Φόρο τιμής στους «ναούς» του καφέ αποδίδει το έργο – έκπληξη με τίτλο «Καφενεία στην Κρήτη» που παρουσιάζεται απόψε στις 7.30 στη Βασιλική του Αγίου Μάρκου.

“Καφενεία στην Κρήτη”

Θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ως φωτογραφικό λεύκωμα υψηλής καλλιτεχνικής αξίας. Ωστόσο, τα «Καφενεία στην Κρήτη» δεν είναι μόνο αυτό. Είναι μια πολύπλευρη ματιά στο χώρο και το χρόνο, μια συνθετική δημιουργία εστιασμένη σε ανθρώπους και σε συνήθειες, είναι, ακόμη, μια μελέτη ιστορική, κοινωνική, λαογραφική, αλλά και μια μελέτη του φωτός. Οι μορφές που παρελαύνουν στις 286 σελίδες φαίνονται σαν ζωντανές αποτυπώσεις, οι περισσότερες με την πατίνα του χρόνου, σημάδι πως ο πολιτισμός που δημιούργησε το καφενείο και πορεύτηκε μαζί του βρίσκεται σε μια κρίσιμη χρονική καμπή, κάπου προς το τέλος του.

Πριν από δυο χρόνια, τέσσερις νέοι επιστήμονες αποφάσισαν να καταπιαστούν με τα κρητικά καφενεία, θέμα με το οποίο δεν είχε ασχοληθεί συστηματικά κανένας μέχρι σήμερα. Είναι οι δημιουργοί του τόμου «Καφενεία στην Κρήτη», οι οικονομολόγος, Νικήτας Αλμπάνης, αρχιτέκτονας, Νίκος Κουτάντος, εκπαιδευτικός, υποψ. διδάκτωρ Πανεπιστημίου Αθηνών, Αταλάντη Μιχελογιαννάκη, και αρχαιολόγος, υποψ. διδάκτωρ Πανεπιστημίου Κρήτης, Έφη Ψιλάκη.

«Καφενεία στην Κρήτη» δεν είναι μόνο ο τίτλος του βιβλίου. Είναι και ο τίτλος ενός ταξιδιού που άρχισε μια φθινοπωρινή μέρα στο Ηράκλειο και συνεχίζεται ακόμη. Τέσσερις νέοι άνθρωποι ανέλαβαν την πρωτοβουλία να αποτυπώσουν με τους φακούς τους τα τελευταία απομεινάρια ενός πολιτισμού που συμπυκνώνει το συλλογικό ήθος και λειτουργεί κάτω από δικούς του εθιμικούς κανόνες. Είναι ο πολιτισμός του κρητικού καφενείου, ο πολιτισμός που δημιούργησε το εθιμικό πλαίσιο του κεράσματος, της συμποσιακής λειτουργίας, της υποχρέωσης για φιλοξενία στον ξένο, τον περαστικό, τον «διακονιάρη», τον αγωγιάτη… Εν τέλει, το έργο θα μπορούσε να έχει άλλο τίτλο, τη φράση που άκουσαν εκατοντάδες φορές οι δημιουργοί και ηχεί ακόμη στα αυτιά τους: «Καφετζή, κέρασέ τσοι». Ίσως αυτές οι τρεις λέξεις να συμπυκνώνουν τις πιο σημαντικές κοινωνικές εμπειρίες της ομάδας, ύστερα από την πολύχρονη και κοπιαστική περιπλάνησή τους.

Χώροι συντροφιάς, διαλόγου και συλλογικότητας τα καφενεία στην Κρήτη αποτελούν ένα ιδιαίτερο κεφάλαιο της τοπικής κοινωνικής ιστορίας και συνδέθηκαν με όλες τις μικρές και τις μεγάλες στιγμές των ανθρώπων. Πολιτικές και κοινωνικές συγκεντρώσεις, εκδηλώσεις, ανταλλαγές πραγμάτων και απόψεων…

Όλα άρχισαν όταν ακούστηκε η παρότρυνση της διοίκησης της Ελληνικής Φωτογραφικής Εταιρείας Κρήτης, της οποίας είναι μέλη, να σχηματιστούν ομάδες και να αποκτήσουν τα μέλη της εμπειρίες. Η Αταλάντη και η Έφη, ο Νίκος και ο Νικήτας «έριξαν» την ιδέα που από τότε χαρακτήρισε την κοινή τους δράση: «καφενεία». Όπως ομολογούν και οι ίδιοι στον πρόλογο του βιβλίου τους ήταν ένα ταξίδι που τους επέτρεψε όχι μόνο να αποτυπώσουν εκπληκτικές στιγμές με τους φακούς τους αλλά και να διεισδύσουν στον ψυχισμό των Κρητικών, να μελετήσουν το χώρο και τους ανθρώπους, το ήθος και το έθος.

Εκατοντάδες φωτογραφίες συνθέτουν αυτόν τον πολύτιμο τόμο που εκδόθηκε με πρωτοβουλία και δαπάνη της ΤΥΠΟΚΡΕΤΑ, ως προσφορά στον κρητικό πολιτισμό. Μερικές απ’ αυτές έχουν ήδη διαγράψει λαμπρές πορείες κατακτώντας υψηλές διακρίσεις και πρωτιές στο παγκόσμιο φωτογραφικό στερέωμα. Αλλά ο τόμος «Καφενεία στην Κρήτη» δεν είναι μόνο αυτό. Είναι η ολοκληρωμένη ματιά των δημιουργών, τα μεστά και πλήρη κείμενα που προηγούνται και που δίνουν ολόκληρο το πολιτισμικό και το ιστορικό υπόβαθρο, είναι οι ευρηματικές λεζάντες, είναι το φως και το χρώμα, η εξαίρετη τυπογραφική εργασία και η εκτύπωση που αναδεικνύει τη δύναμη της εικόνας.

Παρουσίαση

Το λεύκωμα παρουσιάζεται απόψε για πρώτη φορά, σε μια εκδήλωση που τελεί υπό την αιγίδα του Δήμου Ηρακλείου. Θα μιλήσουν ο καθ. Κοινωνικής Ανθρωπολογίας στο Πανεπιστήμιο Κρήτης, Γιώργος Νικολακάκης, και η φιλόλογος, Γωγώ Κουγιουμουτζάκη.

Την εκδήλωση θα συντονίσει ο πρόεδρος του ΤΕΙ Κρήτης, καθ. Βαγγέλης Καπετανάκης.