Εκδηλωση μνήμης πραγματοποιήθηκε στη Βιάννο, με αφορμή τη συμπλήρωση εξήντα χρόνων από την ημέρα που Γερμανοί κατακτητές εκτέλεσαν εκατοντάδες αθώους.

Το μνημοσυνο τελέσθηκε στο ηρώο, που βρίσκεται στο Σέλι Αμιρών, από το Σεβασμιότατο Μητροπολίτη Αρκαλοχωρίου, Καστελίου και Βιάννου κ. Ανδρέα.

Την εκδήλωση μνήμης για τους 461 εκτελεσθέντες οργάνωσαν ο δήμος Βιάννου και η Ενωση θυμάτων Γερμανικής Κατοχής. Πληθος κόσμου τίμησε τη μνήμη των νεκρών, μεταξύ των οποίων ο υφυπουργός Μεταφορών Μανόλης Στρατάκης, βουλευτές του νομού και εκπρόσωποι της Τοπικής Αυτοδιοίκησης.

Ομιλητής ήταν ο τ. Γενικός Γραμματέας του υπουργείου Τύπου και ΜΜΕ Νίκος Ι. Αθανασάκης. Η ομιλια του έχει ως εξής:

Είναι για μένα ιδιαίτερη τιμή να εκφωνώ σήμερα, εδώ, αυτή την ομιλία, στην 60η επέτειο του Ολοκαυτώματος της Βιάννου και των γειτονικών χωριών της επαρχίας Ιεράπετρας.

Όσοι έχουμε την τύχη να καταγόμαστε από ’δω και όσοι έχουμε την τιμή οι πατεράδες μας να περπατήσανε ετούτα τα βουνά αντάρτες της Αντίστασης, έχουμε αυτή την τραγωδία στο αίμα μας, έχουμε αυτό το Γολγοθά των χωριών μας στο μυαλό και στην καρδιά μας. Κι ας έχουν περάσει 60 χρόνια. Κι ας έχουν αλλάξει οι καιροί.

Αυτός εδώ ο τόπος, όπου ιδρύσανε τις πόλεις και τους οικισμούς μας οι Κουρήτες και οι Κορύβαντες–ο Βίεννος τη Βιάννο, ο Κύρβας την Ιεράπετρα- γνώρισε στη διαδρομή των αιώνων και ήρεμες και ταραγμένες εποχές και ειρήνη και πόλεμο και κατακτήσεις και επαναστάσεις και καταστροφές. Όμως, δεν καταγράφτηκε καμιά καταστροφή, από ανθρώπινο χέρι, μεγαλύτερη από αυτήν του φθινοπώρου του 1943.

Εκείνες τις μέρες του Σεπτέμβρη, σαν και σήμερα, οι ναζιστικές γερμανικές δυνάμεις κατοχής, παραβιάζοντας κάθε νόμο και κάθε έθιμο του πολέμου, εκτελούν νέους και γέρους, γυναίκες και αμούστακα παιδιά, άρρωστους και ανήμπορους, άμαχο πληθυσμό που πίστεψε στις διαβεβαιώσεις των σιδηρόφρακτων στρατιωτών, ότι αν έμεναν στα χωριά τους και τα σπίτια τους δεν είχαν τίποτα να φοβηθούν και τίποτα να πάθουν.

Κι αμέσως μετά, ο δυναμίτης, η φωτιά, το ξεθεμέλιωμα των χωριών.

«…Εναντίον του τμήματος τούτου της νήσου ελήφθησαν αυστηρότατα μέτρα και αριθμός τις κοινοτήτων έπαυσε να υπάρχει», αναφέρει στην ανακοίνωσή του προς τους Κρήτες ο Διοικητής του Φρουρίου Κρήτης στρατηγός Μπρούνο Μπρόγερ. Μια ανακοίνωση που ουσιαστικά προαναγγέλλει την καταστροφή, αφού έχει ημερομηνία 13 Σεπτεμβρίου 1943, όταν η καταστροφή και το κάψιμο των χωριών έγινε στις 14-16 Σεπτεμβρίου.

Αμιρά -με τους 114 εκτελεσμένους, τον πιο βαρύ φόρο αίματος- Βαχός, Κεφαλοβρύσι, Κρεββατάς, Άγιος Βασίλειος, Πεύκος, Λυγιά, Σύμη, αλλά και ο Συκολόγος, το Καλάμι, η Άρβη και από την περιοχή της Ιεράπετρας Μύρτος, Γδόχια, Μουρνιές, Μάλλες, Μύθοι, Ρίζα, Χριστός. Κάθε χωριό το δικό του μοιρολόι, κάθε σπίτι τους δικούς του νεκρούς. Δεκάδες οικογένειες ξεκληρισμένες. Να μη μπορεί να βρεθεί για χρόνια ο ακριβής αριθμός των εκτελεσμένων, που οι καταγραφές τελικά τους υπολόγισαν σε 401 στις τρεις μέρες της σφαγής και 461 συνολικά για την περίοδο 1941-1944.

Όσοι επιζήσανε υποχρεώθηκαν να ζήσουν μακριά από τα χωριά τους πάνω από τρεις μήνες. Όταν ξαναγύρισαν βρήκαν σε πολλά σημεία τα κακοθαμμένα κορμιά των αγαπημένων τους, καταξεσκισμένα από τα όρνια και τα σκυλιά δίπλα στα λεηλατημένα, καμένα σπίτια. Κι έγινε σήμα της περιοχής μας το μαύρο τσεμπέρι της μάνας, της γυναίκας, της αδελφής και τα ορφανεμένα παιδιά που έπρεπε να ανατραφούν μέσα στο θάνατο, το θρήνο και την ανέχεια, να γίνουν σωστοί άνθρωποι και να μπορέσουν κάποτε να χαμογελάσουν ξανά.

Φαίνεται, πως ο θεός του πολέμου, ο Άρης, το κράταγε για τη Βιάννο, από τότε που εδώ, σ΄ αυτό τον τόπο, έχασε ατιμωτικά -θεός αυτός- στην πάλη με τους Αλωάδες Γίγαντες, τους γιους του Ποσειδώνα Ώτο και Εφιάλτη, που τον κράτησαν μετά για δεκατρείς ολόκληρους μήνες εξευτελιστικά κλεισμένο σ΄ ένα χάλκινο πυθάρι

Ο ταγματάρχης Μάρτεν του 3ου Τάγματος του 65ου Συντάγματος, με διοικητή τον συνταγματάρχη Χανς Μπέντακ και οι άλλοι Γερμανοί αξιωματικοί που είχαν σταλεί με τις μονάδες τους στην περιοχή, εκτελούν κατά γράμμα τη διαταγή του Γερμανού διοικητή της 22ης Μεραρχίας στο Ηράκλειο, στρατηγού Βάλτερ Μύλερ, που ήταν σαφής: «Καταστρέψατε την Επαρχία Βιάννου. Εκτελέσατε πάραυτα, χωρίς διαδικασία, τους άρρενες που είναι πάνω των 16 ετών και όλους όσοι συλλαμβάνονται στην ύπαιθρο, ανεξαρτήτως φύλου και ηλικίας». Και με πιο απλά λόγια ο Μύλερ διατάσσει: «Να εξοντωθεί ό,τι αναπνέει και να καταστραφεί κάθε μέσον ζωής».

Είναι ο ίδιος στρατηγός Μύλερ που στην απολογία του στη δίκη του στο Ειδικό Δικαστήριο Εγκληματιών Πολέμου στην Αθήνα λέει για το έγκλημα της Βιάννου:

« Αι συγκρούσεις με τους αντάρτες εις την περιοχήν της Βιάννου ήρχισαν σιγά-σιγά με φόνους Γερμανών σκοπών, συμπλοκάς με περιπόλους και εξελίχθησαν εις τακτικήν μάχην διαρκείας, με αποτέλεσμα τον φόνον 300 ανταρτών, την αιχμαλωσίαν 400 τοιούτων και εκ της πλευράς των γερμανικών στρατευμάτων δεκάδας νεκρών και 30 τραυματίας. Δεν μου ανεφέρθη ότι έγιναν κατά την μάχην φόνοι παιδιών, γυναικών ή γερόντων. Μετά τα γεγονότα της Βιάννου επεκράτησεν εις την νήσον τάξις».

Σωστά δεν αναφέρθηκαν στον στρατηγό Μύλερ φόνοι παιδιών, γυναικών ή γερόντων «κατά την μάχην». Οι συλλήψεις, τα βασανιστήρια, οι εκτελέσεις έγιναν όλες μετά τη μάχη της Σύμης στον Κορνιαχτό, στην οποία οι Γερμανοί ηττήθηκαν από τους αντάρτες.

Και η «τάξις επεκράτησεν» μόνο για λίγο στα καμένα χωριά, στην απαγορευμένη Νεκρή Ζώνη από το Μύρτος ως την Άνω Βιάννο. Σε ολόκληρη την Κρήτη, όμως, η Αντίσταση συνέχισε να θεριεύει, ο πόθος για την ελευθερία ήταν άσβεστος, η δύναμη των αδούλωτων ψυχών συνέχισε να κυριαρχεί απέναντι στη βαρβαρότητα.

Ο Μύλερ είχε πλήρη κάλυψη από τον Διοικητή του Φρουρίου Κρήτης πτέραρχο Μπρούνο Μπρόγιερ, που του είχε δώσει εν λευκώ εξουσιοδότηση να χρησιμοποιήσει κάθε μέσο. Και Μπρόγιερ είχε στα χέρια του τη διαταγή του ίδιου του Χίτλερ, μέσω του στρατηγού Κάιτελ, για την αντιμετώπιση της Αντίστασης:

Γράφει η διαταγή αυτή:

«… Αν ο αγώνας κατά των συμμοριών και στην Ανατολή και στα Βαλκάνια δεν διεξαχθεί με τα πιο σκληρά μέσα, τότε σε σύντομο χρονικό διάστημα δεν θα φτάνουν οι διαθέσιμες δυνάμεις, για να πατάξουμε αυτή τη μάστιγα.

Οι δυνάμεις μας έχουν λοιπόν το δικαίωμα, αλλά και την υποχρέωση, να χρησιμοποιήσουν σ’ αυτόν τον αγώνα κάθε μέσο, χωρίς περιορισμούς, ακόμα και κατά γυναικών και παιδιών, αν αυτό έχει ως αποτέλεσμα την επιτυχία.

Συναισθηματισμοί οποιασδήποτε μορφής είναι ένα έγκλημα απέναντι στο γερμανικό λαό και στους στρατιώτες που πολεμούν στο μέτωπο…

…Κανένας από τους Γερμανούς στρατιώτες που λαμβάνουν μέρος στην καταπολέμηση των συμμοριών δεν θα περάσει από πειθαρχικό ή στρατοδικείο λόγω της συμπεριφοράς του στον αγώνα κατά των συμμοριών και αυτών που τις υποστηρίζουν…

…Ενδεχόμενες απόψεις του τύπου «ηρωισμός ενός λαού, που αγαπά την ελευθερία του» δεν έχουν εδώ καμία θέση. Εδώ πρόκειται για πολυτιμότατο γερμανικό αίμα…»

Ένα ολόκληρο σύστημα. Ο ναζισμός, ο ολοκληρωτισμός, ο ρατσισμός της φυλετικής καθαρότητας, που καθυπόταξε πρώτα τον γερμανικό λαό πριν αιματοκυλίσει τον κόσμο.

Ο Αντρέ, ο Μπρόγερ, ο Μύλερ, ο Μπέντακ καταδικάζονται ως εγκληματίες πολέμου το 1946. Ο Μπρόγερ και ο Μύλερ εις θάνατον. Εκτελούνται το 1947 σε ελάχιστη απόδοση δικαιοσύνης.

Αν οι Γερμανοί ήταν σκληροί κατακτητές παντού, σε όλες τις χώρες, είχαν κάθε λόγο να είναι ακόμα πιο σκληροί στην Κρήτη.

Η μεγαλειώδης αντίσταση του κρητικού λαού στη «Μάχη της Κρήτης» και η σημασία της για την έκβαση του συμμαχικού αγώνα αναγνωρίσθηκε και αναγνωρίζεται από όλους. Αρκεί να σημειώσουμε ότι η εντολή του Χίτλερ στον στρατιωτικό Διοικητή Κρήτης, στρατηγό Αντρέ, για την αποστολή δύο Μεραρχιών από την Κρήτη για την ενίσχυση του Ρόμμελ, δεν υλοποιήθηκε ποτέ. «Μία τοιαύτη εξασθένισις των γερμανικών δυνάμεων της Κρήτης εξέθετεν εις βιαίαν ανατροπήν της γερμανικής κατοχής της νήσου από τον άγριον και εμπειροπόλεμον λαόν της Κρήτης, ο οποίος φανερά πλέον και ποικιλοτρόπως εκδηλώνει την εχθρότητά του», σημειώνει σε έκθεσή του ο στρατηγός Αντρέ. Αλλά και ο Γκαίριγκ σε μια ραδιοφωνική ομιλία του τον Νοέμβριο του 1942 αναγνώριζε, ότι «η μάχη του Νόρτβικ, η μάχη της Κρήτης και αι μάχαι του Ανατολικού μετώπου, υπήρξαν από τας σπουδαιοτέρας του γερμανικού στρατού».

Ο Στρατάρχης Λόρδος Γουέϊβελ, τότε Αρχιστράτηγος της Μέσης Ανατολής, αναφέρει σε έκθεσή του:

«Αι απώλειαι που επροξενήθησαν εις τον εχθρόν εν Κρήτη έσωσαν αναμφιβόλως την γενικήν κατάστασιν εις την Μεσόγειον, συνεπεία της καταστροφής του μεγαλυτέρου μέρος των αεραγημάτων του εχθρού και του μεγίστου αριθμού των αεροπλάνων. . . Η άμυνα της Κρήτης έσωσε κατά πάσαν πιθανότητα την Κύπρον, την Συρίαν, το Ιράκ και ίσως την Τουρκίαν.

Η Μάχη της Κρήτης, εματαίωσεν αναμφιβόλως το εχθρικόν σχέδιον δια μελλοντικάς επιχειρήσεις. Η μάχη της Κρήτης απεδείχθη μία καμπή του πολέμου».

Οι απώλειες των επίλεκτων δυνάμεων του γερμανικού στρατού στη «Μάχη της Κρήτης» ήταν τρομακτικές. Κάθε Γερμανός στρατιώτης που έρχεται στη συνέχεια στην Κρήτη το πρώτο που βλέπει στο λιμάνι του Ηρακλείου είναι μια επιτύμβια πλάκα που γράφει: «Γερμανοί στρατιώται μη λησμονείτε, ότι εδώ εφονεύθησαν 18.000 αλεξιπτωτισταί». Έτσι, η εκδικητική μανία των γερμανικών στρατευμάτων κατοχής ήταν διαρκής. Γιατί ήταν διαρκής και η Μάχη της Κρήτης, καθώς συνεχίσθηκε με την ηρωική αντίσταση του κρητικού λαού καθ΄ όλη τη διάρκεια της κατοχής.

Είναι η Βιάννος που δικαιούται να υπερηφανεύεται, γιατί εδώ συγκροτείται η πρώτη οργανωμένη αντιστασιακή ομάδα. Πρώτη σε όλη την Ελλάδα, αλλά και πρώτη σε όλη την κατεχόμενη Ευρώπη, ξεκινά εδώ το 1941 η Οργάνωση Ραπτόπουλου, για να αναπτυχθεί σε ολόκληρη την Κρήτη ως «Κρητική Εθνική Επαναστατική Επιτροπή». Γρήγορα η ΕΑΜική Αντίσταση, η ΕΠΟΝ, ο ΕΛΑΣ, αγκαλιάζει όλα τα χωριά σε μια σχεδόν καθολική συμμετοχή και βέβαια ο καπετάν Μπαντουβάς και αργότερα η ΕΟΚ. Και δίπλα οι σύνδεσμοι και οι απεσταλμένοι του Συμμαχικού Στρατηγείου, η Βρετανική Στρατιωτική Αποστολή με τους δικούς της πάντα στόχους.

Θα μπορούσα να περιγράψω αυτή τη διαδρομή της Εθνικής Αντίστασης στη Βιάννο και στην Κρήτη, της αίσθησης του χρέους και της τιμής των αγωνιστών της, παρακολουθώντας τα βήματα των πατεράδων πολλών από εμάς, στον Ομαλό, στο Λάπαθο, στο λημέρι του Χαμέτη, στο Σελί, στα χωριά της επαρχίας κι ύστερα στη Γεράπετρο και στην απελευθέρωση και την πορεία στις φυλακές και τις εξορίες, μοίρα κοινή χιλιάδων αγωνιστών, που «αντί του μάννα έλαβαν χολή» αλλά που, είμαι βέβαιος, πως αν βρισκόταν σήμερα, ο μη γένοιτο, στις ίδιες συνθήκες, πάλι «θα βάζαν το κεφάλι στο ντρουβά» για την πατρίδα και την ελευθερία. Και έχουν περάσει πια πάνω από είκοσι χρόνια από την αναγνώριση της Εθνικής Αντίστασης το 1982, για να μπορούμε με λιγότερες προσωπικές φορτίσεις να μελετούμε τα γεγονότα σαν παρακαταθήκη στις νεότερες γενιές.

Τύχη αγαθή, έχουμε στη διάθεσή μας το πολύτιμο έργο «Επαρχία Βιάννου 1940-1945», του Γιώργου Χρηστάκη, έργο ζωής, με πλούσιο υλικό, μαρτυρίες και ντοκουμέντα, που θα ΄πρεπε να διδάσκεται στα σχολειά μας σαν μάθημα εθνικής αυτογνωσίας.

Ας γυρίσουμε, όμως, στο φθινόπωρο του 1943, στις μέρες της καταστροφής. Λίγο πριν, ήταν οι πιο χαρούμενες μέρες σ΄ όλη την Ελλάδα και την Κρήτη. Η Ιταλία είχε καταθέσει τα όπλα. Η χαρά και ο ενθουσιασμός κάλυπτε το πένθος της κατοχής. Όλοι περίμεναν από μέρα σε μέρα το τέλος της τραγωδίας. Την ημέρα της λευτεριάς.

Οι Ιταλοί στρατιώτες στο Λασήθι προσφεύγουν στους αντάρτες, ο διοικητής τους στρατηγός Κάρτα –που θα φυγαδευθεί λίγο αργότερα στη Μέση Ανατολή- διαπραγματεύεται την παράδοσή του στις συμμαχικές δυνάμεις, ο λοχαγός Ταβάνα δίνει τα σχέδια των οχυρωματικών έργων. Όλα δείχνουν να πηγαίνουν κατ΄ ευχήν.

Ύστερα, το φυλάκιο της Σύμης και οι δυο σκοτωμένοι Γερμανοί στρατιώτες. Ο καπετάν Μπαντουβάς και όσοι είχαν τη δυνατότητα να γνωρίζουν, έλεγαν πάντα ότι η εντολή ήταν οι Γερμανοί να αιχμαλωτισθούν και να μεταφερθούν στο λημέρι. Πόσο επηρέασαν οι φήμες για επικείμενη συμμαχική απόβαση στην Κρήτη, που δεν υπήρξε, όμως, ποτέ στα σχέδια του Συμμαχικού Στρατηγείου; Δόθηκε άλλη εντολή; Οι σύνδεσμοι Βρετανοί ταγματάρχες, ο Πάτρικ Λη Φέρμορ και ο Τομ Νταντάμπιν, είχαν τη δυνατότητα να αλλάξουν τη ροή των γεγονότων; Έφτασε η απάντηση του Λή Φέρμορ στα χέρια του Μπαντουβά μετά ή πριν την έναρξη της μάχης στη Σύμη; Τι ρόλο έπαιξε ο σχεδιασμός της Βρετανικής Στρατιωτικής Αποστολής να δημιουργήσει σφήνα στο ΕΑΜ με μια Οργάνωση αντίβαρο; Θα μπορούσε να αποφευχθεί η καταστροφή;

Οι απαντήσεις δεν είναι πάντα αυτονόητες και ίσως να μην έχουν πια και σημασία, παρά μόνο για τους ιστορικούς. Οι ερμηνείες θα εξαρτώνται μάλλον από την οπτική γωνία που κοιτούμε τα γεγονότα.

Ιστορικό δεδομένο είναι ότι η παράδοση των Ιταλών άλλαζε την ισορροπία δυνάμεων στην Κρήτη. Απέναντι σε 45-50.000 Γερμανούς θα μπορούσαν να βρεθούν 25.000 Ιταλοί, πολλοί από τους οποίους ήταν συνειδητοί αντιφασίστες και το ισχυρό κρητικό αντάρτικο.

Η ενίσχυση των αντάρτικων δυνάμεων της περιοχής με τα ιταλικά όπλα και έμψυχο υλικό ανησυχεί ιδιαίτερα τους Γερμανούς. Γιατί εκτός των άλλων αποτελούσε κίνδυνο για το μεγάλο στρατιωτικό αεροδρόμιο του Τυμπακίου σε μια στιγμή που οι πληροφορίες για απόβαση στην Κρήτη φαίνεται να γίνονται πιστευτές και από τους Γερμανούς. Και αυτό είναι που επιταχύνει την Γερμανική επέμβαση στην περιοχή των χωριών της Βιάννου, τη μόνιμη εστία αντίστασης και σταθερής επικοινωνίας με το Συμμαχικό Στρατηγείο. Οι δυο σκοτωμένοι Γερμανοί στη Σύμη θα μπορούσε να είναι απλά η αφορμή.Έχουν περάσει 60 χρόνια. Στην καρδιά μας δεν κρατήσαμε μίσος. Κρατούμε τα λόγια του Προέδρου της Γερμανίας Γιοχάνες Ράου, όταν επισκέφθηκε το 2000 τα μαρτυρικά Καλάβρυτα: «Ήλθα μέχρι εδώ για να κρατήσω ζωντανή τη μνήμη αυτού του γεγονότος στη Γερμανία. Εδώ, σε αυτόν το χώρο, αισθάνομαι βαθιά οδύνη και ντροπή. Μόνον όποιος γνωρίζει το παρελθόν του και το αποδέχεται μπορεί να βρει το δρόμο για ένα καλύτερο μέλλον». Και την αντιφώνηση του πανάξιου Προέδρου της Ελληνικής Δημοκρατίας Κωνσταντίνου Στεφανόπουλου στον Πρόεδρο Ράου: «Εσείς, ως Πρόεδρος της Γερμανικής Δημοκρατίας, επράξατε ό,τι η συνείδησή σας υπεδείκνυε και ό,τι περισσότερο μπορούσατε ως ανώτατος άρχων της μεγάλης σας χώρας. Είμαι βέβαιος ότι το γερμανικό κράτος μπορεί να πράξει περισσότερα, προκειμένου να αντισταθμιστούν οι συνέπειες της φοβερής εκείνης σφαγής και να μπορέσει, με αυτόν τον τρόπο, να μειώσει τις συνέπειες και τα αποτελέσματα, αλλά και τα αισθήματα τα οποία μένουν πάντοτε αναποζημίωτα». Και προφανώς, δίπλα στα Καλάβρυτα είναι η Βιάννος, είναι το Δίστομο, είναι η Κάνδανος, όλες οι μαρτυρικές πόλεις της πατρίδας μας.

Εμείς κρατούμε μόνο την απόφαση να κάνουμε κάθε φορά ό,τι περνά από το χέρι μας για να μην έχουμε ξανά πόλεμο. Μαζί, σήμερα, οι λαοί της Ευρώπης οικοδομούμε, πάνω στις στάχτες δύο παγκόσμιων πολέμων, την Ενωμένη Ευρώπη, που θέλουμε να είναι η Ευρώπη της Ειρήνης, της Ελευθερίας, της Δημοκρατίας και της Προόδου.

Ζούμε σε μια καλύτερη εποχή. Με υψηλότερο βιοτικό επίπεδο. Με άλλες δυνατότητες και ευκαιρίες. Από το 2000 η Ελλάδα μετέχει στην ευρωζώνη, στο σκληρό πυρήνα της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Καλύπτει κάθε χρόνο και ταχύτερα την απόσταση από τις πιο προηγμένες ευρωπαϊκές χώρες, με σχέδιο και πρόγραμμα για την ανάπτυξη και την οικονομική και κοινωνική σύγκλιση.

Ζούμε, όμως, ταυτόχρονα σε μια ταραγμένη εποχή, με νέους κινδύνους για την ανθρωπότητα και τον κόσμο. Η αποτρόπαια τρομοκρατική επίθεση πριν δύο χρόνια στη Νέα Υόρκη έχει αφήσει βαθύ το σημάδι της. Δίπλα μας είναι πάντα ανήσυχα τα Βαλκάνια, η Μέση Ανατολή και η Παλαιστίνη, ο πόλεμος στο Ιράκ και τα πετρέλαια, η Κύπρος και το πρόβλημα που πρέπει να λυθεί στο πλαίσιο του ΟΗΕ, η Τουρκία που παλινδρομεί ανάμεσα στην ευρωπαϊκή της επιλογή και τα παραδοσιακά αντανακλαστικά των στρατοκρατών. Πέρα από τις ευθύνες των κυβερνήσεων, θα υπάρχει πάντα η δική μας ευθύνη ως λαών και ως πολιτών για τις θέσεις, τη στάση και τη δράση μας για τα μεγάλα ζητήματα του καιρού μας.

Εμείς εδώ, μπροστά στο Πανεπαρχιακό Ηρώο και τις 11 φιγούρες με τα ονόματα των εκτελεσμένων στο στήθος, τιμούμε τους νεκρούς μας, με σεβασμό και ευλάβεια, όπως αρμόζει στη θυσία τους. Τιμούμε χωριστά, όπως τους πρέπει, τις Βιαννίτισες γυναίκες της κατοχής, που στάθηκαν πατέρες, μάνες και αδελφές για να αναστηθεί ξανά αυτός ο τόπος.

Ποτέ πια πόλεμος,

Ποτέ πια ναζισμός,

Ποτέ πια φασισμός.

Αιωνία η μνήμη των νεκρών μας



Τρισάγιο στη Σύμη για τους εκτελεσθέντες από τα χιτλερικά στρατεύματα

Μέλη του Σωματείου Αγωνιστών Εθνικής Αντιστάσεως των ομάδων των Μπαντουβάδων μετέβησαν όπως γίνεται κάθε χρόνο, την Παρασκευή 12/9/2003 στην Κάτω Σύμη Βιάννου όπου ετέλεσαν τρισάγιο και κατέθεσαν στέφανο στο μνημείο που ευρίσκεται στην θέση Κορνιαχτός, εις μνήμην αφενός των αγρίως εκτελεσθέντων υπο των Γερμανών κατοίκων της επαρχίας Βιάννου και αφετέρου εις ανάμνησην της φονικής μάχης κατά των Γερμανών που έλαβε χώρα πριν από εξήντα χρόνια στο ομώνυμο σημείο. Το προαναφερόμενο μνημείο έχει ανεγερθεί στο χώρο ακριβώς που διεξήχθη η σημαντικότερη μάχη στην Κρήτη κατά την διάρκεια της Γερμανικής κατοχής την 12/9/1943 κατά των Γερμανών, από τμήματα των ομάδων των Μπαντουβάδων με επικεφαλής τον Χρήστο Ζαχ. Μπαντουβά συνεπικουρούμενο από τον Γεώργιο Νιργιανό.