Η καταστροφή του πλανήτη με τα τελευταία ψηφιακά εφέ κι ένα στοιχειωμένο σπίτι σε μια βιντεοκάμερα, αποδεικνύουν ότι η γοητεία του κινηματογράφου δεν περιορίζεται από τις υλικές συνθήκες.

2012
Σκην.: Ρόλαντ Έμεριχ
Πρωτ.: Τζον Κιούζακ, Τσιγουετέλ Ετζοφόρ, Αμάντα Πιτ, Όλιβερ Πλατ, Ντάνυ Γκλόβερ, Θάντι Νιούτον, Γούντι Χάρελσον, Λάιαμ Τζέιμς, Μόργκαν Λίλυ, Ζλάτκο Μπούριτς, Μπέατρις Ρόζεν, Γιόχαν Ουρμπ

Βρισκόμαστε στο έτος 2012 και η κατάσταση του πλανήτη αλλάζει δραματικά, με καταστροφικές συνέπειες για κάθε μορφή ζωής.
Ο Ρόλαντ Έμεριχ είναι ένας γερμανικής καταγωγής σκηνοθέτης που ξεκίνησε να δουλεύει στην πατρίδα του στη δεκαετία του ’80 με ταινίες επιστημονικής φαντασίας, ένα είδος που συνέχισε να υπηρετεί πιστά κατά τη μετάβασή του στο Χόλυγουντ, καθιερωμένος σήμερα ως ένας από τους πιο εμπορικούς σκηνοθέτες της εποχής μας. Η χολιγουντιανή φιλμογραφία του περιλαμβάνει τίτλους όπως το «Stargate» (1994), η «Μέρα ανεξαρτησίας» («Independence day», 1996), «Godzilla» (1998) και «Μετά την επόμενη μέρα» («The day after tomorrow», 2004), ταινίες που αξιοποιούν τις δυνατότητες της τεχνολογίας στην αναπαράσταση εξαιρετικά εντυπωσιακών εικόνων καταστροφής, αντλώντας από την παράδοση του είδους και ταυτόχρονα εμπλουτίζοντάς τη. Στον αντίποδα του εντυπωσιασμού διακρίνεται η αφέλεια των ιστοριών του Έμεριχ, η παιδική αισιοδοξία με την οποία αντιμετωπίζονται τα ζητήματα των σεναρίων και τα ειδολογικά κλισέ που αποθεώνονται με κάθε ευκαιρία (έστω κι αν το θέαμα τα δικαιολογεί και τα χρειάζεται).
Για πολλούς λόγους που δεν είναι η στιγμή να εξηγήσω, πιστεύω ότι η «Μέρα ανεξαρτησίας» παραμένει η καλύτερη ταινία του σκηνοθέτη. Παρόλαυτά, το «2012» είναι μία από τις πιο εντυπωσιακές ταινιες που έχουμε δει τα τελευταία χρόνια, πάντα μέσα στο πλαίσιο που περιγράφηκε παραπάνω. Η ιστορία απλώς ακολουθεί τους πρωταγωνιστές στην προσπάθεια επιβίωσής τους χωρίς να ξεφεύγει από τις απλοϊκά συγκινητικές περιστάσεις που απαιτούνται για να γεμίσουν τα διαλείμματα ανάμεσα στη δράση, η καταστροφή έχει την ένταση και την κλίμακα που υπόσχεται ο τίτλος, και η εικονογραφία μάς δίνει μερικά από τις πιο χαρακτηριστικά στιγμιότυπα στο είδος της εσχατολογικής καταστροφής- κατηγορία που ο Έμεριχ αναβίωσε στα μέσα της δεκαετίας του ’90 (τα κομμάτια της αμερικανικής ηπείρου που βυθίζονται στον ωκεανό, το τσουνάμι που καταπίνει τα Ιμαλάια κτλ.).
Ωστόσο, η πληθώρα και η αρτιότητα των εφέ αποσπούν τη σκηνοθεσία από τη δημιουργία μια περισσότερο συνεκτικής και ενδιαφέρουσας αφήγησης που θα επικεντρωνόταν περισσότερο στους χαρακτήρες χωρίς να μειώνει το μερίδιο της καταστροφής στην πλοκή. Επίσης, σε σκηνές που βασίζονται στην ανθρώπινη προσπάθεια, η αγωνία υποβαθμίζεται για χάρη του θεάματος (η απογείωση από το αεροδρόμιο του Γιέλοουστόουν) ή ακυρώνεται από τον άνευρο, φλύαρο χειρισμό της σκηνής (η εμπλοκή του καλωδίου στα γρανάζια της μπουκαπόρτας).
Το καστ πάντως αντεπεξέρχεται στο ούτως ή άλλως εύκολο έργο του, η μουσική του σεναριογράφου Χάραλντ Κλόζερ και του Τόμας Βάνκερ μάς αφήνει χωρίς το πολυπόθητο θέμα που απαιτείται σ’ αυτές τις περιπτώσεις, και οι επιφυλάξεις για τις ιδεολογικές παραμέτρους του σεναρίου παραμένουν ανοιχτές. Επίσης, η ταινία προλαβαίνει τις σχετικές αντιδράσεις μέσα από τη σκηνή όπου ο συγγραφέας χαρακτήρας του Κιούζακ προσπερνά τις επικρίσεις για το ‘αφελές’ και ‘εκνευριστικά αισιόδοξο’ βιβλίο του με θέμα το τέλος του κόσμου. Μ’ αυτό τον τρόπο ο Έμεριχ διαβεβαιώνει ότι έχει πλήρη επίγνωση των στόχων της ταινίας του, τους οποίους αντιλαμβάνεται ως ελαφρούς αλλά όχι ευκαταφρόνητους. Δεν έχουμε κανένα σοβαρό λόγο να τον αμφισβητήσουμε.

ΜΕΤΑΦΥΣΙΚΗ
ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ
PARANORMAL
ACTIVITY
Σκην.: Όρεν Πέλι
Πρωτ.: Κέιτυ Φέδερστον, Μίκα Σλόουτ

Η Κέιτυ είναι μια νεαρή κοπέλα που πιστεύει ότι μέσα στο σπίτι της υπάρχει μια μεταφυσική οντότητα. Ο φίλος της, Μίκα, ξεκινά να καταγράφει με κάμερα κάθε νύχτα το υπνοδωμάτιό τους για εξακριβώσουν τι μπορεί να συμβαίνει, και διαπιστώνουν ότι ένα πνεύμα όντως υπάρχει στο σπίτι, χωρίς να ξέρουν όμως πώς να το αντιμετωπίσουν.
Αυτή είναι η μεγαλύτερη εμπορική έκπληξη στις Η.Π.Α. τα τελευταία χρόνια, αφού γυρίστηκε με μία βιντεοκάμερα μέσα σε μία εβδομάδα από έναν ερασιτέχνη σκηνοθέτη μέσα στο σπίτι του με προϋπολογισμό 15.000 δολαρίων, και αυτή τη στιγμή οι αμερικανικές εισπράξεις της ξεπερνούν τα 100 εκατομμύρια.
Η σύγκριση με το «The Blair witch project» (1999) είναι απολύτως δικαιολογημένη, αφού οι δύο ταινίες ανήκουν σε μια δική τους κατηγορία ‘χειροποίητου’ τρόμου που χρησιμοποιεί απλές τεχνικές ‘πρόχειρου’ κινηματογράφου (μηδαμινοί προϋπολογισμοί, έλλειψη τεχνικών μέσων, αξιοποίηση προσωπικών και αυτοσχέδιων υποδομών) για να τονίσει την αληθοφάνεια των γεγονότων και την επιρροή στον θεατή.
Η απειρία του σκηνοθέτη όχι μόνο δεν εκδηλώνεται, αλλά υποσκελίζεται από την ακρίβεια και τη συνοχή της σεναριακής ιδέας, και την επίσης ξεκάθαρη οπτική άποψη με την οποία εκτελείται. Ο Πέλι ούτως ή άλλως δεν είχε πολλές δυνατότητες όπως μαρτυρά ο προϋπολογισμός του, αλλά χωρίς κανένα καλλιτεχνικό εχέγγυο αποδεικνύει ότι γνωρίζει πώς να διατηρήσει τις ισορροπίες και να σεβαστεί την ιστορία του. Έτσι, χτίζει την προσμονή με αργά, διακριτικά βήματα, βασισμένος στο έξυπνο εύρημα της κασέτας του γυρίσματος των παιδιών, η οποία ανανεώνει τις προσδοκίες σε κάθε καινούρια σκηνή.
Μια σεναριακή ένσταση που θα μπορούσε να εκφράσει κανείς, είναι η απροθυμία τους να εγκαταλείψουν το σπίτι νωρίτερα απ’ όταν το αποφασίζουν, κάτι που το σενάριο βέβαια έχει φροντίσει να καλύψει από νωρίς (-θα ήταν ανώφελο γιατί το πνεύμα έχει στοιχειώσει την Κέιτυ κι όχι το σπίτι -τα φαινόμενα δε συμβαίνουν κάθε νύχτα), αλλά για τον βαθμό αληθοφάνειας που θέλει να πέτυχει η ταινία, θα ήταν πιο λογικό να προσπαθήσουν νωρίτερα ν’ αλλάξουν περιβάλλον έστω προσωρινά (μια λύση που δε θα αύξανε αναγκαστικά τον προϋπολογισμό του φιλμ, αν δεχτούμε ότι η παραμονή στο σπίτι επιβλήθηκε από οικονομικούς περιορισμούς).
Οι χαρακτήρες πάντως ερμηνεύονται με πειστικότητα και τα εφέ είναι απλά και αποτελεσματικά, χωρίς ο τρόμος ποτέ να γίνεται προφανής ή εύκολος. Υπαινιγμός, σκοτάδι, πρωτογενείς φόβοι (η ανοιχτή πόρτα δίπλα στο κρεβάτι αρκεί για να προσελκύει το βλέμμα και να το κρατήσει σε εγρήγορση), και συνηθισμένοι ήχοι: η επιτυχία της ταινίας είναι ότι ζωντανεύει μια πολύ καθημερινή φοβία (μόνος στο σπίτι) με πολύ απλό και αληθοφανή τρόπο.


ΠΑΠΙΣΣΑ ΙΩΑΝΝΑ
POPE JOAN

Σκην.: Σόνκε Βόρτμαν
Πρωτ.: Γιοχάνα Βόκαλεκ, Ντέιβιντ Γουέναμ, Τζον Γκούντμαν, Ίαν Γκλεν, Ανατόλ Τάουμπμαν, Έντουαρντ Πέθερμπριτζ, Λότε Φλακ

Ο θρύλος της μεσαιωνικής πάπισσας Ιωάννας που λέγεται ότι τον 9ο αιώνα κατέκτησε τον παπικό θρόνο μεταμφιεσμένη σε αγόρι. Ενας θρύλος που έχει χρησιμοποιηθεί από πολλούς λογοτέχνες, ανάμεσα στους οποίους και η αμερικανή Ντόνα Γούλφολκ Κρος, στο βιβλίο της οποίας βασίζεται το σενάριο.
Η παροιμία “τα ράσα δεν κάνουν τον παπά” ταιριάζει απολύτως σ’ αυτή την τόσο συνηθισμένη ιστορία εποχής, η κοινοτοπία της οποίας επισκιάζει όλα τα κοστούμια, τους μεσαιωνικούς πύργους και τους κομπάρσους που έχουν επιστρατευθεί για να γυριστεί.
Μια πλούσια ευρωπαϊκή συμπαραγωγή που όμως δεν κάνει τίποτε άλλο από το να εικονογραφεί ένα σενάριο γεμάτο κλισέ, με τυποποιημένη κινηματογράφηση και υποκριτική που προδίδεται από τη ντουμπλαρισμένη ομοιόμορφη αριστοκρατική αγγλική προφορά με την οποία εκφράζονται οι περισσότεροι χαρακτήρες ανεξαρτήτως της θέσης τους στην ιστορία. Η Ιωάννα πάντως σκιαγραφείται ως δυναμική και οραματίστρια φεμινίστρια ηγέτιδα, με ιδέες υπερβολικά πρωτοποριακές για την εποχή της για τις οποίες είναι διατεθειμένη να θυσιαστεί, κάτι που όμως δεν προτίθεται να κάνει για τη γυναικεία φύση της, επιλέγοντας τελικά να παραδοθεί στην αγκαλιά του Γκέρολντ.