Της Πέλλας Λασηθιωτάκη
Μείωση των ρυθμών ανάπτυξης το 2008 σε σύγκριση με τα προηγούμενα χρόνια παρατηρείται στις ανώνυμες εταιρείες της Κρήτης, με τον κλάδο του τουρισμού να πλήττεται περισσότερο από την κρίση, σύμφωνα με τη μελέτη η οποία παρουσιάστηκε χθες από την Επενδυτική Κρήτης ΑΕΕΔ. Όπως προκύπτει από τη μελέτη που έγινε στους ισολογισμούς 1400 ανώνυμων εταιρειών της Κρήτης, όλοι οι κλάδοι λίγο ή περισσότερο έχουν επηρεαστεί από την κρίση. Σύμφωνα μάλιστα με τον πρόεδρο και διευθύνοντα σύμβουλο της Επενδυτικής Κρήτης ΑΕΞΤΕ, οικονομολόγο Μανώλη Δαμιανάκη, το 2009 θα είναι ακόμα πιο δύσκολο για τις κρητικές επιχειρήσεις.
Η ενδιαφέρουσα εκδήλωση στη διάρκεια της οποίας παρουσιάστηκε η μελέτη, είχε τίτλο «Κρητικές Επιχειρήσεις και προοπτικές» και πραγματοποιήθηκε με πρωτοβουλία της Παγκρήτιας Συνεταιριστικής Τράπεζας και της Επενδυτικής Κρήτης. Ο συνεδριακός χώρος της Παγκρήτιας (λεωφ. Ικάρου) ήταν κατάμεστος από τον κόσμο που πήγε να παρακολουθήσει τα άκρως ενδιαφέροντα στοιχεία των κρητικών επιχειρήσεων που αφορούν και συνολικά στην οικονομία του νησιού.
Χαιρετισμό απηύθυνε ο πρόεδρος της Παγκρήτιας Τράπεζας Γιάννης Λεμπιδάκης, ενώ μία σύντομη παρουσίαση της Επενδυτικής Κρήτης έκανε ο υπεύθυνος ανάπτυξης πωλήσεων της εταιρείας Γιώργος Κωστάκης.
Εισηγήσεις ανέπτυξαν ο διευθύνων σύμβουλος της Επενδυτικής ΑΕΕΔ Γιώργος Λυραντωνάκης, ο αντιπρόεδρος της εταιρείας Εμμανουήλ Ψαράκης, ο πρόεδρος και διευθύνων σύμβουλος της Επενδυτικής Κρήτης ΑΕΞΤΕ Μανώλης Δαμιανάκης και ο διευθύνων σύμβουλος της Hellas fin ΑΕΠΕΥ Πολύκαρπος Πολυχρονίδης.
Μείωση ρυθμών μετά τη «χρυσή» περίοδο
Σύμφωνα με τη μελέτη, η περίοδος 2000-2006 χαρακτηρίστηκε από υψηλούς ρυθμούς ανάπτυξης πωλήσεων που ξεπερνώντας κατά ετήσια το 20% αντίστοιχα αυξημένα κέρδη.
Το περιθώριο κέρδους βελτιωνόταν από χρονιά σε χρονιά και γενικά οι κρητικές ΑΕ κινήθηκαν ανοδικά πάνω από τον μέσο όρο της υπόλοιπης επαρχίας.
Αντίθετα την εξεταζόμενη περίοδο 2006-2008 οι κρητικές ΑΕ εμφάνισαν μείωση στους ρυθμούς ανάπτυξης των πωλήσεων, μεγάλη μείωση στα κέρδη σε απόλυτα νούμερα και αυξημένες υποχρεώσεις σε τράπεζες και τρίτους.
Πιο συγκεκριμένα οι πωλήσεις αυξήθηκαν μόλις 9,4% το 2008 έναντι 14% το 2007 και 22% το 2006.
Όσον αφορά τα κέρδη προ αποσβέσεων και φόρων το 2008 είχαμε μείωση κατά 7,2% και στα καθαρά κέρδη μείωση κατά 70%.
Έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον η κατανομή των καθαρών κερδών μεταξύ των 30 πιο κερδοφόρων και των υπολοίπων 1370 εταιρειών όπου εμφανίζονται οι μεν 30 να έχουν συνολικά 64 εκατομμύρια ευρώ και όλες οι υπόλοιπες 1370 εταιρείες ζημιές 37 εκατομμυρίων ευρώ.
Είναι ανησυχητικό σε συνδυασμό με τα παραπάνω το γεγονός ότι αυξήθηκαν συνολικά οι υποχρεώσεις κατά 13%, όσο την προηγούμενη χρήση.
Το εμπόριο
στην πρωτοκαθεδρία
Όπως προκύπτει από τη μελέτη, 2008 ο κλάδος του εμπορίου διατήρησε την πρωτοκαθεδρία με μερίδιο επί του συνόλου των πωλήσεων 33,6% έναντι 35% το 2007 και 37% το 2006, απασχολώντας 339 εταιρείες (24% επί του συνόλου) με μείωση του περιθωρίου κέρδους από 1,9% το 2006 και 2,2% το 2007 σε 1,2% το 2008 και αύξηση του δείκτη δανειακής επιβάρυνσης – υποχρεώσεις/πωλήσεις σε 0,72 έναντι 0,67 το 2007 και 0,64 το 2006.
Ο κλάδος της βιομηχανίας – βιοτεχνίας ακολουθεί από πλευράς κατανομής πωλήσεων με 24,5% μερίδιο επί του συνόλου, ίδιο με του 2007 και 2006, απασχολώντας 272 εταιρείες, (19,5% επί του συνόλου) με περιθώριο καθαρού κέρδους 3,1% το 2008 έναντι 3,0% και 3,3% το 2007 και 2006 αντίστοιχα, και αριθμοδείκτες υποχρεώσεις προς πωλήσεις 0,88 έναντι 0,90 τα δύο προηγούμενα χρόνια.
Το πλήγμα της κρίσης
στον τουρισμό
Με βάση τη μελέτη, ο κλάδος του τουρισμού συνεχίζει να κατέχει σημαντικό ρόλο στην κρητική οικονομία διατηρώντας το 18,5% επί του συνόλου των πωλήσεων έναντι 18,5% και 15% τα δύο προηγούμενα χρόνια, απασχολώντας 496 εταιρείες (35% επί του συνόλου). Συμμετέχει αρνητικά στην διαμόρφωση των συνολικών καθαρών κερδών με ζημιές 50 εκατομμυρίων ευρώ και σημαντικά μειωμένα κέρδη προ αποσβέσεων και φόρων, γεγονός που επιβεβαιώνει την μείωση του περιθωρίου κέρδους λόγω μείωσης των τιμών πώλησης αλλά και πληρότητας.
Ο κλάδος της Ναυτιλίας που απαρτίζεται κυρίως από τις ΑΝΕΚ LINES & ΜΙΝΩΙΚΕΣ ΓΡΑΜΜΕΣ, μείωσε το μερίδιο του στις συνολικές πωλήσεις στο 9% έναντι 10% και 11% τα προηγούμενα χρόνια.
Η μεγάλη ανατροπή όμως έγινε στα αποτελέσματα όπου εμφάνισε ζημιές 1,2 εκατομμύρια ευρώ έναντι 25 και 37 εκατομμύρια ευρώ κερδών το 2007 και 2006 αντίστοιχα.
Σε ύφεση ο κλάδος
των κατασκευών
Ο κλάδος των κατασκευών εμφανίζει μια αύξηση στην κατανομή επί των συνολικών πωλήσεων με μερίδιο 7% έναντι 5% τα δύο προηγούμενα χρόνια κι αυξημένα καθαρά κέρδη 8,2 εκατομμυρίων ευρώ έναντι 2,3 εκατομμύρια το 2007 και ζημίες 1,3 εκατομμύρια το 2006.
Η πραγματική εικόνα δεν είναι αυτή για τον κλάδο γιατί το 2008 λογιστικοποιήθηκαν πωλήσεις και κέρδη των προηγούμενων ετών που υπήρξε σημαντική ανάπτυξη και η εταιρεία ΚΡΟΜΜΥΔΑΚΗΣ είχε μικτή χρήση με κατασκευές και τουρισμό όπου συμμετείχε με 30 εκατομμύρια ευρώ στις πωλήσεις.
Ο κλάδος των υπηρεσιών με βάσει το μερίδιο του στις πωλήσεις που ήταν 6,5% το 2008 έναντι 6,8% το 2007 και 10% το 2006 δείχνει να επηρεάζεται περισσότερο απ’ όλους τους κλάδους από την οικονομική κρίση. Όσον αφορά τα κέρδη αν ληφθεί υπόψη ότι τα ΚΡΗΤΙΚΑ ΑΚΙΝΗΤΑ ΑΕ, εταιρεία που συμμετέχει στον κλάδο των υπηρεσιών και δραστηριοποιείται ως developer εμφάνισε έκτακτα κέρδη 7 εκατομμυρίων ευρώ. Τα καθαρά κέρδη του κλάδου μειώνονται δραματικά. Ο κλάδος των υπηρεσιών απασχολεί 176 εταιρείες το 12,5% του συνόλου.
Κυρίαρχο το Ηράκλειο στην οικονομία της Κρήτης
Από τα στοιχεία με βάση την έδρα γεωγραφικά ανά νομό των κρητικών ΑΕ προκύπτουν τα παρακάτω:
Ο νομός Ηρακλείου με 49% του πληθυσμού της Κρήτης φιλοξενεί 769 εταιρείες (55%) που κατείχαν το 58% των πωλήσεων, το 119% των κερδών προ φόρων και το 56% των κερδών προ φόρων και αποσβέσεων για το 2008. Αν τα παραπάνω συγκριθούν με τα αντίστοιχα στοιχεία του 2007 και 2006, όχι μόνο διατήρησε την ηγεμονική του θέση ως γεωγραφικό και εμπορικό κέντρο της Κρήτης αλλά και την ισχυροποίησε.
Ο νομός Χανίων με 25% του πληθυσμού φιλοξένησε 237 εταιρείες (17%) που κατείχαν το 20% των πωλήσεων, το 15% των καθαρών προ φόρων κερδών και το 23% των κερδών προ φόρων και αποσβέσεων, διατήρησε το μερίδιο του στις πωλήσεις με σημαντική μείωση στην κατανομή των κερδών.
Θα πρέπει να επισημανθεί ότι η ΑΝΕΚ λόγω μεγέθους (κατέχει άνω του 25% των πωλήσεων στον νομό Χανίων) επηρεάζει σημαντικά το σύνολο του νομού.
Ο νομός Ρεθύμνης με 13,6% του πληθυσμού φιλοξένησε 255 εταιρείες (18,2%) που κατείχαν το 15% των πωλήσεων με αρνητική συμμετοχή στα καθαρά κέρδη λόγω ζημιών κατά 9,2 εκατομμύρια. Η σημαντική επιδείνωση από πλευράς κερδοφορίας του νομού Ρεθύμνης οφείλεται κυρίως στον ξενοδοχειακό κλάδο.
Ο νομός Λασιθίου με 12,5% του πληθυσμού φιλοξένησε 139 εταιρείες (10%) που κατείχαν το 6,4% των πωλήσεων έναντι 8% το 2007 και 0,7% συμμετοχή στα καθαρά προ φόρων κέρδη έναντι 10% το 2007.
Η περαιτέρω μείωση του νομού Λασιθίου στην οικονομία της Κρήτης ακόμα σε σχέση με τον πληθυσμό του οφείλεται στην κακή πορεία του ξενοδοχειακού κλάδου στην εξεταζόμενη χρήση.
Προβλέψεις τριετίας
Σύμφωνα πάντα με τη μελέτη, για να εκτιμήσουμε την πορεία των βασικών χρηματοοικονομικών μεγεθών των κρητικών επιχειρήσεων τα επόμενα τρία χρόνια θα πρέπει να δούμε το Διεθνές και Ελληνικό οικονομικό περιβάλλον.
Όσον αφορά τις ανεπτυγμένες οικονομίες και την χρηματοπιστωτική κρίση που ξεκίνησε το 2007 και συνεχίζεται και σήμερα πιστεύουμε ότι ο βασικός λόγος ύπαρξης της, ο υπερβολικός δανεισμός και μόχλευση από το 2000 έως το 2007 των καταναλωτών, επιχειρήσεων και κρατών, δημιούργησε μια ανάπτυξη χωρίς πραγματικές αξίες και βάθος συνεχίζει να υπάρχει. Οι κυβερνήσεις συντονισμένα κατάφεραν να αποτρέψουν την βίαιη προσαρμογή που θα ήταν καταστροφική και το πιθανότερο είναι το σημείο ισορροπίας να βρεθεί τα επόμενα 3 με 5 χρόνια με ρυθμούς ανάπτυξης κοντά στο μηδέν ή και ελαφρώς αρνητικούς.
Η Ελληνική οικονομία με υπερβολικά υψηλό δημόσιο χρέος και έλλειμμα τόσο στον προϋπολογισμό, όσο και στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών και αυξημένο δανεισμό νοικοκυριών και επιχειρήσεων θα δυσκολευτεί να ακολουθήσει μια αναπτυξιακή πορεία και θα αναγκαστεί με μέτρα εις βάρος των επιχειρήσεων και της αγοράς να αντιμετωπίσει τα ταμειακά της προβλήματα.
Βασικό στοιχείο, τουλάχιστον μεσοπρόθεσμα για την αντιμετώπιση των δημοσιονομικών προβλημάτων είναι η προσπάθεια μείωσης της σπατάλης και των καταναλωτικών αντιπαραγωγικών δαπανών, του υπερβολικά μεγάλου δημόσιου τομέα.
Κατά συνέπεια για την εξεταζόμενη περίοδο το Διεθνές καθώς και το Ελληνικό οικονομικό περιβάλλον δεν θα είναι ευνοϊκό για τις κρητικές επιχειρήσεις.
Οι εκτιμήσεις μας είναι για μέση ετήσια αύξηση πωλήσεων 5% έναντι 12% τα προηγούμενα χρόνια, σημαντική μείωση κερδών πιθανόν και ζημίες για το σύνολο των κρητικών επιχειρήσεων όσων αφορά τα καθαρά αποτελέσματα και μείωση του περιθωρίου κέρδους κατά 50% σε σχέση με τα προηγούμενα χρόνια. Ο δανεισμός λόγω της απροθυμίας των υγειών επιχειρήσεων να προσφύγουν στις τράπεζες και στην απροθυμία των τραπεζών να δανείσουν επιχειρήσεις με όχι καλούς χρηματοοικονομικούς δείκτες θα μειωθεί από 5% έως και 8% επί των πωλήσεων και του ενεργητικού.
Μπορεί η επόμενη τριετία να είναι δύσκολη για τις κρητικές επιχειρήσεις και να οδηγήσει κάποιες από αυτές σε έξοδο από την αγορά, όμως μεσοπρόθεσμα ως σύνολο θα υπάρξει εξυγίανση – βελτίωση της ανταγωνιστικότητας και προϋποθέσεις για μια νέα ανοδική πορεία.
ΚΛΑΔΙΚΑ:
Ο κλάδος που θα διατηρήσει & βελτιώσει την θέση του ως μερίδιο στην κρητική οικονομία θα είναι ο βιομηχανικός – βιοτεχνικός. Λόγω μεγαλύτερης ανελαστικότητας πωλήσεων και ευελιξίας στο κόστος θα υποστεί τις λιγότερες επιπτώσεις.
Οι κλάδοι που θα υποστούν πιο έντονα τις αρνητικές συνέπειες με μεγαλύτερη μείωση πωλήσεων και πιθανόν να γυρίσουν ζημιογόνοι είναι ο τουρισμός, ο κατασκευαστικός και ο ναυτιλιακός.
Πρόταση για δεκαετές
business plan
Με αφορμή τη νέα μορφή λειτουργίας αυτοδιοίκησης με εκλεγμένο – ισχυρό περιφερειάρχη θα πρέπει η περιφέρεια σε συνεργασία με όλους τους επαγγελματικούς φορείς να δημιουργήσει ένα δεκαετές business plan ανάπτυξης της κρητικής οικονομίας που θα αξιοποιεί τα συγκριτικά πλεονεκτήματα της Κρήτης με κλαδική ανάπτυξη και ανά νομό, θα κινείται συμπληρωματικά αλλά ως κάποιο βαθμό ανεξάρτητα από την κεντρική διοίκηση, όπως εκτιμούν οι μελετητές. Χωρίς να αποτελεί ολοκληρωμένο σχέδιο ανάπτυξης αλλά κυρίως καταγραφή σκέψεων προς προβληματισμό παραθέτουμε τα παρακάτω:
ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ
Η τουριστική βιομηχανία αποτελεί ον σημαντικότερο κλάδο για την κρητική οικονομία γιατί πέραν της άμεσης συμμετοχής του επηρεάζει έμμεσα και όλους τους άλλους. Για αυτό πρέπει να είναι πάντα η πρώτη προτεραιότητα για την κυβέρνηση αλλά κυρίως την περιφέρεια και των υπολοίπων τοπικών φορέων. Είναι βέβαιο ότι το προϊόν που προσφέρει η Κρήτη καθώς και η παραδοσιακή αγορά που απευθύνεται (κεντρική Ευρώπη) έχουν κορεστεί. Η μακροπρόθεσμη λύση ανάπτυξης μπορεί να προέλθει από διαφοροποίηση προϊόντος και επιθετική πολιτική πωλήσεων σε νέες αγορές όπως Ανατολικής Ευρώπης & Ασίας (Ρωσία, Κίνα, Ινδίες κλπ) και βέβαια βελτίωση των βασικών υποδομών.
ΕΞΟΧΙΚΗ ΚΑΤΟΙΚΙΑ
Η Κρήτη έχει όλες τις προϋποθέσεις για να φιλοξενήσει ανταγωνιστικά αρκετές δεκάδες χιλιάδες Ευρωπαίους αλλά και από άλλες χώρες πολίτες που επιθυμούν να αγοράσουν παραθεριστική ή και μόνιμη κατοικία. Μία τέτοια ανάπτυξη θα ανέβαζε σημαντικά το τοπικό Α.Ε.Π. όχι μόνο προσωρινά κατά την κατασκευή αλλά και μετά κατά την διαβίωση τους.
Αυτό που λείπει είναι ο στρατηγικός σχεδιασμός που θα δημιουργήσει νομοθετικά και επιχειρηματικά τις προϋποθέσεις για μια υγιή οικονομικά κοινωνικά και περιβαλλοντολογικά ανάπτυξη της παραθεριστικής κατοικίας στην Κρήτη.
ΑΓΡΟΤΙΚΑ ΠΡΟΪΟΝΤΑ
Πριν κάποια χρόνια ο αγροτικός τομέας ήταν ο κυρίαρχος στην κρητική οικονομία και σήμερα είναι εντελώς περιθωριοποιημένος με τάσεις συνεχούς συρρίκνωσης.
Για να μπορέσει ο αγροτικός και κτηνοτροφικός τομέας να αντιστρέψει την πορεία του από τον αφανισμό θα πρέπει να σταματήσει η λειτουργία του σημερινού καθεστώτος επιδοτήσεων. Η κεντρική εξουσία με κίνητρα να δημιουργήσει προϋποθέσεις συγκέντρωσης των αγροκτημάτων σε λιγότερους αλλά επαγγελματίες αγρότες και κτηνοτρόφους. Παράλληλα ο προσανατολισμός εξαγωγών θα πρέπει να στραφεί προς νέες μεγάλες αγορές κυρίως της Ανατολικής Ευρώπης και Ασίας (Κίνα, Ινδίες, Ρωσία κλπ) όπου δεν έχουν κορεστεί και υπάρχουν πολύ μεγαλύτερα περιθώρια ανάπτυξης.
ΧΡΗΣΗ ΓΗΣ
Θα πρέπει η περιφέρεια, οι δήμοι και όλοι οι επαγγελματικοί φορείς με ένα ενιαίο σχεδιασμό για όλη την Κρήτη να καθορίσουν χρήση γης με βάσει τις ανάγκες και τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της κάθε περιοχής. Για ποια ανάπτυξη να μιλάμε και ποια ανταγωνιστικότητα όταν η μοναδική περιοχή στην Κρήτη με μέσα και υψηλή όχληση είναι η ΒΙ.ΠΕ. Ηρακλείου όπου τα ελάχιστα ελεύθερα οικόπεδα κοστίζουν περισσότερο από την ίδια την επένδυση σε κτήρια με μηχανήματα, όταν σε άλλες περιοχές της Ελλάδας είναι κάτω του 10% και στις γειτονικές μας χώρες κάτω του 5%;

