Του Ν. Τσαγκαράκη
Η εσωστρέφεια δε σταματάει μόνη της. Τη σταματάμε εμείς.
Πρόσφατα η καλή φίλη Χρυσάννα Καρέλλη προνόησε να μου κρατάει ένα πολύ ενδιαφέρον αναμνηστικό από το ταξίδι της στην Κωνσταντινούπολη (ή μήπως στην Ισταμπούλ;), το φυλλάδιο της κινηματογραφικής εβδομάδας Filmekimi που διοργανώνει κάθε φθινόπωρο το Ίδρυμα Πολιτισμού και Τεχνών της Κωνσταντινούπολης το οποίο συμπληρώνει φέτος 36 χρόνια λειτουργίας ως ένας μη-κερδοσκοπικός, μη- κυβερνητικός οργανισμός που δημιουργήθηκε το 1973 από μια ομάδα επιχειρηματιών και φιλότεχνων. Έκτοτε το ίδρυμα έχει προχωρήσει στην θέσπιση και καθιέρωση ετήσιων διεθνών φεστιβάλ για τον κινηματογράφο, τον χορό, τη μουσική και τα εικαστικά, όντας ένας από τους σημαντικότερους πολιτιστικούς πυρήνες της γειτονικής χώρας.
Ο λόγος για τον οποίο αποφασίζουμε να γράψουμε γι’ αυτό, είναι ότι το κινηματογραφικό πρόγραμμά του περιλαμβάνει ταινίες αφενός γνωστών συντελεστών, ποικίλλων ειδών, διαφόρων τάσεων και χωρών, που ο ‘καλλιτεχνικός’ χαρακτήρας τους δεν τις αποξενώνει αναγκαστικά από τον μέσο θεατή που θέλει απλώς να διευρύνει τις επιλογές του. Αφετέρου, παρά την πιθανή θετική ανταπόκριση του κοινού, είναι ταινίες που οι εμπορικές αίθουσες (αυτές δηλαδή που λειτουργούν με επιχειρηματικό σκεπτικό αντί καλλιτεχνικό) θα δίσταζαν να προβάλουν ή έστω να διατηρήσουν στο πρόγραμμά τους για πάνω από δύο εβδομάδες, προτιμώντας να επενδύσουν σε πιο σίγουρους εμπορικά τίτλους. Ταινίες όπως η καινούρια του Γούντυ Άλεν «Whatever works», ο φετινός Χρυσός Φοίνικας του Μίκαελ Χάνεκε «Λευκή Κορδέλα», το «A serious man» των αδερφών Κοέν, το «Moon» του Ντάνκαν Τζόουνς, ο διπλός «Che» του Στήβεν Σόντερμπεργκ, το «Looking for Eric» του Κεν Λόουτς, οι τελευταίες ταινίες των Γαβρά και Αγγελόπουλου, απαρτίζουν ένα διεθνές ρεπερτόριο που συμπληρώνει τα κενά της κινηματογραφικής επικαιρότητας τα οποία δημιουργούν οι εμπορικές αίθουσες.
Βεβαίως είναι εύλογο αλλά και βιαστικό να υπενθυμίσει κανείς τη δυσαναλογία ανάμεσα στην Κωνσταντινούπολη και στο Ηράκλειο. Κάθε επιχείρημα ενάντια σε προτάσεις πολιτιστικής ανάπτυξης βασίζεται στον μικρό πληθυσμό, στο μειωμένο ενδιαφέρον για τις τέχνες, σε άλλου είδους τεχνικές προτεραιότητες διαβίωσης κτλ. Το ζήτημα δεν είναι η σύγκριση των δύο πόλεων, εξάλλου υπάρχουν εκατοντάδες παρόμοια ιδρύματα στο εξωτερικό κι η ίδια η Ελλάδα μπορεί να μην πρωτοστατεί αλλά ούτε στερείται ανάλογων πρωτοβουλιών. Η Ταινιοθήκη της Ελλάδος και το Ίδρυμα Μιχάλης Κακογιάννης είναι δύο φορείς που με τη φετινή στέγαση και αναδιοργάνωσή τους λειτουργούν ως συμπτώματα και απτά παραδείγματα μιας κοινωνίας που αρχίζει να απαιτεί περισσότερα από τον εαυτό της.
Το Ηράκλειο είναι μια σχετικά μικρή κοινότητα, αλλά είναι πρωτεύουσα ενός από τα μεγαλύτερα νησιά της Μεσογείου. Μπορεί να μην είμαστε Αθήνα ή Θεσσαλονίκη, αλλά είμαστε Κρήτη. Όχι με την αναμασημένη τοπικιστική έννοια με την οποία βαυκαλιζόμαστε μεταπολεμικά, αλλά με τον στοιχειώδη συλλογισμό ότι όπως οι υπόλοιπες κοινωνίες του πλανήτη, κάποια στιγμή κι αυτή εδώ θα πρέπει να κοιτάξει έξω απ’ τα τείχη της και να φέρει μέσα καινούριες ιδέες, παραστάσεις, αντιλήψεις, ν’ ανανεώσει την εικόνα που έχει για τον εαυτό της, να διαμορφώσει εναλλακτικές διεξόδους έκφρασης κι απασχόλησης για ανθρώπους που έχουν όρεξη και ταλέντο, τους οποίους αν μπορεί να εκπαιδεύσει κιόλας θα ήταν ακόμη καλύτερο.
Σε συνέντευξη που μας παραχώρησε πρόσφατα, η γενική γραμματέας της Ταινιοθήκης της Ελλάδος, Μαρία Κομνηνού, μίλησε για πρώτη φορά για το ενδεχόμενο δημιουργίας παραρτήματος της Ταινιοθήκης στην Κρήτη. Η δήλωση έχει ξεχωριστή σημασία, επειδή προέρχεται από επίσημο πρόσωπο και επειδή για πρώτη φορά η Κρήτη φαίνεται να μπαίνει στα -έστω προς το παρόν υποθετικά- σχέδια ενός εθνικού κινηματογραφικού φορέα, δημιουργώντας έναν γεωγραφικά εξισσοροπιστικό πόλο προς την ‘ευνοημένη’ Θεσσαλονίκη (μουσείο, φεστιβάλ, κρατικά βραβεία, πανεπιστημιακό τμήμα). Παρενθετικά να θυμίσουμε ότι ήδη οι λεγόμενοι Κινηματογραφιστές στην Ομίχλη σωστά ζητούν να μεταφερθούν τα κινηματογραφικά βραβεία στην Αθήνα κάθε άνοιξη και ν’ αποσυνδεθούν από το φεστιβάλ.
Όλα είναι ζήτημα του πώς βλέπουμε τον εαυτό μας. Αν μας αρέσει που στο 2010 εξακολουθούμε να καυγαδίζουμε για διπλοκρατήσεις στα κηποθέατρα τότε ας το απολαύσουμε. Αν πιστεύουμε ότι υπάρχει καλύτερος τρόπος να χαρούμε τη ζωή μας και να μάθουμε περισσότερα πράγματα, τότε ας πιέσουμε ώστε στο ανεγειρόμενο πολιτιστικό κέντρο να τοποθετηθεί ο κατάλληλος εξοπλισμός και οι εκδηλώσεις που θα φιλοξενηθούν εκεί να κοιτούν το καλλιτεχνικό σήμερα, όχι το φολκλορικό χτες. Με χαρά μάθαμε ότι ανάμεσα στις λειτουργίες που έχουν σχεδιαστεί, προβλέπεται και φιλοξενία κινηματογραφικών προβολών. Οι υπεύθυνοι θα πρέπει να φροντίσουν η προβλεπόμενη αίθουσα να εξοπλιστεί με μηχανή προβολής φιλμ αλλά και ψηφιακό προβολέα, ώστε να δοθεί στους πολίτες η καλύτερη δυνατή κινηματογραφική εμπειρία. Το συνολικό πρόγραμμα θα πρέπει να είναι πλούσιο, διεθνές, πολυθεματικό κι επίκαιρο, για να δημιουργήσει κοινό εκεί όπου δεν υπάρχει, να διευρύνει αυτό που ήδη αναζητά ψυχαγωγία σε άλλες πόλεις, και να πείσει ότι το Ηράκλειο έχει ξεπεράσει την εσωστρέφεια, ότι έχει γίνει μια πόλη σύγχρονη και ανοιχτή.
Είμαστε σίγουροι ότι ο δήμος Ηρακλείου έχει κάθε καλή πρόθεση για να διαχειριστεί έναν τέτοιο φορέα στο μέγιστο των δυνατοτήτων του, αλλά είναι αρκετά προετοιμασμένος; Με τι οργανωτικές δομές και σκεπτικό θα το κάνει; Ως πού θα εκτείνει τη δράση του; Θα τον αφήσει να ερημώσει στα στενά όρια της πόλης ή θα τολμήσει να απευθυνθεί σε ολόκληρο το νησί; Και μέχρι ν’ απαντηθούν αυτά τα ερωτήματα η πόλη πόσο θα περιμένει; Το σημαντικό με το ίδρυμα της Ισταμπούλ, την ελληνική ταινιοθήκη και το ίδρυμα Κακογιάννης, είναι ότι ξεκίνησαν από το κοινό, φαινομενικά αδιέξοδο, αλλά επίμονο όραμα ιδιωτών που δεν απέβλεπαν στο κέρδος αλλά στην αναμόρφωση του πολιτιστικού τοπίου. Υπάρχουν λοιπόν δύο επιλογές: ή αφήνουμε την τύχη μας στα χέρια των δημοτικών παραγόντων ή ξεκινάει ένας πυρήνας ανθρώπων με κοινό όραμα για να ζωντανέψει η πόλη. Αναμονή ή ρίσκο;

