Της Aννας Μανουκάκη-Μεταξάκη

Σαν αυτές τις μέρες το 1940, πριν 69 χρόνια, η Ελλάδα μπήκε στο χορό τον τρομερό του Β’ Παγκ. Πολέμου που έγινε όπως όλοι οι πόλεμοι, για οικονομικούς λόγους, δηλαδή από τον ανταγωνισμό των μεγάλων δυνάμεων της γης και την κυριαρχία στην παγκόσμια πολιτική, δηλ. στην παγκόσμια αγορά. Συμμετείχε πρώτα - πρώτα με τον πόλεμο στην Αλβανία.

Και οι νίκες της Ελλάδας, οι νίκες κατά του Άξονα, ήταν έκπληξη και λαμπρό παράδειγμα στον τρομαγμένο κόσμο, ακόμη και στην στρατιωτική και πολιτική μας εξουσία. Μετά τη συνθηκολόγηση ήρθε η τελευταία μάχη, η Μάχη της Κρήτης για την κατάληψη της οποίας οι Γερμανοί έδωσαν τα πάντα. Την Κρήτη στο “Φρούριο Κρήτη” θέλησαν πάση θυσία να το κρατήσουν, τόσο οι σύμμαχοι, όσο και οι εχθροί, επειδή με το γρήγορο ανεφοδιασμό από αυτήν θα έκρινε τις εξελίξεις στη Βόρεια Αφρική και στη Μέση Ανατολή, αφού απέχει μόλις 360 χλμ. από το Τομπρούκ, ενώ η απόσταση Τομπρούκ - Τρίπολη (απ’ όπου γινόταν ο ανεφοδιασμός) ήταν 1750 χλμ. όπως γράφει στο βιβλίο του “Ρόμμελ” ο G. Vou Esebeck, στρατηγός και διοικητής της 15ης Μεραρχίας.

Στο διάστημα της Γερμανικής Κατοχής οι Άγγλοι με τα δίχτυα των πληροφοριών τους, τ’ αεροπλάνα τους, τους κομάντος, τους Κρήτες αντάρτες και πατριώτες αντιστασιακούς για την καταστροφή όλων των στρατιωτικών βάσεων, αεροδρομίων, αποθηκών, λιμανιών και δρόμων κράτησαν ουσιαστικά την Κρήτη, παρόλες τις φοβερές προσπάθειες των Γερμανών για το αντίθετο.

Οι Γερμανοί σε 2-3 μήνες έθεσαν κι όλας σε λειτουργία τα κατεστραμμένα αεροδρόμια του Μάλεμε και του Ηρακλείου. Το Σεπτέμβριο του 1941 ως το Φεβρουάριο του 1942 κατασκευάζουν το αεροδρόμιο του Τυμπακίου καθαρά στρατιωτικό, όπως καιτου Καστελίου, που ήταν έτοιμο το Μάη του 1942. Ο Ρόμελ από τις αρχές του Ιούνη του 1942 απώθησε τους συμμάχους στο Ελ Αλαμέιν, ετοιμαζόταν πυρετωδώς κατά της Αιγύπτου και βομβάρδιζε τη Μάλτα, εμποδίζοντας τον ανεφοδιασμό της. Καθώς ο Ρόμελ είχε ανάγκη πολλά καύσιμα και γενικά συνεχή ανεφοδιασμό, το στρατηγείο της Μ. Ανατολής έπρεπε να τον εμποδίσει. Έτσι το 1942 είναι έτος των σαμποτάζ για την αποτυχία του Ρόμελ. Συγχρόνως βέβαια ήταν έτος αντιποίνων, αίματος και θυσιών του Κρητικού Λαού.

Για να γίνουν αυτά τα σαμποτάζ στην Κρήτη, τόσο του 1942 για την ήττα του Ρόμελ, όσο και του 1943 που είχαν στόχο να μη μετακινήσουν από τα αεροδρόμια της Κρήτης δυνάμεις προς τη Σικελία οι Γερμανοί και να μην προσβάλουν από εκεί τους συμμάχους ώστε να επιτύχει η απόβαση στη Σικελία που σχεδίασε ο Αϊζενχάουερ, έπαιξαν σημαντικότατο ρόλο οι μηχανικοί των αεροδρομίων που δούλευαν στις εταιρείες είχαν αναλάβει την κατασκευή τους.

Μια μικρή έρευνα που με το χρόνο ίσως εμπλουτιστεί και για τούτο παρακαλώ όσους έχουν κάποια στοιχεία και κυρίως τους μηχανικούς να βοηθήσουν σ’ αυτό για το ρόλο των μηχανικών αποτελεί τούτο το δημοσίευμα.

Γιατί είναι σημαντικό λάθος και σοβαρή παράληψη να μην καταδειχθεί ο σπουδαίος ρόλος και ο μέχρι θυσίας πατριωτισμός τους.

Για το 1ο σαμποτάζ του αεροδρομίου Καστελίου 7 προς 8 Ιουνίου του 1942, μάλλον το α’ στην Ευρώπη, ήταν βέβαια απαραίτητα τα σχεδιαγράμματα και οι χάρτες του αεροδρομίου. Με βάση αυτά θα ετοιμαζόταν από το συμμαχικό στρατηγείο μέχρι την τελευταία του λεπτομέρεια το επικίνδυνο εγχείρημα, ώστε εκτελώντας το σχέδιο μέχρι την ελάχιστη λεπτομέρειά του να επιτύχουν οι κομάντος και οι Έλληνες συνεργάτες τους το σαμποτάζ. Το αεροδρόμιο Καστελίου είχε αρχίσει να γίνεται από τους Βρετανούς λίγο πριν να μπει η Ελλάδα στον πόλεμο. Για τον ίδιο λόγο, την κατάλληλη του φυσική θέση δηλαδή, συνέχισαν το έργο οι Γερμανοί μετά την κατάληψη της Κρήτης τις εργασίες με γρηγορότατους ρυθμούς για να τροφοδοτήσουν σε τρόφιμα μαχητές και βενζίνες το Ρόμελ στην Αφρική, τα Aζνίκα Corps. Το έργο είχε αναλάβει εταιρεία στην οποία δούλευαν μηχανικοί, πολλοί απόφοιτοι του Μετσόβειου Πολυτεχνείου οι πιο πολλοί με δημοκρατικές ατσαλωμένες συνειδήσεις, πολλοί οργανωμένοι στο αριστερό κίνημα μέσα στη μεταξική δικτατορία, άξιοι μαθητές μεγάλων δασκάλων όπως ο Νίκος Κιτσίκης, ο Ρουσσόπουλος κ.ά. Τέτοιοι ήταν ο Γεώργιος Χατζηδάκης από τις Γωνιές, ο Ν. Σαρρής και ο Νιταδώρος που βοηθούσαν δίνοντας πληροφορίες πολύτιμες στις αντιστασιακές οργανώσεις και στο συμμαχικό στρατηγείο. Πολύ βοηθούσαν επίσης και οι εργολάβοι(1) που δούλευαν στο αεροδρόμιο μέσα και οι επιβάτες, καθώς και οι απλοί εργαζόμενοι. Στο β’ σαμποτάζ του αεροδρομίου Καστελίου μάλιστα την κλοπή του φακέλου με τα σχέδια του αεροδρομίου έφερε εις πέρας ο εργολάβος Δημ. Εληώτης(2) πρόεδρος του β’ τομέα της περιοχής Ηρακλείου της Κρητκής Εθνικής Επαναστατικής Επιτροπής που είχε αρχηγό το Βιαννίτη ταγματάρχη σε πολεμική διαθεσιμότητα, Αλεξ. Ραπτόπουλο, σχέδια του αεροδρομίου Καστελίου τον Ιούνιο του 1942 τα έδωσε στο Γιώργο Ψαράκη ο μηχανικός Γεώργιος Χατζηδάκης (3). Γράφει ο Γ. Ψαράκης: “...Εζήτησα τη βοήθεια ενός από τους Έλληνες μηχανικούς που είχαν αναλάβει τα έργα του αεροδρομίου. Ήταν ο Γεώργιος Χατζηδάκης, με καταγωγή από το Ρέθυμνο κάτοικος Αθηνών. Μετά δυο μέρες μου παρέδωσε ακριβές αντίγραφο του σχεδίου του αεροδρομίου από τα γραφεία της Μπαουλάιτουγκ (Διοικήσεις). Στο σχέδιο ήταν τοποθετημένοι με λεπτομέρεια όλοι οι στόχοι, ήτοι οικοδομές, πυροβολεία, πυρομαχικά, σκοπιές, σταθμοί αεροπλάνων, καύσιμα κλπ...”.

Αλλά και ο Κίμων Ζωγραφάκης, μαχητής της Μάχης της Κρήτης από τους πρώτους οργανωμένους στην ΚΕΕΕ από τον Αλεξ. Ραπτόπουλο, μέλος της Ομάδας του α’ σαμποτάζ του αεροδρομίου Καστελίου μας δίνει στην αφήγησή του πολλές πληροφορίες για το Γεώργιο Χατζηδάκη.Στις σελίδες 46-47 γράφει στο βιβλίο “Το αγγλικό προσωπείο και ο Black Μάης” Αντ. Σανουδάκη, αφήγηση Κίμωνα Ζωγραφάκη: “...Εκείνη την εποχή ήταν ένας οργασμός πληροφοριών του κάθε τομέα. Είχαμε οργανώσει σε κάθε τομέα μέσα τους επιστάτες. Γιατί εκειά ήτανε πάρα πολλοί επιστάτες, μπορεί και πενήντα. Ήτανε 2-3 χιλ. άνθρωποι που δουλεύανε. Ήτανε μηχανικοί. Οι μηχανικοί Γεώργιος Χατζηδάκης, Νικόλαος Σαρρής, Λευτέρης Νιταδώρος, ο Δεληβοριάς, ο Τζαναβάρας. Ο Δεληβοριάς, ο Τζαναβάρας και Γεώργιος Χατζηδάκης τους φέρανε από την Αθήνα αμέσως. Ο Ν. Σαρρής ήτανε από τα Χανιά. Αλλά εμείς μ’ αυτόν που είχαμε δούναι - λαβείν ήτανε ο Γ. Χατζηδάκης και ο Ν. Σαρρής... που μας δίνανε συνεχώς τα σχέδια του αεροδρομίου, τις επεκτάσεις, το κάθετί... ότι, τους εζητούσαμε. Αυτό ήταν κάθε βδομάδα...”.

Και ο Γ. Δουνδουλάκης αφηγειται για την προετοιμασία του α’ σαμποτάζ έπρεπε να γίνει την 7η Ιουνίου. Επέστρεψα από το Αμάρι στο Ηράκλειο αμέσως την 1ην Ιουνίου και την ίδια μέρα πήγα στις Αγιές Παρασκιές όπου συνάντησα τον Ινιωτάκη, τον οποίο είχα μέχρι στιγμής υπεύθυνο Πεδιάδος! Έμεινα στο σπίτι του και πρωί - πρωί ξεκινήσαμε για το Αρκαλοχώρι προς συνάντησιν κάποιου συνεργάτου ονόματι Εμμανουήλ Καμπάκη, ανθυπολοχαγού του Ελληνικού Στρατού εκ Κορίνθου, μέλος της παλαιάς οργανώσεως Ραπτοπούλου. Ο Καμπάκης εκρύπτετο στο χωριό Ζήντα έξω από το Αρκαλοχώρι επί μήνες χωρίς όμως να παύσει την παρακολούθηση των γερμανικών έργων και ιδίως του αεροδρομίου. Με την α’ μας συνάντηση εξετίμησα την επιβλητικότητά του και εις το εξής του ανέθεσα το δίκτυον Πεδιάδος. Κάποιος μηχανικός μας εφοδίαζε εις το εξής τα ακριβέστερα σχέδια...”. Ο Δουνδουλάκης που παίρνει τα σχέδια αλλά δεν έχει προσωπική επαφή με το μηχανικό Γεώργιο Χατζηδάκη, αφηγείται πιο κάτω ότι “...το σχέδιο του αεροδρομίου και τα άλλα ρεπορτάζ τα είχε (ο Καμπάκης) κρυμμένα κάπου μακριά...”, λίγο πριν το σαμποτάζ της 7ης Ιουνίου 1942. Στο αρχείο του Μ. Καμπάκη που φύλαξε ο Γ. Παπαδόπουλος από τη Ζήντα, υπάρχουν τέτοια σχέδια του αεροδρομίου. Είναι αυτά που έδωσε ο Γ. Χατζηδάκης.

Είναι αλήθεια πως, ακούγονται ακόμη από τους επιζώντες ονόματα μηχανικών των οποίων ο ρόλος τόσο για την Ιστορία όσο και για τη δίκαιη απόδοση της οφειλόμενης τιμής, πρέπει να ερευνηθεί, όπως του Γ. Τσοπανάκη, του Ευθ. Παπαϊωάννου, του Γ. Παπαματθαιάκη, του Μαυροκουκουλάκη του Καλλιοράκη κ.ά.

Ο μηχανικός που έντονα μένει στη μνήμη των ανθρώπων. Κυρίως της περιοχής Αρκαλοχωρίου και Καστελίου (αφού εργαζόταν στο αεροδρόμιο Καστελίου) είναι ο Γεώργιος Χατζηδάκης για τον οποίο συχνά μιλούσε ο αείμνηστος Γ. Ψαράκης. Σ’ αυτόν, στο Γ. Βοϊλα και στον Αριστείδη Ραγκαβή θα αναφερθούμε στο σημερινό δημοσίευμα.

Για το Γεώργιο Χατζηδάκη εκτός από τα γραπτά στοιχεία που προαναφέρθηκαν υπάρχουν αυτά που θα ακολουθήσουν. Έχουν κατατεθεί από τον κ. Γεώργιο Κοτσυφό, αντιστασιακό από τις Γωνιές (συγγενή και συγχωριανό του) με τον οποίο συνεργάστηκε όταν αναγκάστηκε να φύγει από το Καστέλι για να γλιτώσει τη βέβαιη εκτέλεση των Γερμανών που μετά το α’ σαμποτάζ υποψιάστηκαν το ρόλο του. Στοιχεία πολύτιμα. Και γι’ αυτό αξίζει ευχαριστίες.

“...Ο Γ. Χ. λέει ο Γ. Κοτσυφός, γεννήθηκε ανάμεσα στο 1915 και 1920 στην Αθήνα από πατέρα Γωνιανό και πέθανε πριν λίγα χρόνια αφήνοντας πίσω του δυο γιους. Ο πατέρας του εργαζόταν σε βιομηχανία καπνού. Τον θυμόμαστε ως παιδί. Ήταν πανέξυπνος, ζωηρότατος, ήταν ένα δαιμονοκόπελο. Σπούδασε στο Εθνικό Μετσόβειο Πολυτεχνείο και είχε καθηγητή το διάσημο Νίκο Κιτσίκη. Μετά την συνθηκολόγηση κατέβηκε με την εταιρεία του για να δουλέψει ως μηχανικός ώστε να γίνει από τους Γερμανούς το αεροδρόμιο του Καστελίου. Από τους πρώτους οργανώθηκε στο ΕΑΜ, όπως και όλη του η οικογένεια που ήταν αριστερή. Ο αδελφός του ο Μάνθος, η αδελφή του Μαρία που πέθανε απάντρευτη στην εξορία και η αδελφή του η Μάρθα που παντρευ΄τηκε το Σμαραγδή το γεωπόνο. Έδινε πολύτιμες πληροφορίες ο Γιώργος, στοιχεία σπουδαία του αεροδρομίου Καστελίου στην Αντίσταση. Όμως ο ρόλος του έγινε αντιληπτός από τους Γερμανούς που σε συνεδρίασή τους στο Καστέλι συζήτησαν ένα βράδυ και αποφάσισαν να τον εκτελέσουν την επομένη. Όμως κρυφάκουσε μια διερμηνέας Παπαδοπούλα.; Παπαδοπούλου; Άκουσε για την εκτέλεσή του και έτρεξε και τον βρήκε - Φύγε, Γιώργη γιατί συλλαμβάνεσαι αύριο του λέει. Την ίδια ώρα έφυγε. Έφτασε με τα πόδια περνώντας από λαγκαδιά σε λαγκαδιά στις Γωνιές, στο χωριό μας. Αυτά μόνο αφηγήθηκε όταν ήρθε στο χωριό. Έμενε σ’ ένα σπήλιο και στην αρχή του πηγαίναμε εκεί φαγητό. Είχε εδώ και τα εξαδέλφια του που το φρόντιζαν. Τη νύχτα εκείνη που έφτασε στο χωριό ήρθε στον κάμπο που ήμουνα με τον πατέρα μου. Κοντά ήταν ο βοσκός Λεωνίδας Φθενός. Ακούσαμε φωνές, είχε νυχτώσει. Πήγαμε νομίζοντας πως ήταν κλέφτης και ο πατέρας μου τον γνώρισε γιατί προ μηνός είχε πάει για μια υπόθεση στο Καστέλι και είχαν μιλήσει. Γιατί ο πατέρας μου είχε ετεροθαλή αδελφό τον α’ εξάδερφο του Γιώργη. Πριν μας πει την περιπέτειά του ζήτησε νερό, Βγάλαμε απ’ το πηγάδι με τη γαζοντενέκα και ήπιε τη μισή. Είχε ξεραθεί από τη δίψα. Θα περιμένω λέει να περάσει ο Φιλεντέμ για τ’ Ανώγεια. Πήγε στ’ Ανώγεια και όταν γύρισε έμεινε τη νύχτα σε μια σπηλιά και τη μέρα με λικότα, στιβάνια και σαρίκι έβοσκε τα πρόβατα με το θείο του Γιάννη Φθενό. Ξέρω πως είχε σχέση με τους Πατραμάνηδες, τους Σμπώκους και τους Κλάδους στα Σείσαρχα, όπου πήγαινε.

Μετά ένα χρόνο πήγε στη Μ. Ανατολή. Ήταν στο Κίνημα και τον έκλεισαν στα Σύρματα. Αργότερα ήρθε στο χωριό. Μ’ έψαξε μα δεν ήμουνα...”.

Τον θυμάται καλά όμως και ο Γιώργης Κλάδος, αντιστασιακός, πρώην δήμαρχος Ανωγείων: “...Το Χατζηδάκη τον γνώρισα στα Σείσαρχα στο σπίτι ενός θείου μου, του Ζαχαρία Κλάδου που τον φιλοξένησε τότε μόνο μερικές μέρες, γιατί ήταν κοντά στο δρόμο και φοβόταν. Το σπίτι του ήταν “μοναστήρι” γιατί είχε τότε κάποια οικονομική δυνατότητα.

ήταν σωματώδης, ψηλός, κοκκινομάλης, λεβεντόσωμος. Μας είχε πει πως έφυγε γιατί οι Γερμανοί είχαν υποψιαστεί το ρόλο του. Μας είχε πει και για το φοβερό μαρτύριο της δίψας που έζησε μέχρι να ’ρθει από το Καστέλι στις Γωνιές, ένα χωριό με δυνατό ΕΑΜ. Ύστερα έφυγε για τη Μέση Ανατολή, ήταν στο Κίνημα και ήρθε με τους υπόλοιπους. Αργότερα δεν είχε ανάμειξη. Μιλήσαμε ώρες στο τηλέφωνο και βρεθήκαμε...”.

Αυτός ήταν ο Γ. Χατζηδάκης ο παράτολμος προμηθευτής των σχεδίων και των χαρτών του αεροδρομίου, πολύτιμος βοηθός, κατά τον Γ. Ψαράκη, στο α’ σαμποτάζ του αεροδρομίου Καστελίου. Η φυγή του πρέπει να συνέβει τέλη Ιουνίου ήτο πολύ αρχές Ιουλίου 1942.



Αριστείδης Ραγκαβής



Γνωρίζομε όμως καλά από τις ακριβείς πληροφορίες που μας δίνει στο σπουδαίο πράγματι ιστορικό του έργο ο Γιάννης Μουρέλος, αλλά και από αναφορές άλλων το μηχανικό Αριστείδη Ραγκαβή (από την γνωστή μεγάλη οικογενεια των Ραγκαβήδων). Τον είχαν φέρει οι Γερμανοί από την Αθήνα ως επιβλέποντα μηχανικό για την κατασκευή του αεροδρομίου Τυμπακίου. Ήταν γιος του στρατιωτικού διοικητή της Θεσ/νίκης (κατά την επίθεση των Γερμανών τον Απρίλη του 1941) υποστράτηγου Νικ. Ραγκαβή, φανατικού γερμανόφιλου και αφοσιωμένου του βασιλιά Κων/νου, επιτελούς του αρχιστράτηγου Χατζηανέστη στη Μικρασιατική Εκστρατεία και μάρτυρα υπερασπίσεώς του στη δίκη των έξι. Οι Γερμανοί θα τον ορίσουν αμέσως από τον Απρίλη του 1941 κιόλας, αρμόδιο για τις πολιτικές υποθέσεις και υπουργό (Φοίβος Ν. Γεωργιάδης, 5ος τόμος σελ. 32-33, εκδ. Νεόκοσμος, Αθήνα 1973):

“Ενώ ακόμη διευθύνει τον εθνικό αγώνα ο βασιλεύς Γεώργιος από την πρωτεύουσα. Είναι ο πρώτος κούισλιγκ, αν και τυπικά θα συμπεριληφθεί στον κατάλογο των κατοχικών υπουργών με το σχηματισμό της κυβέρνησης Τσολάκογλου...”. Στη θέση του αυτή θα παραμείνει ως τις 12-12-1941. Μετά την εκτέλεση των 50 (14-6-42) θα αποσυρθεί και θα ζήσει διαλυμένος από τη λύπη του ο δυστυχής πατέρας. Γιατί ο γιός του ο μηχανικός Αριστείδης Ραγκαβής αν και είχε μητέρα Γερμανίδα και πατέρα ένα γερμανόφιλο υπουργό, ήταν Έλληνας αντιστασιακός, βοηθός του Άγγλου πράκτορα Kasi (Φ. Γρηγοριάδης)(5) και αγωνίστηκε με όλες του τις δυνάμεις από τη θέση του επιβλέποντα μηχανικού να αχρηστεύσει το αεροδρόμιο του Τυμπακίου για να μην ενισχύονται από εκεί οι δυνάμεις του Ρόμελ. Και έτσι καταφέρνει να νικήσει τους συμμάχους στην Αφρική. Ο πατέρας πληροφορήθηκε το φοβερό γεγονός και προσπάθησε να σώσει το γιό του δια του πολιτικού εκπροσώπου του Γ’ Ράιχ εδώ του γκαουλάιτερ Άλτεμπουργκ. Αλλά δεν μπόρεσε ή δεν πρόφτασε. Ο Αριστείδης Ραγκαβής του οποίου τα πατριωτικά αισθήματα (κατά το Γ. Μουρέλο “Μάχη της Κρήτης” Ηράκλειο 1946) έγιναν γρήγορα αντιληπτά από τους Γερμανούς, εκτελέστηκε με τους 50 πατριώτες τον Ιούνιο του 1942 μετά τα σαμποτάζ των αεροδρομίων Ηρακλείου και Καστελίου (ένας από τους 62 συνολικά μάρτυρες) και θάφτηκε κοντά στους άλλους 12 μάρτυρες. Ένας σπουδαίος νέος και βαθύτατα Έλληνας παρά τη στάση και τη θέση του πατέρα και της Γερμανίδας μάνας του, ήταν ο μηχανικός Αριστείδης Ραγκαβής.



Γεώργιος Βοϊλας



Ανάμεσα στους πενήντα, ο δεύτερος μη Κρητικός εκτός του Αρ. Ραγκαβή εκτελεσμένος “αντιπρόσωπος της άλλης Ελλάδας την ιερή εκείνη στιγμή της θυσίας σαν αδελφοποιητοί μας...” κατά το Γ. Μουρέλο ήταν ο μηχανικός Γεώργιος Βοϊλας. Σύμφωνα με τις πληροφορίες σοβαρότατου συγγενικού του προσώπου που ζει σήμερα στην πόλη του Ηρακλείου, ο Γ. Β. είχε έρθει στο Ηράκλειο από τη δεκαετία το 1920, μαζί με τις δυο αδελφές του που τώρα έχουν πεθάνει. Ήταν μηχανικός, λιμενολόγος, υπεύθυνος για την κατασκευή του λιμανιού του Ηρακλείου, που είχε αναλάβει η Αγγλική εταιρεία στην οποία ο Γ.Β. εργαζόταν. Είχε σπουδάσει και εξειδικευτεί στην Αγγλία. Ο πατέρας του ήταν από τη Β’ Ήπειρο και η οικογένειά του διέμενε κοντά στην Κορυτσά. Κατέφυγε στα Γιάννενα όμως κυνηγημένος από τους Τούρκος στα δώδεκά του χρόνια. Ύστερα σπούδασε ιατρική στην Αθήνα και ειδικεύτηκε στην Οφθαλμολογία στο Παρίσι. Ήρθε στο Κάιρο όπου εργάστηκε ως οφθαλμίατρος στη δική του κλινική. Ο Ελευθ. Βενιζέλος με τον οποίο είχε στενές σχέσεις, τον επηρέασε να ξαναγυρίσει στην Αλβανία για την αναζωπύρωση του εκεί ελληνικού στοιχείου. Εκεί έμεινε μέχρι το τέλος των Βαλκανικών Πολέμων.

Αυτά τα οικογενειακά στοιχεία έχουν ιδιαίτερη αξία γιατί μας δίνουν τις αρχές και τις αξίες με τις οποίες γαλουχήθηκε ο μηχανικός Γεώργιος Βαϊλας.

Το φρόνημα του ήρωα φαίνεται καθαρά και στο σημείωμα που έγραψε για την οικογένειά του πηγαίνοντας για εκτέλεση, μαζί με τους άλλους 50, πάνω στην καρότσα ενός φορτηγού. Το σημείωμα κρατούσε ως πολύτιμο κειμήλιο και ντοκουμέντο η οικογενεια και πριν λίγο καιρό το κατέθεσε στο Ιστορικό Μουσείο για να γνωρίσουν οι επόμενες γενιές τη δύναμη των αξιών, την ουσία του αγνού πατριωτισμού και το τιμημα της Ελευθερίας.

“Να ειδοποιηθούν εις τας Αθήνας οι συγγενείς και φίλοι ότι δεν θέλω να λυπηθούν για έναν ηρωικό θάνατον”.



Γεώργιος Βοϊλας



Ο Γ. Βοϊλας είχε ενταχθεί στην Εθνική Αντίσταση και δούλευε γι’ αυτήν. Οι Γερμανοί το πληροφορήθηκαν. Ο Γ. Μουρέλος γράφει (σελ. 500 “Η Μάχη της Κρήτης” ότι “τον είχε ειδοποιήσει η Σκεύω Βουκάλη να φύγει γιατί ο αντιχιτλερικός αξιωματικός Μπουρκάτ την εγκαίρως ειδοποιήσει πως θα τον έπιαναν. Δυστυχώς ο Βοϊλας, περήφανος όπως ήταν, περιφρονούσε κάθε κίνδυνο; Την αυτή αδιαφορία έδειξε και στον Ενωματάρχη που τον αφήκε να μπει στο σπίτι του μόνο του, ενώ ήξερε πως είχε άλλη έξοδο, για να πάρει δήθεν μερικά πράγματα, σαν να τούλεγε “φύγε”...”.

Ο Γ. Χατζηδάκης, ο Γ. Βοΐλας και ο Αριστείδης Ραγκαβής είναι τρεις από τους μηχανικούς που στηρίζοντας τον αγώνα για την ελευθερία ρίσκαραν τη ζωής τους. Οι δύο την έχασαν, ο πρώτος πρόλαβε και γλύτωσε.

Χρέος δικό μας είναι να μην αφήσομε στην αφάνεια τις πράξεις και τη στάση τέτοιων ανθρώπων, μα να τις βρούμε και να τις αναδείξουμε, όχι γι’ αυτούς (αυτοί έκαναν το χρέος τους και τίποτε πια δεν έχουν ανάγκη), αλλά για μας και κυρίως τους νέους, τους τωρινούς κι αυτούς που θά’ρθουν και θα ζήσουν στη Βαβέλ της παγκοσμοιοποίησης που ζούμε...



Υποσημειώσεις:

1) Ανάμεσα σ’ αυτούς που γνωρίζομε είναι και ο Χαρίλαος Τυλιανάκης, μεγάλη μορφή του αριστερού κινήματος και της Αντίστασης.

Οι μαρτυρίες των επιζώντων της περιοχής της Εμπάρου και ο απόηχος που έμεινε από τη φήμη του σ’ όλη την περιοχή καταδεικνύει ανάγκη να ερευνηθούν η δράση και η προσωπικότητά του.

2) Όπως γραπτά καταθέτει ο ίδιος στην έκθεσή του.

3) Στην ηρωική δράση τη γεμάτη αυταπάρνηση των μηχανικών του Μετσόβειου βλέπομε ένα δείγμα της θαυμαστής δράσης αυτού του Ιδρύματος στα χρόνια της κατοχής, της πρωτοπορείας του σε όλους τους αγώνες του λαού της Αθήνας κατά του κατακτητή για τα συσσίτια, κατά της πολιτικής επιστράτευσης, κατά της κατοχής των βουλγάρων, εξαιτίας της οποίας βρήκαν το θάνατο πολλοί άριστοι φοιτητές του στην ευφυία και στο φρόνημα και στο ήθος.

4) Ο Κ. Ζωγραφάκης είχε οργανώσει τρία κλιμάκια πληροφοριοδοτών μέσα στο αεροδρόμιο όπου δούλευε ως επιστάτης για τη δημιουργία καταφυγίου για τους “αξιωματούχους” γερμανούς στο λόφο του Προφήτη Ηλία (αρχές του 1942) σύμφωνα με τον ίδιο. Τις πληροφορίες έδιναν καθημερινά στο Μανώλη Μετζογιαννάκη, από τους α’ και σπουδαιότερους αντιστασιακούς του Καστελλίου κι εκείνος κυρίως στο παζάρι του Σαββάτου στο Αρκαλοχώρι τις έδινε στο λοχαγό Μανώλη Καμπάκη (μόνιμος αξιωματικός), (μαχητής της μάχης της Κρήτης και δραστήριο μέλος της Οργάνωσης Ραπτόπουλου), για τον οποίο έχομε πλήθος γραπτών και προφορικών πληροφοριών. Πριν να φύγει για τη Μέση Ανατολή, στην α’ δύσκολη περίοδο της Αντίστασης, έπαιξε ρόλο βασικό στη συγκέντρωση πληροφοριών, στη διαφυγή καταδιωκόμενων στη Μ.Α. από τον Τσούτσουρο, στην Οργάνωση του Γεωργίου Δουνδουλάκη. Το Κέντρο Δράσης του αμέσως μετά τη μάχη της Κρήτης ήταν στη Γάλιπε, όπου κατέφυγε τραυματίας σε σπίτια μικρασιατών προσφύγων της περιοχής Σμύρνης - προσφυγικής καταγωγής και ο ίδιος - κατά την αφήγηση του Θεοδόση Μπαγιάτη από τη Ζήντα και ύστερα για να αποφύγει τις υποψίες των κατακτητών και των φίλων τους, αλλά και για να είναι πιο κοντά στα γιγνόμενα, στο χωριό Ζήντα της κοινότητας Αρκ/ρίου, στο σπίτι του καλού πατριώτη πρόσφυγα από το Σαΐπι της Χερσονήσου Καράμπουρνα Γεωργίου Παπαδόπουλου.

Ο Γεώργιος Παπαδόπουλος και η οικογένειά του διαδραμάτησαν ρόλο σοβαρό στην αντίσταση με πολλούς τρόπους. Βάζοντας σε κίνδυνο τη ζωή του μεγάλου του γιού Γιάγκου, που μετέφερε μηνύματά του Καμπάκη στον Τσούτσουρο και αλλού (αφηγήσεις επιζώντων όπως του Δημητρίου Καρακώστα και του Θεοδ. Μπαγιάτη), κρύβοντας και τροφοδοτώντας πρόσωπα της Αντίστασης και κρύβοντας στο σπίτι του το Μαν. Καμπάκη που παρακολουθούσε από το σωζόμενο και σήμερα παράθυρο του σπιτιού που ήταν προς το μεγάλο γκρεμό την κίνηση του αεροδρομίου Καστελλίου. Αφηγήσεις για την έφοδο γερμανών στο σπίτι της κόρης του και τη διαφυγή των καταζητούμενων κόβουν την ανάσα του ακροατή.

Μέγιστη προσφορά όμως της οικογένειας Γ. Παπαδόπουλου στην Εθνική Αντίσταση αποτελεί και η διαφύλαξη με μεγάλους κινδύνους και δυσκολίες του αρχείου που άφησε ο Μαν. Καμπάκης φεύγοντας για τη Μέση Ανατολή από τον Τσούτσουρο το Φεβρουάριο του 1943 (Ημερολ. Γ. Κουτεντάκη και αφήγηση Γ. Δουνδουλάκη στο βιβλίο “Σκιές της νύχτας”, σελ. 102.

Διαβάζοντας την αφήγηση του Κ.Ζωγραφάκη στις σελίδες 44-47 και 50-51 συναντούμε στοιχεία που πιστοποιούνται από έγγραφα του αρχείου του Καμπάκη που κρατεί σήμερα ο Γιώργος Παπαδόπουλος, εγγονός του αντιστασιακού Γ. Παπαδόπουλου. Ο Κ. Ζωγραφάκης μας δίνει λοιπόν πληροφορίες ουσιαστικές και για τους μηχανικούς του αεροδρομίου και κυρίως το Γ. Χατζηδάκη, που’ δωσε τα σχέδια για το Α’ σαμποτάζ τον Ιούνιο του 1942. Ο Κρις ήταν ο Γκουντ Χάουζη Μόντυ ή Νικ.