Ηυστεροφημία ενός μουσικού θρύλου και το μικρό μυαλό του σύγχρονου Έλληνα.

ΑΚΑΔΗΜΙΑ ΠΛΑΤΩΝΟΣ

Σκην.: Φίλιππος Τσίτος

Πρωτ.: Αντώνης Καφετζόπουλος, Τιτίκα Σαριγκούλη, Αναστάσης Κόζντινε, Γιώργος Σουξές, Μαρία Ζορμπά

Ο Σταύρος είναι ψιλικατζής σε μια αθηναϊκή γειτονιά στην περιοχή του τίτλου. Η καθημερινή του ρουτίνα είναι να κατέβει ν’ ανοίξει το μαγαζί και να καθίσει απ’ έξω μαζί με τους τρεις κολλητούς του, οι δύο από τους οποίους είναι επίσης ψιλικατζήδες στις απέναντι γωνίες από το δικό του κατάστημα. Μαζί απολαμβάνουν τους φραπέδες τους, ρίχνουν καμιά μπαλιά να περάσει η ώρα, και κοροϊδεύουν τους μετανάστες που περνούν στον δρόμο για την οικοδομή. Η μητέρα του Σταύρου τούς κάνει παρέα σιωπηλά, καθώς πρόσφατα πέρασε εγκεφαλικό και δεν είναι ιδιαιτέρως κοινωνική, εκτός από το γεγονός ότι φωνάζει τον Σταύρο μ’ ένα αλβανικό όνομα και μιλάει άπταιστα αλβανικά. Ώσπου μια μέρα, φτάνει να ισχυριστεί ότι ο αλβανός εργάτης που περνάει από τη γειτονιά είναι γιος της και συνεπώς αδελφός του Σταύρου. Το ερώτημα είναι, θα μπορέσει ο Σταύρος να συμφιλιωθεί με αυτή την αλλαγή ταυτότητας;

Επιτέλους μια ελληνική κομεντί που αποφεύγει το φτηνό χιούμορ, θίγει ένα πάντα επίκαιρο κοινωνικό ζήτημα, και συνδυάζει αυτά τα δύο σ’ ένα σενάριο άνισο σε σημεία, αλλά απλό, ουσιαστικό και όχι ευτελές, προσαρμόζοντας παράλληλα την κινηματογράφηση ώστε η κάμερα να έχει λόγο ύπαρξης στην ιστορία- κάτι καθόλου αυτονόητο για τους περισσότερους έλληνες σκηνοθέτες. Υπενθυμίζεται βεβαίως ότι ο Αντώνης Καφετζόπουλος κέρδισε τη Λεοπάρδαλη Ανδρικής Ερμηνείας στο τελευταίο φεστιβάλ του Λοκάρνο, και όχι άδικα αφού όλο το καστ καθοδηγείται εξαιρετικά από τον Τσίτο.

Το σενάριο την περισσότερη ώρα αφήνει τη δοκιμασία του Σταύρου σε υποθετικό επίπεδο, σαν αντι-ρατσιστική άσκηση. Η ταινία δεν ενδιαφέρεται για τη σύμπτωση ως κωμικό ή δραματικό τέχνασμα καθαυτό, αλλά για την ευκαιρία ν’ αναδείξει την τεχνητή φύση της εθνικότητας και τον μικρό ρόλο της στην ατομική ταυτότητα ενός πολίτη του σημερινού κόσμου. Για να το κάνει αυτό θα ‘τυραννήσει’ τον μικρόμυαλο ήρωα, θα ταρακουνήσει τις πεποιθήσεις του, θα του τραβήξει την καρέκλα την ώρα που κοιμάται. Έτσι εξηγείται o σκηνοθετικός υποβιβασμός του κεντρικού σεναριακού τεχνάσματος, καθώς δε βλέπουμε ποτέ την αναγνώριση μάνας και Μαρενγκλέν που εκτελείται εκτός πλοκής, και μένουμε απλώς με τον προσγειωμένο, σιωπηλό εκνευρισμό του Σταύρου προς την επιπολαιότητα της μητέρας του. Μέχρι ν’ αποκαλυφθεί η αλήθεια, η πλοκή διατηρεί την αβεβαιότητα του ήρωα αλλά και των θεατών, εναλλάσσοντας τις πιθανές εκδοχές και δοκιμάζοντας παράλληλα τις δικές μας αντιδράσεις αφού μας αφήνει να ταυτιστούμε με τον Σταύρο.

Αυτό που απομένει όμως και ούτε ακυρώνεται αλλά ούτε επιβεβαιώνεται από το σενάριο, είναι η αλβανική καταγωγή της μάνας που την παρότρυνε εξαρχής να μπερδέψει τον Μαρενγκλέν για τον χαμένο της γιο. Το μόνο με το οποίο μάς αφήνει το σενάριο είναι η παραδοχή του Σταύρου της καταγωγής του στην πρώην γυναίκα του, ακόμη κι έτσι όμως ίσως αισθανθεί κανείς την έλλειψη μιας επιπλέον επεξηγηματικής σκηνής ανάμεσα στον Σταύρο και τη μάνα του για να επισφραγιστεί η βεβαιότητα των γεγονότων μέσα σ’ όλη αυτή την πιθανολογία.

Εκτός απ’ αυτό, ο ρυθμός των πλάνων εναρμονίζεται με τη νωθρότητα των χαρακτήρων, ο σεναριακός πλεονασμός των τριών ψιλικατζίδικων λειτουργεί επειδή στήνεται εξαρχής ως καρικατούρα και μεταφορά για την ταυτότητα του νεοέλληνα και της σχέσης του με τον εξω κόσμο (η κοντόφθαλμη οπτική, τα στερεότυπα σχόλια για τους κινέζους, η ειρωνική παραβολή του τίτλου κτλ.). Επιπλέον, η σχέση μάνας και γιου είναι τυπικά ελληνική, κυριολεκτικά και μεταφορικά. Η ταινία ξεκινάει με τον Σταύρο να “κουβαλάει” τη μάνα του στον γιατρό (είναι αφημένη στην πλάτη του πάνω στο μηχανάκι), ο τρόπος που ακούει μουσική και η έξυπνη σεναριακή χρήση του χόμπι του συμπυκνώνουν τα απωθημένα που δημιουργεί η διαρκής στενή συμβίωση των ελλήνων με τους γονείς τους, προσκόλληση από την οποία τραυματίζεται ακόμη κι η αισθηματική ζωή του ήρωα (διαχειρισμένη με εξαιρετική ισορροπία από τη Ζορμπά και με το επίσης εύστοχο εύρημα της παρεμβολής του θυροτηλεφώνου στις συναντήσεις τους).

THIS IS IT

Σκην.: Κένυ Ορτέγκα

Αποσπάσματα από τις πρόβες της τελευταίας παράστασης του Μάικλ Τζάκσον, This is it, που πραγματοποιήθηκαν στο Staples Center στο Λος Άντζελες την άνοιξη του 2009. Παρακολουθούμε το ρεπερτόριο να ερμηνεύεται από τον Τζάκσον ενώ παράλληλα στήνονται τα υπόλοιπα μέρη του σόου (χορογραφίες, βίντεο, φωτισμοί, σκηνοθεσία, ενορχήστρωση).

Το ελληνικό κοινό μέχρι πρόσφατα ήταν απομονωμένο από την τέχνη του θεάματος, ενώ ακόμη επικρατούν ανάμεσα σε κοινό και κριτικούς οι προκαταλήψεις περί “ανώτερης” και “κατώτερης” τέχνης, με κορυφαία όλων βέβαια τη “δική” μας την αρχαιοελληνική. Καλλιτέχνες που έχουν εκατομμύρια οπαδούς σε όλο τον κόσμο, απέφευγαν να επισκεφτούν την Ελλάδα, και μόνο τα τελευταία χρόνια έχουν αρχίσει να μας θυμούνται.

Το αποτέλεσμα αυτού του παραγκωνισμού, ήταν το ελληνικό κοινό να γνωρίσει από κοντά μόνο την ελληνική απόπειρα για οπτικοακουστικό θέαμα, με τα γνωστά (όχι πάντα αποτυχημένα) υβριδικά αποτελέσματα και τις ως επί το πλείστον θλιβερές επίδοξες στάρλετ να στριμώχνονται στις πίστες και στα κανάλια για λίγη δημοσιότητα. Όμως, παρά τη δικαιολογημένη δυσπιστία του, το κυριότερο που δεν έχει καταλάβει ο έλληνας θεατής είναι η διαφορά ανάμεσα στη show-business και στη “σοουμπίζ” (η προφορά και ο τονισμός προέρχονται από την κατάχρηση της τηλεόρασης): να είναι κανείς πολυτάλαντος, να συγκεντρώνει κορυφαίο καλλιτεχνικό ταλέντο και να το οργανώνει άψογα σε ένα περίπλοκο, φαντασμαγορικό θέαμα που θα είναι τόσο συγχρονισμένο, πλούσιο και θεαματικό ώστε οι ατέλειωτες ώρες, ο αστρονομικός προϋπολογισμός, και το εξαντλητικό άγχος του εγχειρήματος να φαίνονται σαν μια βόλτα στο λούνα-παρκ. Αυτό μπορεί να φαίνεται εύκολο ή αμελητέο στους περισσότερους, αλλά απλώς δεν είναι έτσι. Η λεγόμενη “μαζική” τέχνη φυσικά δεν είναι ίδια με την αποκαλούμενη “υψηλή”, αλλά σίγουρα είναι ισότιμες εφόσον προσφέρουν διαφορετικά ερεθίσματα με διαφορετικές προθέσεις, ανταποκρινόμενες η καθεμία σε διαφορετικές ανθρώπινες ανάγκες. Αλλά αυτή είναι μια πολύ μεγαλύτερη κουβέντα απ’ όσο μπορούμε ν’ αναπτύξουμε εδώ.

Στην εποχή μας λοιπόν τέτοια θεάματα είναι συχνότερα λόγω της προηγμένης τεχνολογίας που επιτρέπει σε περισσότερους καλλιτέχνες να υλοποιήσουν τις σκηνοθετικές ιδέες τους και να καταπλήξουν το κοινό τους. Παρόλαυτά, δεν έχουν όλοι οι καλλιτέχνες την ίδια δημοφιλία, και αν αναρωτηθεί κανείς για εκείνους που έχουν τη ευρύτερη, το όνομα του Τζάκσον θα είναι ένα από τα λίγα που θα βρει μπροστά του (ανάμεσα στον Έλβις Πρίσλεϊ, τους Beatles, τους Rolling Stones, τη Μαντόνα και τη Beyonce από τη νεότερη γενιά). Ο Τζάκσον δηλαδή ανήκει σ’ αυτή την πολύ μικρή ομάδα καλλιτεχνών του θεάματος, που κατάφεραν να σπάσουν ρεκόρ πωλήσεων με τα άλμπουμ τους, να συγκεντρώσουν μια τεράστια βάση οπαδών και να τη διατηρήσουν τόσο διαχρονικά και έντονα, ώστε να καταστούν κάτι παραπάνω από διασκεδαστές.

Όντως ο Τζάκσον δεν έζησε μια υποδειγματική ζωή, αλλά μήπως ξέρει κανείς να ορίσει τι θα σήμαινε αυτή η φράση για έναν άνθρωπο που βρίσκεται συνεχώς στο παγκόσμιο προσκήνιο από τα έξι του χρόνια; Εξάλλου τα πρωτοσέλιδα είναι πιθανότερο να παραμορφώνουν παρά να αντικατοπτρίζουν μια τέτοια ζωή. Από την άλλη, το ντοκιμαντέρ αυτό φτιάχτηκε υπο τη στενή επίβλεψη του ιδρύματος που διαχειρίζεται την περιουσία και το όνομα του τραγουδιστή, συνεπώς είναι λογικό να προσπαθεί να επικεντρωθεί στο μεγαλύτερο του προτέρημα: το ταλέντο του. Στο πλαίσιο της προσπάθειας να εδραιωθεί η θετική υστεροφημία του, η ταινία αποκαλύπτει το μέγεθος και την περιπλοκότητα του θεάματος ενός καλλιτέχνη που -να σημειωθεί- υποτίθεται ότι πλησίαζε στο τέλος της καριέρας του μετά από μια δεκαετία πτωτικών πωλήσεων και αρνητικής δημοσιότητας.

Δομικά η ταινία αποτελεί συρραφή όλων των νούμερων του προγράμματος, τα οποία παρακολουθούμε κατά σειρά. Σε κάθε τραγούδι παρακολουθούμε το στήσιμο των στοιχείων που το πλαισιώνουν, είτε πρόκειται για χορευτές, είτε για βίντεο, σκηνικά ή οτιδήποτε άλλο. Οργανωτικά υπεύθυνος είναι ο Κένυ Ορτέγκα, που έχει σκηνοθετήσει άλλες δύο παραστάσεις του Τζάκσον (Dangerous το 1992-93 και HIStory το 1996-97) και φυσικά το ίδιο το ντοκιμαντέρ. Έτσι το κοινό έχει την ευκαιρία να ακούσει ξανά όλες τις μεγάλες επιτυχίες του τραγουδιστή και ταυτόχρονα να δει παρασκηνιακές λεπτομέρειες της παράστασης, ανάμεσα στις οποίες η αφοσίωση των νεότερων συντελεστών αλλά και η απόσταση που εξακολουθούν να διατηρούν από τον Τζάκσον οι μεγαλύτεροι σε ηλικία, μακρόχρονοι συνεργάτες του. Η σχέση του με τους τελευταίους δε μπορεί να μην υποψιάσει για την αυθεντικότητά της, όπως και άλλα σημεία του φιλμ, το οποίο φροντίζει να εκθέσει μια πολύ συγκεκριμένη εικόνα του Τζάκσον, που παραμένει διαρκώς ψύχραιμος, ευγενικός, συνεργάσιμος, χαμηλόφωνος και -παραδόξως;- νηφάλιος.

Νομίζουμε όμως, ότι το φιλμ παραμένει ενδιαφέρον παρά τη γνώση ότι πρόκειται για επίσημα προωθημένο υλικό. Μια παρασκηνιακή ματιά στον δημοφιλέστερο διασκεδαστή του αιώνα, την οποία κανείς δεν είναι υποχρεωμένος να προσλάβει άκριτα, εφόσον ταυτόχρονα φροντίσει να μην καταπιέσει την αυθόρμητη ρυθμική κίνηση του σώματος που θα προκύψει καθώς παρακολουθεί.