την ελπίδα,μέρωνε το σπίτι και απόδιωχνε τα κακά.Με τα λίγα αυτή η φαμελιά ήταν ευχαριστημένη, σαν είχαν το καθημερνό τους, δοξάζανε το Θεό.

Το στερνοβύζι της φαμελιάς, η Αθηνά, μια λυγερή, γλυκοθώρητη, έξυπνη μα και θρησκευόμενη κοπελιά, δεν πήγε εργάτισσα στα λιομαζώματα, παρ’ όλο που είχανε πολλή ανάγκη.Γιατί η χρονιά ήταν όψιμη,οι λιανολιές στα νοτερά αργούσανε να γενωθούν.

Άλλες χρονιές του Αϊ-Δημήτρη κατεβαίνανε στο γιαλό για τα λιομαζωχτά τους και τ’-Αϊ-Γιώργη του Μεθυστή ξεγιαλίζανε.Φέτος η χρονιά ήταν όψιμη στις ύστερες του Νοέμβρη κινήσανε οι χωριανοί στο νοτερό και βορνό γιαλό τα λιομαζωχτά τους.Οι ζεστές μέρες, μα και ο καιρός που παραπέρασε, στακώσανε τις λιανολιές και η χρονιά τους έβιασε. Και οι φαμελίτες στα μετόχια του γιαλού δε θα ξαργούσανε καμιά σκόλη μήδε τσ’ Αγιάς-Κατερίνας, του Άϊ–Στελιανού, του Αγίου Σάββα, που είναι βαρά σκόλη και λέγανε πως σαβάσει ο κόσμος, σαλεύει η γης από τη μεγαλότητα του αγίου,δεν ξαργούσανε ούτε της Αγιάς Βαρβάρας, και του μαγαλοάγιου Αϊ- Νικόλα.Φοβόντουσαν μην κάνει αέρα και πέσουνε χάμαι οι λιανολιές και τις χάσουνε.Και από το λάδι περιμένανε να κυβερνηθούνε.Η θρησκευόμενη κοπελιά, μα και η φαμελιά της δε θέλανε σκολιανό και Κυριακιανό λάδι.

Ο μπαρμπα-Κωστής είχε λίγες λιανολιές, μα φέτος κι αυτές οι λίγες δεν είχανε δέσει ούτε ένα καλάθι ελιές, δεν είχε και παλιό λάδι, μήδε είχε κι από πού να πάει να δανειστεί, οι πιο πολλοί στο χωριό ήταν φτωχοί, «κι από φτωχό μη δανειστείς και πάρει σε ξωπίσω».Σαν θρησκευόμενος, τα είχε καλά με τους καλογέρους του κοντινού μοναστηριού της Αγιάς Μονής και έστειλε τα παιδιά του, το Μανώλη με την Αθηνά, με τα πόδια, μιας ώρας δρόμος, να πάνε στο μοναστήρι, να βρούνε τον καλόγερο τον Ioyst;ino να τους γεμίσει μια πεντακοσάρα μποτίλια λάδι δανεικό, να περάσουνε και πιο πέρα ο Θεός έχει.

Μα στο θεόφτωχο σπίτι του μπάρμπα Κωστή δεν είχαν μόνο το λάδι ξελειφθεί, μα δεν είχανε μήδε καρπό για να ζυμώσουνε και ήταν άδειο το ψωμοπίθαρό τους.Ούτε και ξωχώραφα είχανε, μήδε ζευγάρι για να τα σπείρουνε.Και για να έχουνε το καθημερινό ψωμί της φαμελιάς και να μην ζυγώνουνε κάθε μέρα στις πόρτες των ανθρώπων δανεικές τις κριθινοκουλούρες για να φάνε,ο μπαρμπα- Κωστής πήγαινε στο δάσος, δυο ώρες να πάει και δυο ώρες να γυρίσει, έκοβε ένα γομάρι ξύλα, τα φόρτωνε και τα έφερνε στο χωριό.Απόγευμα ο ήλιος είχε πάρει το κατάχυμα, μέχρι να σκολάσει και να φτάσει ο γιος του ο Μανώλης από το Γυμνάσιο της Βιάννου στο χωριό Χόνδρος, μιάμιση ώρα με τα πόδια, έτσι πηγαίνανε τότε όλα τα δασκαλάκια από τα λιοχώρια της επαρχίας στο Γυμνάσιο. Ο πατέρας έδιδε στο γιο το γαϊδούρι φορτωμένο με ξύλα, με δαυλούς και κουτσούρια, και του έλεγε.

-Μανώλη πήγαινε στη Βιάννο τα ξύλα, να τα πουλήσεις, να φέρεις ψωμί να φάμε.

-Καλά, πατέρα.

-Μα μην αργήσεις, γιατί έχομε βράσει τις βρούβες και σε περιμένομε να φέρεις το ψωμί, να φάμε.

Ο γιος λαλούσε το χτήμα βιαστικά, ξαναπήγαινε στη Βιάννο και γυρνούσε από τη μια άκρη στην άλλη, από το Μιχαήλ Αρχάγγελο μέχρι τον πέρα πλάτανο, για να πουλήσει τα ξύλα.

-Πόσο τα πουλείς τα ξύλα;

-Δεκαπέντε δραχμές.

-Να σου δώσω δώδεκα να μου τα δώσεις;

-Εντάξει.

Πήγαινε μπροστά ο αγοραστής, ξωπίσω το κοπέλι ακλουθούσε και λαλούσε το φορτωμένο γαϊδούρι με τα ξύλα στα κακόσκαλα της Βιάννου.Μα μόλις τα ξεφόρτωσε, του είπε ο αγοραστής.

-Για τόσο λίγα ξύλα, θέλεις τόσο πολλά λεφτά, πάρε τα πίσω, δεν τα θέλω.Ή αν θέλεις να τα πάρω, θα σου δώσω μόνο δέκα δραχμές.

-Εντάξει, είπε φαρμακωμένο το κοπέλι, που δεν μπορούσε μόνο του να ξαναφορτώσει τα ξύλα, μα και ντρεπότανε κιόλας.

-Μα θα μου τα κουβαλήσεις και στο δώμα, να τα κτίσεις;

-Να σου τα κουβαλήσω, να τα χτίσω.

Μόλις πήρε τα λεφτά, πήγε στο φούρνο, αγόρασε δυο μικρά ψωμιά να τα φέρει στο χωριό όλοι μαζί να φάνε.Και παρόλο που πεινούσε και ολημέρα ήταν νηστικός, δεν έκοβε ούτε μια μπουκιά ψωμί να το φάει!

Ο Σαπουνάς, καλοσυνάτος μεγαλέμπορας της Βιάννου, με πλατιά αντίληψη, έλεγε και ξανάλεγε.

-Να μη με ποθάνει ο Θεός, μέχρι να δω αυτό το παιδί τι θα γίνει.

Πέρασε του Αϊ-Σπυρίδωνα, το κρύο δυνάμωσε,η νηστεία βάθυνε και του Αγίου Ελευθερίου το χωριό νήστευε και τα ψαρικά και προετοιμαζότανε να υποδεχτεί τα Χριστούγεννα.Οι φαμελίτισσες ολημερίς συναγωνούσαν με τους άντρες στις ξωτάρικες δουλειές, κάθε βράδυ, αν και γυρίζανε κουρασμένες από τα λιομαζώματα, στένανε το τσικάλι, πριχού βραδιάσει, να μαγερέψουν μια μπουκιά να φάνε,ταχτοποιούσαν το σπίτι τους και αλεσματίζανε.Βάνανε στο αλεσματοσάκι το αλεσματικό και το πηγαίνανε οι άντρες στο μύλο να το αλέσει. Άλεθε και αξάγιαζε ο μυλωνάς το άλεσμα και οι φαμελίτισσες

ψιλοκοσκινίζανε με την ψιλή μεταξωτή κνισάρα, για να ζυμώσουν.

Οι άντρες πηγαίνανε να φέρουν φουρνόξυλα από την Κεφάλα, την Πλευρά ή από των Καλογέρων τη μάντρα.Όσοι πηγαίνανε στα αχινοπόδια, κάνανε τέσερις αγκαλιές, βάνανε δυο μεγάλα αχινοπόδια στον πάτω, τα πατούσανε καλά κι ύστερα βάνανε ένα πρόσωπο, ένα ανάποδο.Εβάνανε μακρομάνικα ρούχα, να μην τους τσιμπούνε και στιβάνια, για να τα πατούνε.Τ’ αγαπημένα αντρόυνα πηγαίνανε μαζί στα φουρνόξυλα κι εσύντραμε ο γεις του αλλού.«Πάει πάλι το Σοφιάκι με το Συμνιανάκη στα φουρνόξυλα», λέγανε. Βάνανε τις φουρναγκαλιές στα φουρνόσπιτα να μη γραθούνε, γιατί ο φούρνος, για να γενεί, με τα ογρά ξύλα ήθελε άλλα τόσα.Οι μεγάλοι φούρνοι στο χωριό ήταν του Γιαμαλομανώλη, της Μαμάνας, της Μαμής στην Καμάρα, του Αννάκι στου Θυμιανού το χαράκι,του Ραφτάκη στον Αποστελιανό, του Δημάρχου στην Περβόλα, που ζυμώνανε οι χωριανοί κι εβάνανε 60 μέχρι 80 οκάδες αλεύρι.Μα είχε και πιο μικρούς φούρνους σ’ όλο το χωριό.

Τα χρόνια για τη φτωχολογιά ήταν δύσκολα, δεν εξανοίγανε τη μόδα, τη θεωρούσανε περίσσια πολυτέλεια.Οι άνθρωποι δεν είχανε πολλά ρούχα, είχανε μόνο μια σκολινή αλλαξά, που την πλύνανε, τη στεγνώνανε, τη σιδερώνανε προπαραμονές των γιορτών κι επερνούσανε τη σκόλη τους.Τις βροχερές μέρες απλώνανε στις καρέκλες τα ρούχα, τα σιμώνανε στην παραστιά, για να τα στεγνώσουνε.

Ήταν συνήθιο εκείνη την εποχή να προωθούν τ’ ασερνικά, να μάθουνε μια χαχαλιά γράμματα.Και ο μπαρμπα-Κωστής πήγαινε κι εκείνος το Μανώλη του στα γράμματα, όμως τις δυο του θυγατέρες, παρά του ότι παίρνανε κι εκείνες τα γράμματα, μόλις τελειώσανε το δημοτικό, τις σταμάτησε.Την πρωτογόνατη θυγατέρα του τη Μαρία την έπεψε να μάθει τη μοδιστρική στην αδερφή του τη Μαρία, που ήταν μια καλή μοδίστρα στο κάτω χωριό και μαθήτευσε και στη Μαρίκα του Δημάρχου, που ήταν κι εκείνη καλή μοδίστρα στον πάνω οικισμό στην Περβόλα.Πράγματι έγινε μια πολύ καλή μοδίστρα στο χωριό.Την πανέμορφη Αθηνά τη βάζανε να κάνει ξωτάρικες γεωργικές δουλειές και τη λάτρα του σπιτιού.

Οι φτωχοί φαμελίτες, για να λιγοστέψουν τα στόματα που είχαν να ταϊσουν, μα και για να μην τυραννούνται τα παιδιά τους, όπως εκείνοι, αναζητούσανε τρόπους, να τα διώξουν, να πάνε στην πολιτεία, να πιάσουν καρέκλα του δημοσίου, να ζήσουν καλύτερα.Μόλις τελείωσε ο Μανώλης το Γυμνάσιο, έκανε τα χαρτιά του να πάει εθελοντής στρατιώτης στο Κ.Ε.Τ.Ε.Σ, να κάμει τη θητεία του, μα και να πληρώνεται.Ο μπαρμπα-Κωστής πήρε δανεικά λεφτά να ταχτοποιήσει το φευγιό του μοναχογιού του.

Προπαραμονές των Χριστουγέννων ανάψανε φωτιές στις γειτονιές, βράζανε νερό στα σιντεροτσίκαλα, να λουστούνε, να λούσουνε τα κοπέλια τους, να πλύνουνε τα ρούχα τους.Ο μπαρμπα – Κωστής, με τη θεια-Ελένη και τις θυγατέρες τους, πήγανε στην Αγιά-Μονή και ξεμολοηθήκανε, τους διαβάσανε το συχωρετικό, ξεμολοημένοι, νηστεμένοι, να μεταλάβουνε, με καθαρή καρδιά να υποδεχτούνε τη Θεία γέννηση του Χριστού.

Στα πιο βασταγμένα σπίτια κάνανε προετοιμασία, πήγαιναν πολλές φορές την ημέρα στα μαγαζιά ν’ αγοράσουν όσα είχαν ανάγκη για να εορτάσουνε τη μεγάλη μέρα.Οι φαμελίτισσες ψιλοκοσκινίζανε με τις μεταξωτές κνισάρες, βάνανε μέσα σ’ ένα μολυβωτό γάστρινο κουρουπάκι, με τα δυο αφτάκια, αλεσμένα ροβίθια και ζεστό νερό, το σκεπάζανε μ’ ένα πιάτο και το χώνανε μέσα στη σκάφη, για να ζεσταθεί το αλεύρι.Ο κουνενός θέλει μια μέρα ή μια νύχτα για να βγει. Μισό κονταρόξυλο σαν έβγαινε το μεράστρι, πηγαίνανε στο φούρνο να δούνε ανέ βγήκε ο κουνενός.Όταν άρχιζε να βγαίνει και είχε γοργό να ξεφουντώσει, βάνανε γύρω από τη σκάφη φωτιά να ζεσταίνουνε τη ζύμη και σε λίγο αρχίζαν να μαλάσσουν και πριχού ’πομαλάξουν την τελευταία μαλατιά, φωνάζανε στους άντρες τους.

-Ανάψετε το φούρνο να γενεί.Ο φούρνος περιμένει, μα τα ψωμιά δεν περιμένουν το φούρνο.Άμα αργήσεις να φουρνίσεις τα ψωμιά, χαλά,κατεβαίνει η ανέβασή τους και γίνονται κομόλιθοι.

-Γυναίκα, ασπρίσανε τα θεμέλια του φούρνου κι έχει γενεί, ώρά ’ναι να φουρνίσομε.

Σηκώνανε την πινακωτή με τα ψωμιά, την ακουμπούσανε στον πόρο του φούρνου και με το φτυάρι ένα ένα το ψωμί πιτήδεια το φουρνίζανε οι άντρες, να μείνει τόπος να φουρνίσουνε κι άλλες νοικοκερές.Και σαν τα ξεφουρνίζανε, δίδανε απαλό στους γονέους, στις αδερφάδες,στις κουνιάδες και στις συντέκνισσες.

Η Ζαχαρίαινα ζύμωσε στου κυρού της, του Μπαμπουρανομανώλη το φούρνο κι έκαμε φτάζυμο ζυμωτό.Από τον κουνενό της προζυμίσανε η μάνα της,η Ζωή του Νίκου τ’ Αντρέα, η Καντίκω του Θεοδόση,η Γιαμαλονικολίνα,η Μαρίνα του Ηρακλή και κάθε φαμελίτισσα έκανε από πέντε έξε ψωμιά. Το καλύτερο δώρο εκείνη την εποχή ήταν ένα φτάζυμο ψωμί, μια γουλιά χοιρινό κριάς και μια μποτίλια κρασί.

Από το πρωί της παραμονής, της Αγιάς Ευγενίας τη μέρα, μαζωνότανε γείτονες και δικολογιά και συντράμανε στα χοιροσφάγια.Στην αυλή των σπιτιών, στις χωματόστρατες κάνανε παραστιές, ανάφτανε φωτιές και βράζανε νερό στα σιντεροτσίκαλα, για να χοιρομαδήσουνε.Μαύρη κουκούλα φορούσαν τα κορφοκέφαλα της Μαδάρας, το κρύο είχε δυναμώσει και προμηνούσε πως σε λίγο θ’ άρχιζε να χιονίζει.

Μονάχα στο φτωχικό σπίτι του μπαρμπα–Κωστή δεν εκάνανε προετοιμασίες, μήδε γουρούνι είχανε αναθρέψει, γιατί δεν είχανε παράσπιτο, μήδε και ζυμωταργιά κάνανε, για να στολίσουν το χριστουγεννιάτικο σοφρά.Μα και δεν τους άρεσε ν’ ανατρέφουνε χοίρο.Η Αθηνά σε μια έκθεση στην τελευταία τάξη του δημοτικού σχολείου για τις σκόλες έγραψε πως κάθε παραμονή Χριστουγέννων στενοχωράται που ακούει τα μουγκρητά από τα χοιροσφάγια. Στενοχωριότανε, που μέρες είχαν να πάρουν γράμμα από τον αλαργοξορισμένο τους, το Μανώλη, που υπηρετούσε στην Πάτρα,τον αναζητούσανε και με λαχτάρα περιμένανε τον ταχυδρόμο το σοκάκι τους να διαβεί.

Οι ταχυδρόμοι είναι από τους πιο αγαπητούς και συμπαθητικούς υπαλλήλους.Στις πόλεις είναι φορτωμένοι με τις πέτσινες τσάντες τους, ανεβοκατεβαίνουν τις σκάλες των πολυκατοικιών, γυρίζουν τους ατέλειωτους πισσοστρωμένους δρόμους να διανομέψουν τη αλληλογρα-φία, να μοιράσουν τις συντάξεις, τις επιταγές, τα γράμματα, τα έντυπα, τις κάρτες, τα ειδοποιητήρια δημοσίων υπηρεσιών και των δεμάτων, χαίρονται με τις χαρές και λυπούνται με τις λύπες των ανθρώπων και χαμογελαστά ανταλλάσουν αγάπης καλημέρες και καλές κουβέντες.

Με μεγαλύτερη λαχτάρα περιμένουν οι άνθρωποι στα χωριά τους αγροτικούς ταχυδρόμους να τους φέρουν ένα μήνυμα από τους ξενιτεμένους και όταν το πάρουν λάμπουν από χαρά.Στο ξέμακρο χωριό, από την πολιτεία του Μεγάλου Κάστρου, στο Χόνδρο της Βιάννου για τριάντα χρόνια ταχυδρόμος ήταν ο Μανώλης ο Σηφάκης. Ήταν μετρίου αναστήματος, σεμνός και καλοσυνάτος, εξυπηρετούσε όλα τα χωριά της Βιάννου. Φόρτωνε την πόστα σ’ ένα γαϊδουράκι, καβαλίκευε και γύριζε τα χωριά όλης της επαρχίας από το πρωί ως το βράδυ, το χειμώνα με τα κρύα και τις βροχές και τα καλοκαίρια με τις ζέστες και τα λιοπύρια.Τη μια μέρα πήγαινε στα μέσα χωριά της ανατολικής Βιάννου και την άλλη μέρα στα χωριά της δυτικής Βιάννου. Γνώριζε όλους τους ανθρώπους με τα ονόματα τους στα χωριά που εξυπηρετούσε, γάτεχε ξέχωρα του καθενός τον πόνο και τον βαστούσε μυστικό. Ήταν αγαπητός σε όλους, ήταν για την κάθε φαμελιά ο δικός τους άνθρωπος , σαν ένας αγαπητερός και καλός συγγενής. Και όλοι όσοι είχαν ξηνιτεμένους τον περιμένανε με αγάπη και λαχτάρα.Η φτώχεια και η αναδουλειά στα χωριά είχαν ανοίξει τις πόρτες για την ξενιτιά.

Τα μάτια μου πονέσανε τη θάλασσα να βλέπω ο ταχυδρόμος να περνά και γράμμα να μην έχω.

Την παραμονή των Χριστουγέννων είχε δρομολόγιο για τ’ ανατολικά χωριά. Απόγευμα, ο ήλιος είχε πάρει το κατάχυμα, όταν γύρισε από το δρομολόγιο του μέχρι να διανομέψει τις γιορτινές κάρτες, τα γράμμματα να δώσει και να πάρει, να εξαργυρώσει τις επιταγές και επιστρέφοντας να παραδώσει στον προϊστάμενο, να κλείσει το ταμείο του, ν’ αφήσει τη σάκα του στο γραφείο, να γυρίσει στο σπίτι του, που τον περίμενε η φαμελιά του, η μέρα πια είχε κλείσει. Οι χειμωνιάτικες μέρες είναι μια μπουκιά, μέχρι να ξημερώσει, αρχίζει να βραδιάζει. Όπως λέει και η παραμιά, «της Σαρανταράς η μέρα καλημέρα -καλησπέρα».

΄Ηταν πια σπερνό της παραμονής των Χριστουγέννων, το λεωφορείο της γραμμής από το Ηράκλειο στη Βιάννο μόλις είχε φτάσει. Κατεβήκανε τα ξενάκια, μα κι εκείνοι που πήγαν στη Χώρα για δουλειές και για πουσούνια, μα έφερε και την πόστα. Ο εισπράχτορας άφησε στο Ταχυδρομείο το σάκο, τον άνοιξαν και είχε μια επιταγή εκατό δραχμές στ’ όνομα του Κωστή Μανετάκη στο Χόνδρο. Την έστελνε ο μοναχογιός τους, ο Μανώλης, για να εορτάσουνε τις άγιες ημέρες των Χριστουγέννων οι φτωχοί γονέοι και οι αδερφάδες του.

Αν και ήταν πολύ κουρασμένος και νηστικός, ο ταχυδρόμος, γιατί είχε κάμει το έργο για εκείνη την ημέρα, από μόνος του ζήτησε λεφτά από τον προϊστάμενο, πήρε την επιταγή και κίνησε με το γαϊδουράκι του να πάει στο Χόνδρο μια ώρα και καμπόσο να πάει και άλλο τόσο να γυρίσει, για να πληρώσει την επιταγή.Ήξερε καλά ο καλοσυνάτος κύριος Μανώλης πόσο είχε ανάγκη τα λεφτά εκείνη η φτωχή φαμελιά.Συλλογίστηκε «αν και έχω κάμει το χρέος με το παραπάνω, έχω τελειώσει το μεροκάματό μου, το δούλεψα πάνω και ξαπάνω,αν και είναι παραμονή, θα βάλω μπροστά μου το δρόμο.Στο χέρι μου είναι να μην κάμουνε φτωχά και στερημένα Χριστούγεννα, θα πάω τώρα να δώσω χαρά στη φτωχή φαμελιά».

Είχαν ανάψει τους λύχνους, τα κοπέλια καλαντίζανε, σαν έφταξε ο κύριος Μανώλης ο ταχυδρόμος στο φτωχικό του μπαρμπα–Κωστή.Τον καλοδεχτήκανε, τον τρατάρανε, τους έδωσε την επιταγή,τον ευχαριστήσανε, ανταλλάξανε ευχές και έφυγε.

-Κωστή, πιάσε και διάβασε τα γράμματα της εκκλησιάς, να τα μάθεις, να μην τα συλλαβίζεις τ’ ασκέρου στο μοναστήρι και πάει άσκημα, κι εγώ θα πάω στο μαγαζί να πουσουνίσω κάμποσα πράματα, να μην πομείνει κι εμάς το σπίτι μας παραπονεμένο.

-Ο Θεός να ’χει καλά το Μανώλη μας, που μας έπεψε μια δραχμή να εορτάσομε τις άγιες μέρες.

-Την ευκή μου να ’χει ο Μανώλης μας, μα και τα θηλυκά μας κοπέλια.

Μόλις πήρανε τα λεφτά, πήγε η θεια-Ελένη στο μαγαζί και αγόρασε λίγες οκάδες χοιρινό και τρεις οκάδες αλεύρι της Μπραϊλας, ζάχαρη, ακοπάνιστη κανέλα και λίγες οκάδες λιόλαδο.Μάλαξε η θεια–Ελένη στην πετρολεκανίδα, με τη συντρομή των θυγατερών της, λίγο αλεύρι, έριξε λίγη ρακή στη ζύμη, έβαλε χάμαι το σοφρά, ξεκρέμασε το μακρύ ξυλίκι και άνοιξε λεπτά φύλλα, τόσο λεπτά που, σαν τους φυσούσες, σηκωνότανε από το σοφρά.Τα φύλλα τα έκοψε σε στενόμακρες λουρίδες μ’ ένα τροχό που τους έκανε ο Μιχάλης τ’ Αλέξανδρου και τα ξανάκοψε σε τρεις λουρίδες, που τις πλέκανε και κάνανε τα ξεροτήγανα.Μέσασε το τσικάλι με καθαρό παλιό λάδι η Αθηνά,γιατί το καινούργιο, το αγουρόλαδο,μαυρίζει τα ξεροτήγανα.Τα ρίχνανε στο βραστό λάδι, τα πατούσε με την τρυπητή κουτάλα η Αθηνά να μην ξεχειλώσουνε και κάμουνε ορές και κούδες,τα έβαζε πάνω σ’ένα κομμάτι αχινοποδιού να στραγγίξουν το λάδι και όμορφα όμορφα τα τοποθετούσε στην πετρολεκανίδα.

Όσες ήταν πλούσιες,μελιώνανε τα ξεροτήγανα, στα φτωχά σπίτια τα κουκίζανε με ζάχαρη και στη μέση με δυο κλαδιά κανέλα.Μα όπως και να ’τανε, ήτανε πεντανόστιμα.Γιατί του χρόνου πάλι θα ξανακάνανε ξεροτήγανα να γεμίσουνε πετρολεκανίδες.Να έχουνε να τρατέρνουνε, ξένους και δικούς,που θα μπαίνανε στο σπίτι τους, μα και να μην αφήσουνε παραπονεμένα τα κοπέλια τους χρονιάρες μέρες.

Ο Σαπουνάς έζησε και είδε το Μανώλη που δεν καλοβολεύτηκε στο στρατό σαν υπαξιωματικός που είχε γίνει, μα έδωσε και πέρασε πρώτος στο πανεπιστήμιο Θεολόγος, και όταν τελείωσε, πήρε και το πτυχίο της φιλολογίας και έγινε ένας λαμπρός καθηγητής.Οι αδερφές του αναζητώντας το Θεό χειροτονήθηκαν μοναχές κι επάξια μονάζουν στο μοναστήρι της Παναγίας της Καλυβιανής.