
Ένα άρθρο του Ν. Καζαντζάκη στον «Νουμά» του 1909 για τη μετέπειτα σύζυγό του,
που έφερε κοντά τους δυο τους “Γαλάτεια Αλεξίου.
Ένα από τα ωραιότερα και σπαραχτικότερα θεάματα που είδα στη ζωή μου”
Μια νέα στήλη ξεκινά από σήμερα η «Π». Κάθε Δευτέρα, από αυτή εδώ τη θέση, θα παρουσιάζονται σπάνια κείμενα των κορυφαίων του πνεύματος, της τέχνης, της πολιτικής και των εθνικών αγώνων, γραμμένα κατά το 19ο ή στις αρχές του 20ου αιώνα.
Κείμενα που είτε είχαν δημοσιευτεί σε εφημερίδες και περιοδικά της εποχής, είτε δημοσιεύονται για πρώτη φορά. Για παράδειγμα, κείμενα των μεγάλων λογοτεχνών, όπως ο Νίκος Καζαντζάκης ή ο Ιωάννης Κονδυλάκης, τα οποία δεν συμπεριλαμβάνονται στις συλλογές και τα βιβλία τους.
Έτσι θα μπορέσομε να γνωρίσομε, και ενδεχομένως να βοηθήσομε στη διάσωση άγνωστων κειμένων, μεγάλων μορφών της διανόησης, της πολιτικής, των πολιτικών, επαναστατικών και κοινωνικών αγώνων της Κρήτης και των Κρητικών.
Η νέα αυτή στήλη εγκαινιάζεται με ένα κείμενο του Νίκου Καζαντζάκη, γραμμένο πριν από ακριβώς 100 χρόνια στον «Νουμά» του Ψυχάρη. Πρόκειται για μια κριτική προσέγγιση του έργου αλλά και της ίδιας της προσωπικότητας της Γαλάτειας Αλεξίου, της μετέπειτα πρώτης συζύγου του κορυφαίου διανοητή. Το εντυπωσιακό με το άρθρο αυτό είναι πως αποτέλεσε ουσιαστικά την αφορμή της συνάντησης των δυο τους, που παντρεύτηκαν δύο χρόνια αργότερα. Με τα σημερινά δεδομένα, και με απόλυτη τιμή στη μνήμη και των δυό τους, θα μπορούσαμε να ισχυριστούμε ότι ο Νίκος Καζαντζάκης με αυτό το κείμενό του, που δημοσιεύτηκε μάλιστα πρωτοσέλιδο στην εφημερίδα των δημοτικιστών, ουσιαστικά προσέγγισε τη μετέπειτα σύντροφό του!
Το άρθρο του Καζαντζάκη, στο οποίο ο μεγάλος Ηρακλειώτης υπογράφει ως Κάρμα Νιρβαμή, με το φιλολογικό, δηλαδή, ψευδώνυμο των πρώτων χρόνων της συγγραφικής παρουσίας του, γράφτηκε με αφορμή τη δημοσίευση, επίσης στον «Νουμά», της νουβέλας «Ridi Pagliacio» («Γέλα παλιάτσο») της Γαλάτειας.
Λίγο μετά, στις 14 του Θεριστή (Ιουνίου)1909 ο Ν. Καζαντζάκης έγραφε, εκφράζοντας το θαυμασμό του για αυτήν: «Γαλάτεια Αλεξίου. Ένα από τα ωραιότερα και σπαραχτικότερα θεάματα που είδα στη ζωή μου. Μέσα σε μιαν επαρχιακή στενοκέφαλη κοινωνία, η παρουσία της προξενεί σκάνταλο στους αγαθούς αστούς». Και λίγο παρακάτω: «Είναι μια κατακόκκινη αντάρτισσα παραφωνία στην ασάλευτη σκλαβοπλανταγμένη ατμόσφαιρα της επαρχιώτικης σταχτόχρωμης ζωής».
Στη συνέχεια αναδημοσιεύομε ολόκληρο το κείμενο του Νίκου Καζαντζάκη, για τη Γαλάτεια Αλεξίου, που γράφτηκε από το Ηράκλειο όπου ζούσαν και οι δύο και είχε πρωτοδημοσιευτεί στο φύλλο 348 του «Νουμά» την «Κεριακή 14 του Θεριστή 1909». Σημειώνομε ότι το συγκεκριμένο φύλλο της πολιτικοφιλολογικής εφημερίδας του Ψυχάρη το οποίο έχομε στη διάθεσή μας και υπάρχει στη βιβλιοθήκη του Πανεπιστημίου Πατρών, έχει καταστραφεί ένα απόσπασμα μερικών αράδων μετά την αρχή του κειμένου.
Αλ. Α. Ανδρικάκης

