Της Πέλλας Λασηθιωτάκη

Ποσό άνω των 250.000 ευρώ έχει δαπανηθεί από το Δημόσιο και τους δήμους της Κρήτης, χωρίς να περιλαμβάνονται οι δαπάνες των ιδιωτών, για την αντιμετώπιση του σκαθαριού, δίχως όμως αποτέλεσμα. Αντίθετα οι πληθυσμοί του απειλητικού για τις συστάδες των φοινικοειδών της Κρήτης σκαθαριού διαρκώς αυξάνονται. Αυτά επισημαίνει σήμερα μιλώντας στην «Π» ο ερευνητής του ΕΘΙΑΓΕ, εντομολόγος Νίκος Ροδιτάκης, ο οποίος υπογραμμίζει ότι «η αξιοποίηση των εκπαιδευτικών και ερευνητικών ιδρυμάτων της Κρήτης αποτελεί μονόδρομο με την προσθήκη όσων μπορούν να καλύψουν ενδεχόμενα κενά γιατί αυτές οι δράσεις χρειάζονται μακροχρόνια υποστήριξη και άμεση επαφή». Ο κ. Ροδιτάκης απαντώντας σε σχετικές ερωτήσεις επεκτείνεται και μιλά ανοικτά για τις «πληγές» της επιστημονικής έρευνας στην Ελλάδα. Υπογραμμίζει μάλιστα ότι «η έρευνα και η τεχνολογία στη χώρα μας χρειάζεται ενιαία στέγη και κανόνες και όχι ανερμάτιστα περιθωριοποιημένα μικρομάγαζα».

-Υπάρχουν τελικά ελπίδες να σωθούν από το σκαθάρι το φοινικόδασος και οι άλλες συστάδες φοινικοειδών στην Κρήτη;

«Βέβαια υπάρχουν. Αυτό εξαρτάται από το συντονισμό συγκεκριμένων δράσεων ενός ρεαλιστικού προγράμματος άμεσα με προοπτική 10ετίας που έχομε ήδη παρουσιάσει μέσω ΓΕΩΤΕΕ, τη συνεργασία των αρμοδίων φορέων και των πολιτών, καθώς και την επαρκή και αδιάκοπη χρηματοδότηση Όμως το φοινικόδασος του Βάι δεν απειλείται μόνο από το σκαθάρι αλλά και από την… απουσία του φορέα διαχείρισης που δεν υπάρχει σήμερα για να εφαρμόσει το διαχειριστικό σχέδιο που έχει υποβληθεί πριν 10 χρόνια(!!!) από το Μουσείο Φυσικής Ιστορίας του Πανεπιστημίου Κρήτης. Η επικαιροποίηση του διαχειριστικού σχεδίου είναι επιβεβλημένη ενόψει των κλιματικών αλλαγών από αυτούς πουν το κατήρτισαν και εξυπακούεται ότι θα περιλάβει και το κόκκινο σκαθάρι και όχι μόνο αυτό αλλά και ακόμη πιο επικίνδυνους εχθρούς που ήδη έχουν επισημανθεί στη Τήνο, Πάρο, Αντίπαρο, Κω κλπ. όπως π.χ.Paysandisia archon, Pseudophilus testaceus. Το Βάι δεν είναι το μόνο που χρήζει προστασίας αλλά και η Μονή Πρέβελη, Πλακιάς, Χρυσοσκαλίτισσα, Αγ. Νικήτας, Αλμυρός κλπ τοποθεσίες που προστατεύονται με το Προεδρικό διάταγμα 1981 ως περιοχές ιδιαιτέρου φυσικού κάλλους. Γνωρίζομε άραγε τι περιλαμβάνει ο φυσικός πλούτος στο Βάι και τι κληρονομήσαμε; Δεν είναι μόνο ο φοίνικας του Θεόφραστου.

Η αξιοποίηση των τοπικών εκπαιδευτικών και ερευνητικών ιδρυμάτων της Κρήτης αποτελεί μονόδρομο με τη προσθήκη όσων μπορούν να καλύψουν ενδεχόμενα κενά γιατί αυτές οι δράσεις χρειάζονται μακροχρόνια υποστήριξη και άμεση επαφή. Δεν νομίζω ότι τα τοπικά εκπαιδευτικά και ερευνητικά ιδρύματα έχουν μικρότερη ευαισθησία από όσους θρηνούν και κινδυνολογούν απέξω μέσα από τα ΜΜΕ. Αντίθετα έχουν υποχρέωση να συνδράμουν στην επίλυση τοπικών προβλημάτων και δεν το αρνήθηκαν όταν κλήθηκαν. Προσωπικά και εγώ συγκινούμε με το δάσος της Δαδιάς αλλά δεν μπορώ πρακτικά να προσφέρω τη βοήθεια που κρίνεται απαραίτητη μακροχρόνια.

«Εγκρίσεις προγραμμάτων με το ίδιο αντικείμενο από άλλες πηγές….»

Θα δούμε προσεχώς εγκρίσεις προγραμμάτων για 2-3 χρόνια για το ίδιο αντικείμενο από διαφορετικές πηγές επειδή απουσιάζει ένας κεντρικός ερευνητικός φορέας στη χώρα μας που καθορίζει στόχους ,προτεραιότητες και κατάλληλες ερευνητικές ομάδες . Έτσι θα έχομε σπατάλη πόρων, προσωπικού και μέσων χωρίς ουσιαστικό αποτέλεσμα φαινόμενο όχι σπάνιο, αλλά πολύ σύνηθες για τα ελληνικά δεδομένα.

Αν ρίξομε μια ματιά τι έχει γίνει από το Φεβρουάριο 2009 μέχρι σήμερα μέσα σε 10 μήνες, θα δούμε ότι σε τοπικό επίπεδο έχουν δοθεί 250.000 ? από δημόσιους φορείς και ΟΤΑ χωρίς να υπολογίζονται η ιδιωτικές δαπάνες που εκτιμάται ότι είναι πολύ υψηλότερες για την αντιμετώπιση του κόκκινου σκαθαριού χωρίς αποτέλεσμα. Δεν αναφέρομαι επίσης στις συσκέψεις. Αν συνεχίσομε όμως έτσι τότε η μόνη ελπίδα είναι να αυτοκτονήσει το σκαθάρι αφού φροντίσομε να μάθει ότι κάποιοι του σχεδιάζουν ένα θάνατο όχι αξιοπρεπή».

-Το σκαθάρι που προσβάλλει τα φοινικοειδή είναι επικίνδυνο και για άλλου είδους καλλιέργειες και αν ναι, για ποιες;

«Όχι. Πουθενά δεν έχουν αναφερθεί εκτός από τα φοινικοειδή. Εννοείται τη μπανανιά.; Έτσι διαδίδεται. Η μπανανιά αναφέρεται στους ξενιστές αυτό δεν σημαίνει ότι κινδυνεύει. Ορισμένα έντομα έχουν πολλούς ξενιστές. Π.Χ. ο αλευρώδης του καπνού 500 φυτά. Αυτό δεν σημαίνει ότι τα προσβάλλει όλα. Προτιμά κάποια από αυτά. Στο εργαστήριο το τρέφομε με μπανάνες και μήλα. Αυτό δεν σημαίνει ότι θα επιτεθεί στα μήλα ή στις μπανάνες στο ύπαιθρο. Έχει τις προτιμήσεις του. Νομίζω ότι δεν είναι σωστό να προκαλείται πανικός αδικαιολόγητα. Δεν ξέρω γιατί γίνεται αυτό. Ενδεχομένως για λόγους εντυπωσιασμού».

-Παρατηρούμε τα τελευταία χρόνια ότι εισάγονται έντομα από τρίτες χώρες τα οποία ήδη άρχισαν να προσβάλουν καλλιέργειες. Πώς θωρακίζει η Ευρωπαϊκή Ένωση την παραγωγή της, ουσιαστικά τον πρωτογενή τομέα της, από αυτόν τον κίνδυνο;

«Η Ε.Ε. εκδίδει οδηγίες στις φυτοϋγειονομικές υπηρεσίες για ένα κατάλογο εντόμων και παθογόνων οργανισμών για τα τρόφιμα , σπόρους και φυτά από τρίτες χώρες που ελέγχονται με την εισαγωγή τους. Όμως δεν είναι τόσο εύκολη η ανίχνευσή τους. Ξεφεύγουν. Είναι απίστευτο πόσο εύκολα μπαίνουν στις άλλες χώρες. Η παγκοσμιοποίηση εδώ βρίσκει δικαίωση μόνο πως δεν πρόκειται για αγαθά . Εδώ παίζει ρόλο και η κλιματική αλλαγή. Πολλά από αυτά τα έντομα μπορούν να εγκατασταθούν σε περιοχές που άλλοτε δεν ήταν δυνατόν λόγω του κλίματος. Έχουμε έντομα από πολύ θερμές χώρες να εγκαθίστανται ακόμη και στη Β. Ευρώπη που ήταν πριν 30 χρόνια αδιανόητο. Η ευδεμίδα του αμπελιού δεν μπορούσε να εγκατασταθεί στη Γερμανία λόγω κλιματικών συνθηκών. Τώρα και 10 χρόνια είναι εκεί και ανέτρεψε όλο το σύστημα προστασίας των αμπελιών. Μπορώ να αναφέρω πολλά παραδείγματα. Ολιγωρίες ασφαλώς παρατηρούνται όπως π. χ, στη περίπτωση του κόκκινου σκαθαριού που μεσολάβησαν 14 χρόνια για να εκδώσει τη σχετική οδηγία η Ε.Ε.»

-Ποια είναι τα πιο επικίνδυνα έντομα, μύκητες ή και ασθένειες που έχουν εισαχθεί κατά τα τελευταία χρόνια στην Ε.Ε. και ειδικότερα την Ελλάδα και ποιες καλλιέργειες προσβάλλουν;

«Είναι τόσα πολλά. Τo 2009 μπήκαν στη λίστα συναγερμού (alert list) 15 έντομα, ένας νηματώδης, έξι μύκητες, πέντε βακτήρια, τέσσερεις ιοί και 20 φυτά στην Ε.Ε. . Στην Ελλάδα ενδεικτικά σας αναφέρω τα Ips amitinus , Ips duplicatus , Ips cembrae , Dendroctonus micans που προκαλούν την νέκρωση των κωνοφόρων, το παθογόνο έντομο καραντίνας Gilpinia hercyniae (Hartig), που προκαλεί αποφύλλωση της ερυθρελάτης, το Diabrotica virgifera που προσβάλλει σοβαρά το καλαμπόκι, η μυίγα της Μεσογείου Ceratitis capitata που προσβάλλει εσπεριδοειδή, βερίκοκα, αχλάδια και τελευταία τα σταφύλια, το κόκκινο σκαθάρι των φοινικοειδών Rhynchophorus ferrugineus, το λεπιδόπτερο Paysandisia archon , ο θρίπας Τhrips palmi, ο μύκητας Fusarium oxysporum f. sp.albediniς, Eutetranychus orientalis ή καφέ τετράνυχος των εσπεριδοειδών, υπονομευτής τομάτας , Tuta absoluta, τα βακτήρια Ralstonia solanocearum καστανή σήψη . Clavibacter Michigauensis, οι Νηματώδεις G. rostochiensis και ο G. pallida, ο ιός των εσπεριδοειδών Tristeza (CTV). ο μύκητας πατάτας Phoma exigua var. Foveata και ο μύκητας Phytophtora cinamoni μελάνωση καστανιάς κλπ. Ο κατάλογος είναι μεγάλος και οι υπηρεσίες φυτοϋγειονομικού ελέγχου αδυνατούν να ανταπεξέλθουν αποτελεσματικά λόγω έλλειψης προσωπικού».

-Πώς βλέπετε το "τοπίο" του πρωτογενή τομέα της χώρας μας, αν δεν ληφθούν μέτρα;

«Δεν μπορεί κανείς μέσα σε λίγες λέξεις να περιγράψει τη μελλοντική εξέλιξη του αγροτικού τομέα . Θα δώσω έμφαση σε ένα στοιχείο που πιστεύω ότι θα καθορίσει σημαντικά τις μελλοντικές εξελίξεις και αυτό είναι η κλιματική αλλαγή και η ενέργεια. Οι επιπτώσεις θα είναι δραματικές Η Ε.Ε. στο 8ο Πλαίσιο για την έρευνα και τεχνολογία (Ε&Τ) εντάσσει στους στόχους στον αγροτικό τομέα τη κλιματική αλλαγή. Η πολιτική Ε&Τ που αφορά ειδικότερα τον αγροτικό τομέα που ενδιαφέρει πολύ τη χώρα μας ως ένα μόνιμο «ασθενή», διαφοροποιείται τώρα και τείνει να μεταφέρει πόρους από τη στήριξη των τιμών και των αγορών στη περιφερειακή ανάπτυξη με επίκεντρο το περιβάλλον και τη κοινωνική συνοχή. Το κάθε κράτος θα έχει μεγαλύτερη αυτοδυναμία στην επιλογή των τομέων συγχρηματοδότησης που θεωρούνται κοινωνικά και περιβαλλοντολογικά σπουδαίοι. Τα σύγχρονα προβλήματα που αφορούν τη κλιματική αλλαγή και τους υδάτινους πόρους επηρεάζουν πλέον και τη πολιτική και το προσανατολισμό της έρευνας και στον αγροτικό τομέα. Έτσι η βιοποικιλότητα , οι υδάτινοι πόροι, η αειφορία και η διαχείριση των εδαφών, η βιολογική γεωργία, η βιολογική και ολοκληρωμένη διαχείριση εχθρών και ασθενειών με στόχο τη μείωση των εισροών των αγροχημικών , τη μείωση εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα και τη πράσινη ενέργεια , τη μείωση των ρύπων στο νερό, έδαφος και αέρα αποτελούν τη νέα στρατηγική. Εισάγεται μια νέα ισορροπία μεταξύ ανταγωνιστικότητας και περιβαλλοντικής αειφορίας.

«Δεν χρειαζόμαστε ανερμάτιστα, περιθωριοποιημένα, μικρομάγαζα»

Η ελληνική γεωργία μπορεί να γίνει πολύ ανταγωνιστική αρκεί να τεθούν τώρα οι στόχοι, να στελεχωθούν τα ερευνητικά ιδρύματα που καταρρέουν, να εκσυγχρονισθεί το νομοθετικό πλαίσιο για την Ε&Τ και να αξιοποιηθούν οι πόροι, επενδύσεις και προσωπικό. Η Ε&Τ στη χώρα μας χρειάζεται ενιαία στέγη και κανόνες και όχι ανερμάτιστα περιθωριοποιημένα μικρομάγαζα για να υπάρξει οικονομία προσωπικού, μέσων και πόρων για μεγιστοποίηση της απόδοσης των επενδύσεων. Θα πρέπει να αλλάξουν οι τρόποι καλλιέργειας και τα καλλιεργούμενα είδη. Είδη αλόφιλα (ανθεκτικά στα άλατα), ανθεκτικά στη ξηρασία (Υποφαές κλπ) κλπ θα διαμορφώσουν ένα πεδίο πολύ διαφορετικό σε συνδυασμό με τις νέες τεχνολογίες (πληροφορική, ψηφιακοί αυτοματισμοί κλπ)».