Της Aννας Μανουκάκη-Μεταξάκη
Τη Στέλλα Σωτηράκη-Μαυρομανωλάκη, τη “Στέλλα του Βλάμη”, τη θεωρούσαμε όλοι ψυχή του Τσουτσουρου. Ηταν ένα με τις κορυφές και τις νότιες πλαγιές των Αστερουσίων. Τα είχε περπατήσει άπειρες φορές από τον Άγιο Νικήτα και το φοινικόδασος ως τον Κερατόκαμπο. Είχε σκάψει πάμπολλα σημεία τους, βέβαιη πως θα’βρισκε τους αμύθητους θησαυρούς των Φαραώ και του Μίνωα, όπως με σιγουριά έλεγε. Ο Μανώλης ο Κεφαλάκης κι εκείνη τον πίστευε σαν Ευαγγέλιο. Οταν είχε πάει στην αξέχαστη Μελίνα ως υπουργό Πολιτισμού, τη διαβεβαίωνε με όρκο πως με ελάχιστη προσπάθεια οι αρχαιολόγοι θα ανακάλυπταν πολλές φορές σπουδαιότατα παλάτια από εκείνο της Κνωσού κι η Ελλάδα θα γινόταν πλούσια. “Είναι εδώ στον Τσούτσουρα ένα τεράστιο νοσοκομείο των Μινωιτών που θα προκαλέσει το ενδιαφέρον όλου του κόσμου και θα δώσει χρήματα και δουλειά, κυρίως όμως τρόπους να αντιμετωπίσουμε τις βαριές αρρώστιες της εποχής μας. Δε θα χάσετε τίποτε, αν στείλετε τους αρχαιολόγους στον Τσούτσουρα” την παρακαλούσε.
Λίγες μέρες πριν πεθάνει τόσο απροσδόκητα με ρωτούσε: “Τι μπορεί να’ναι κάτι μεγάλα χτισμένα πηγάδια σαν εκείνα στη δυτική αυτλή της Κνωσού; Θα σε πάω την άλλη φορά στον Κερατόκαμπο να τα δεις. Θέλω να βρεθούν αυτά που ξέρω ν’αλλάξουν τη ζωή των ανθρώπων. Εγώ δε θέλω για μένα τίποτε. Ζω με ελάχιστα και με φτάνουν... Για τους άλλους σκέπτομαι...”. Κι ύστερα η Στέλλα έφευγε από τα αρχαία και πήγαινε την ψυχή και τη σκέψη της στους εξωγήινους, όπως είχε πει και στον Χαρδαβέλλα. “... Τους είδα σου λέω, να μα το σταυρό που σου κάνω, όπως σε βλέπω και με βλέπεις. Ένα δυνατό φως στον Κέρκελο”...
Ηταν τόσο ωραία και γλυκειά η αφήγησή της που σε απομάκρυνε από την πραγματικότητα κι έφευγες πανάλαφρα και ξαστοχούσες γλυκά από τα πλαίσιά σου και ξεκουραζόσουν. Ενιωθες να το’χεις ανάγκη.
Ηταν γεμάτη ανθρωπιά, γεμάτη αγάπη για όλους.
“Μου χρωστά μεροκάματα μα δεν έχει κι αυτός να μου τα δώσει. Δεν με νοιάζει· ας μη μου τα δώσει” Ή Ήθελα να’χα λεφτά πολλά να δώσω στο φτωχό κόσμο να μην πεινά κανείς”... ή “Ας τους μωρέ να σαβουρώνουνε λεφτά. Ίντα θα τα κάμουνε; Κι αυτοί θα ποθάνουνε, δε θα τα πάρουνε μαζί ντως”...
Η Στέλλα ήταν ένας ελεύθερος άνθρωπος, τίποτε δεν μπορούσε να τη σκλαβώσει. Έλεγε αυτό που σκεφτόταν και πίστευε, έκανε από που ήθελε. Κι όλα αυτά τελείως φυσικά. Γιατί ήταν ένα με τη φύση. Τα λόγια της, οι πράξεις της ήταν σαν την αναπνοή της. Εκεί δε συμβιβάστηκε ποτέ. Συμβιβάστηκε όμως με τις δυσκολίες της ζωής: Την οικονομική δυσκολία, τη σκληρότητα των ανθρώπων, τη μοναξιά, την αχαριστία, το συμφέρον.
“Ετσι’ ναι μωρέ οι άνθρωποι όλοι, αλλά δεν πειράζει αδυναμίες έχουνε, όχι κακία, ας μη τα κρατούμε κι ας τα κατανοούμε... Ενα κομμάτι ψωμί μας φτάνει. Πόσο θέλομε. Με ό,τι έχομε θα περάσομε... Πλούσιοι να’μαστε στα αισθήματα”...
Συμβιβασμένη και ασυμβίβαστη
Αλλά πάντα αξιοπρεπής και περήφανη. Δεν καταδέχτηκε να κλαυτεί για τις δυσκολίες και τον πόνο της και δεν κατηγόρησε κανένα ή δεν είπε κακό.
Είχε συμβιβαστεί με τη ζωή αλλά όχι με την κακία. Κατάλαβε τι είναι ο κόσμος αλλά δεν τον δέχτηκε. Μια αθώα ψυχή, αγαθή, αληθινή και υπερευαίσθητη. Αγαθή με την αρχαία ελληνική σημασία, δηλ. καλή.
Αλλά πώς ξέπεσε η λέξη σήμερα μαζί με τις ηθικές αξίες;
Oλες τις ιστορίες που έπλαθε της έπλαθε, γιατί ήταν αγνή και ευφάνταστη, δεν ήθελε τον κόσμο που ζούσε και ζούσε στο δικό της κόσμο, εκείνο των ιστοριών της... στη δική της σφαίρα κλείστηκε.
Η Στέλλα το καλοκαίρι αυτό ήταν απελπισμένη, αφημένη, διαφορετική. Σαν να νιωθε κούραση, γιατί αναλώθηκε έτσι απεριφρούρητη. Δόθηκε εντελώς, χωρίς πλαίσια, σε όλους, δικούς και ξένους, χωρίς να προστατευτεί στους δύσκολους καιρούς μας. Πριν δύο μήνες έφυγε ήσυχα, “μακριά από τα θηρία που λέγονται άνθρωποι” για τον κόσμο της καλωσύνης και της χαράς, τον κόσμο που στερήθηκε. Και ο Τσούτσουρας φαίνεται τόσο διαφορετικός.
Κοιτάς παντού να της βρεις ξεχνώτας το αδύνατο της επιστροφής. Και στυλώνεις τα μάτια στην κορυφή με την κεφαλή του Κρόνου και σκέφτεσαι αν κι εκεί έψαξε τους θησαυρούς που θ’άλλαζαν τον κόσμο και θα τον έκαναν καλύτερο, όπως εκείνη τον ήθελε, ευτυχισμένο.
Στο τετράδιό της βρέθηκαν κάποια κείμενα για τους εξωγήινους και το κείμενο που θα διαβάσετε, καλοί μου φίλοι, παρακάτω. Ηταν σα πεζοτράγουδο, με μιαν εσωτερική ομοιοκαταληξία, με βάση την οποία το χώρισα σε στίχους.
Βγάζει την ανθρωπιά και τη γλύκα της ψυχής της
Είναι ένα κείμενο δυνατό, βαθιά ποιητικό, συγκλονιστικό, σπαρακτικό, που καταδεικνύει έναν άνθρωπο προικισμένο μ’έναν σπάνιο πλούτο σκέψης, έκφρασης, γλώσσας. Εναν άνθρωπο υπερευαίσθητο και γι’αυτό ιδιαίτερα πονεμένο και βασανισμένο που έκανε τον πόνο του τραγούδι. Μια προσωπικότητα ιδιαίτερη που μας βοηθούσε να φεύγομε λυτρωτικά. Θαρρείς κι ακούς ένα λόγιο άνθρωπο, που αντί να κλαίει ή να μεμψιμοιρεί, φιλοσοφεί...
Δείτε πώς χρησιμοποιεί τις λέξεις: Καταθλίβουν, θεραπεύει...
Κι όμως δεν τελείωσε ούτε το Δημοτικό... Και λες:
Πόσα ταλέντα έμειναν αναξιοποίητα, έχοντας μέσα τους την ιερή σπίθα, που κι αν δεν έγινε ποτέ φωτιά, άφηνε μια παράξενη αλλόκοτη λάμψη και κυρίως μια ζέστα ανθρωπιάς που θα αποζητούμε μαζί με τη μνήμη της Στέλλας.

