
Με εξαιρετική επιτυχία πραγματοποιήθηκαν το Σάββατο 26 Σεπτεμβρίου 2009 στην Επισκοπή και την Κυριακή 27 Σεπτεμβρίου 2009 στη Γαλίφα οι διήμερες εκδηλώσεις που οργάνωσε ο Δήμος Επισκοπής προς τιμήν του εκ Γαλίφας κυρού Τίτου Ζωγραφίδη, Επισκόπου Πέτρας (1889-1922) και Μητροπολίτη Κρήτης (1922-1933).
Το εγχείρημα ούτε απλό ούτε εύκολο ήταν. Η ιδέα συνελήφθη ήδη από την αρχή του 2008 με το γενικό σκεπτικό να αφιερωθεί το έτος 2009 στον Τίτο Ζωγραφίδη, αφού τότε συμπληρώνονταν 150 χρόνια από τη γέννηση και 120 χρόνια από τη χειροτονία του σε Επίσκοπο. Με ανάλογες, υποθέτουμε, αποτιμήσεις θα κινήθηκε και η Ιερά Μητρόπολη Πέτρας και Χερρονήσου· κι έτσι οι δύο τόποι (γενέτειρας και εκπαιδευτικής δράσης αφενός και ποιμαντορικής αφετηρίας και πολυετούς, στη συνέχεια, θητείας και προσφοράς αφετέρου), χωρίς καμία προσυνεννόηση, συνέπεσαν στις αφιερωματικές εκδηλώσεις τους, συνεργασθέντες στην πορεία, όπου και όσο τούτο ήταν δυνατόν.
Το θέμα συζητήθηκε αναλυτικά στην Επιτροπή Πολιτισμού του Δήμου Επισκοπής και, μόλις κρίθηκε ώριμο, μεταφέρθηκε στο Δημοτικό Συμβούλιο. Ύστερα από σχετική εισήγηση του Προέδρου της Επιτροπής, η πρόταση για τις εκδηλώσεις έγινε ομόφωνα δεκτή από το Δημοτικό Συμβούλιο, το οποίο και πρότεινε αμέσως τη συγκρότηση Οργανωτικής Επιτροπής από τους ανήκοντες στην Επιτροπή Πολιτισμού του Δήμου. Συγκροτήθηκε πάραυτα εξαμελής Οργανωτική Επιτροπή, αποτελούμενη από τους Κων/νο Παπαδάκη ως πρόεδρο, π. Παύλο Καλουτσάκη, Νικόλαο Μανιουδάκη, Σοφία Μπουρναζάκη, Μαρία Τζιράκη, Βασίλειο Βαρδάκη ως μέλη, η οποία και ανέλαβε εξολοκλήρου την οργάνωση και διεξαγωγή των εκδηλώσεων· και, ευθύς αμέσως, άρχισαν οι σκέψεις, οι σχεδιασμοί, οι διερευνήσεις και πολλή-πολλή δουλειά.
Το θέμα «Ζωγραφίδη» ήταν σχεδόν ανέγγιχτο. Μόνο διάσπαρτες αναφορές, περιορισμένες ή εκτενέστερες, ανάλογα κυρίως με τη συντυχία στον κατάλογο των ερευνωμένων, μπορούσε να συναντήσει κάποιος. Εξαίρεση αποτελεί η έκδοση της Ιεράς Μητρόπολης Πέτρας και Χερρονήσου για τον αείμνηστο ιεράρχη, με συγγραφέα τον κ. Δημήτρη Σάββα, Διευθυντή της Βικελαίας Δημοτικής Βιβλιοθήκης Ηρακλείου. Το βιβλίο διανεμήθηκε στις κατʼ Αύγουστο εκδηλώσεις της Μητροπόλεως. Το ίδιο έγινε και σʼ εκείνες του Δήμου Επισκοπής, ευγενής προσφορά προς τους δημότες μας του Σεβ. Μητροπολίτου Πέτρας και Χερρονήσου κ.κ. Νεκταρίου, τον οποίο και ευχαριστούμε γιʼ αυτό ιδιαιτέρως.
Οι από το Δήμο Επισκοπής εκδηλώσεις αναλυτικότερα έχουν ως εξής:
Το Σάββατο 26 Σεπτεμβρίου 2009 αφιερώθηκε σε ημερίδα με θέμα «Ο από Πέτρας Μητροπολίτης Κρήτης Τίτος Β΄ ο Ζωγραφίδης και η εποχή του», με την επιστημονική αρωγή της Επιστημονικής Επιτροπής, αποτελούμενης από τον κ. Θεοχάρη Δετοράκη, καθηγητή Πανεπιστημίου Κρήτης ως Πρόεδρο, Σεβ. Μητροπολίτη Αρκαλοχωρίου, Καστελλίου και Βιάννου κ. κ. Ανδρέα, καθηγητή Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, και κ. Εμμανουήλ Δρακάκη, Προϊστάμενο Γεν. Αρχείων του Κράτους Ν. Ηρακλείου. Επτά ενδιαφέρουσες εισηγήσεις από ειδικούς περί το θέμα ερευνητές και έγκριτους επιστήμονες ή ειδικά ασχολούμενους κάλυψαν σημαντικές πτυχές του βίου, της δράσης και της εποχής του Τίτου Ζωγραφίδη.
Εισηγητές και Θέματα Εισηγήσεων:
Σεβ. Μητροπολίτης Αρκαλοχωρίου, Καστελλίου και Βιάννου κ. Ανδρέας Νανάκης, καθηγητής Εκκλησιαστικής Ιστορίας Θεολογικής Σχολής Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης: «Ο Κρήτης Τίτος Β΄ ως εκφραστής της εκκλησιαστικοπολιτικής πραγματικότητας στην εποχή του»
Θεοφ. Επίσκοπος Κνωσού κ. Ευγένιος: «Ο Τίτος Ζωγραφίδης ως αφιερωτής Εικόνων με θέμα τον Άγιο Απόστολο Τίτο»
Ζαχαρένια Σημανδηράκη, ιστορικός, Προϊσταμένη Ιστορικού Αρχείου Κρήτης: «Έγγραφα Τίτου Ζωγραφίδη στις συλλογές του Ιστορικού Αρχείου Κρήτης»
Κωνσταντίνος Φυσαράκης, Στατιστικός ΠΑΓΝΗ, ιστορικός: «Η δράση του Τίτου Ζωγραφίδη ως εκπαιδευτικού και ως Σχολάρχη με βάση τα αρχεία της Δημογεροντίας Ηρακλείου»
Γεώργιος Μαμάκης, Εκπαιδευτικός, Διδάκτωρ Ιστορίας Πανεπιστημίου Ιωαννίνων: «Η Χριστιανική Δημογεροντία Λασιθίου, το Αρχείο της και ο Επίσκοπος Πέτρας Τίτος Ζωγραφίδης»
Δημήτριος Σάββας, Διευθυντής Βικελαίας Δημοτικής Βιβλιοθήκης Ηρακλείου: «Η σχέση του Τίτου Ζωγραφίδη με την πόλη του Μεγάλου Κάστρου. Η παρουσία του και η προσφορά του στον ʽʽΆγιο Μηνάʼʼ»
Εμμανουήλ Χαλκιαδάκης, Φιλόλογος – Ιστορικός: «Ο Επίσκοπος Πέτρας Τίτος και η Επανάσταση του Θερίσου»
Ως χώρος της ημερίδας επιλέχθηκε ο Ιερός Ναός του Αγίου Μηνά Επισκοπής, διαμορφωθείς καταλλήλως και ευπρεπώς με τη φροντίδα του ακούραστου εφημέριου και μέλους της Οργανωτικής Επιτροπής π. Παύλου Καλουτσάκη, με το, μάλλον λανθάνον, σκεπτικό στου χώρου τη θρησκευτική – χριστιανική ιερότητα να προστεθεί και ο ρόλος της «παιδεύουσας» αρετής (… «Το σχολείον ανοίγει τις εκκλησίες, το σχολείον ανοίγει τα μοναστήρια», Κοσμάς ο Αιτωλός).
Την ημερίδα τίμησαν με την παρουσία τους, ο Σεβ. Αρχιεπίσκοπος Κρήτης κ.κ. Ειρηναίος εκπροσωπών και την Αυτού Θειοτάτη Παναγιότητα τον Οικουμενικό Πατριάρχη κ.κ. Βαρθολομαίο, ο Πανοσιολ. Αρχιμ. κ. Μεθόδιος Βερνιδάκης, Πρωτοσύγκελος της Ι.Α.Κ., ο Πανοσιολ. Αρχιμ. κ. Γεράσιμος Μαρματάκης, ηγούμενος της Ι. Μ. Αγκαράθου και άλλοι πατέρες αυτής, η μοναχή Μαριάμ, ηγουμένη του ησυχαστηρίου της Θεοτόκου στο Σγουροκεφάλι και μοναχές αυτού, κληρικοί, εκπρόσωπος της Ν. Α. Ηρακλείου, ο Δήμαρχος Νεαπόλεως κ. Νίκος Καστρινάκης, ο Βουλευτής Ηρακλείου κ Κώστας Μπαντουβάς, ο Διευθυντής Β/θμιας Εκπαίδευσης Ν. Ηρακλείου, Διευθυντές Σχολείων, εκπρόσωποι άλλων υπηρεσιών, συλλόγων, σωματείων, επιστήμονες, καθηγητές Πανεπιστημίου, άνθρωποι των Γραμμάτων και της Τέχνης και πλήθος κόσμου.
Την εκδήλωση «άνοιξε» ο πρόεδρος της Οργανωτικής Επιτροπής και της Επιτροπής Πολιτισμού του Δήμου κ. Κώστας Παπαδάκης καλωσορίζοντας τους επισήμους, τους εισηγητές και όλους τους προσελθόντες και δίδοντας λακωνικά το στίγμα του Τιμωμένου. Το συντονισμό της ημερίδας είχε ο ιστορικός και μετέχων στην επιστημονική επιτροπή κ. Εμμανουήλ Δρακάκης, ο οποίος και κατηύθυνε όλες τις εργασίες με πραγματικά αριστοτεχνικό τρόπο.
Χαιρετισμό απηύθυνε ο Σεβ. Αρχιεπίσκοπος Κρήτης κ.κ. Ειρηναίος, ο οποίος μετέφερε την ευλογία και τις ευχές της Αυτού Θειοτάτης Παναγιότητος, του, από τον ίδιο εκπροσωπούμενου, Οικουμενικού Πατριάρχη κ.κ. Βαρθολομαίου προς τους άρχοντες και το λαό της Επισκοπής, κήρυξε την έναρξη των εργασιών και έκλεισε, στο τέλος, την ημερίδα. Χαιρετισμό απηύθυνε επίσης ο Δήμαρχος Επισκοπής κ. Χάρης Ροδιτάκης.
Λόγω αδυναμίας προσέλευσης ευχές και ευλογία διαβίβασαν με επιστολές τους η Α.Θ. Π. ο Οικουμενικός Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως κ.κ. Βαρθολομαίος, ο μακαριότατος Πάπας και Πατριάρχης Αλεξανδρείας κ.κ. Θεόδωρος και ο σεβασμιότατος Μητροπολίτης Γορτύνης και Αρκαδίας κ. Μακάριος. Συγχαρητήρια επιστολή απέστειλε και ο κ. Τίτος Κούνδουρος, εκ των απογόνων του αδελφού του Τίτου Ζωγραφίδη και επίτιμος Αντιπρόεδρος του Συμβουλίου της Επικρατείας.
Αδιάπτωτο το ενδιαφέρον και τεταμένη την προσοχή κράτησαν όλες οι εισηγήσεις, καθώς επιχειρήθηκαν αρκετές νέες τομές και ανασύρθηκαν στο φως ιδιαίτερα σημαντικές πληροφορίες και στοιχεία εν πολλοίς πρωτόγνωρα, καταδειχθέντος εν τέλει πως ο τιμώμενος Ιεράρχης υπήρξε πληθωρική και πολυτάλαντη προσωπικότητα με δράση εκκλησιαστική, εθνικο-πατριωτική, εκπαιδευτική, κοινωνική, ανθρωπιστική.
Τις εισηγήσεις ακολούθησε σύντομη συζήτηση, εξήχθησαν συμπεράσματα και εκφράστηκε η ελπίδα τα αφετηριακά αυτά βήματα να συνεχιστούν.
Τα πρακτικά και τις εισηγήσεις της ημερίδας ο Δήμος Επισκοπής προτίθεται να εκδώσει αργότερα σε ειδικό τόμο.
Η βραδιά έκλεισε με επίσκεψη των επιθυμούντων στην Ι. Μονή Αγκαράθου, Μονή μετανοίας του Τίτου Ζωγραφίδη, όπου, αφού έγινε ξενάγηση στο Κειμηλιαρχείο της Μονής, παρατέθηκε δείπνο σε όλους τους παρευρεθέντες.
Την επομένη, Κυριακή 27 Σεπτεμβρίου 2009, στη Γαλίφα, γενέτειρα του τιμωμένου, τελέστηκε Αρχιερατική Θεία Λειτουργία, ιερουργούντων του Σεβ. Αρχιεπισκόπου Κρήτης κ.κ. Ειρηναίου, του Σεβ. Μητροπολίτου Πέτρας και Χερρονήσου κ.κ. Νεκταρίου και του Σεβ. Μητροπολίτου Αρκαλοχωρίου, Καστελίου και Βιάννου κ. κ. Ανδρέα, στον ιερό ναό Μιχαήλ Αρχαγγέλου, όπου και τελέστηκε Μνημόσυνο υπέρ αναπαύσεως της ψυχής του μακαριστού Τίτου. Για τη ζωή και το έργο του μίλησε εν συντομία αλλά ουσιωδώς ο Ηγούμενος της Ι. Μ. Αγκαράθου Πανοσιολ. Αρχιμ. κ. Γεράσιμος Μαρματάκης, αντλώντας πρωταρχικά από πηγές της Μονής, ενώ εκ μέρους των κατοίκων της Γαλίφας ευχαριστίες εξέφρασε με λόγο απλό αλλά ταυτόχρονα πηγαίο και «γκαρδιακό» ο κ. Νίκος Μανιουδάκης, μέλος δραστήριο της Οργανωτικής Επιτροπής των εκδηλώσεων.
Από την εκκλησία, επίσημοι και λαός κατευθύνθηκαν στην πλατεία του χωριού, όπου και έγινε η τελετή των αποκαλυπτηρίων του προς τιμήν του Ιεράρχη Τίτου Ζωγραφίδη Μνημείου, το οποίο ήγειρε ο Δήμος Επισκοπής με δαπάνη του Γαλιφιανού κ. Ιωάννη Θεοδ. Στειακάκη. Μετά την επιμνημόσυνη δέηση το Μνημείο αποκάλυψαν ο Σεβ. Αρχιεπίσκοπος Κρήτης κ.κ. Ειρηναίος και ο Δήμαρχος Επισκοπής κ. Χάρης Ροδιτάκης, ενώ ο Σεβ. Μητροπολίτης Πέτρας και Χερρονήσου κ.κ. Νεκτάριος, σκιαγραφώντας την προσωπικότητα του εκ Γαλίφας Ιεράρχη και Πατριώτη, απηύθυνε ένα μεγάλο ευχαριστώ στη γενέτειρα και τους κατοίκους της «γιατί μας έδωσαν τον Τίτο», όπως χαρακτηριστικά είπε. Η τελετή των αποκαλυπτηρίων ολοκληρώθηκε με κατάθεση στεφάνων και τον Εθνικό Ύμνο που έψαλαν τα παιδιά του Δημοτικού Σχολείου Επισκοπής. Τέλος, σε σύντομο ευχαριστήριο λόγο του, ο Δήμαρχος Επισκοπής κ. Χάρης Ροδιτάκης ευχαρίστησε όλους όσοι με οποιονδήποτε τρόπο συνέβαλαν στην οργάνωση και επιτυχή διεξαγωγή των εκδηλώσεων με ιδιαίτερη αναφορά στους πρωτεργάτες.
Σʼ όσους παρευρέθησαν, τόσο στην ημερίδα όσο και στην αρχιερατική θεία λειτουργία και τα αποκαλυπτήρια του Μνημείου, ο Δήμος Επισκοπής διένειμε αναμνηστικό των εκδηλώσεων καλαίσθητο φάκελο, με ένθετο δισέλιδο, που στην πρώτη σελίδα παρείχε σχετικές με την εκδήλωση πληροφορίες και στη δεύτερη περιελάμβανε σύντομο βιογραφικό του τιμωμένου, δημιούργημα της οργανωτικής επιτροπής, ενώ στους εισηγητές της ημερίδας και τους επισήμους δώρισε αναμνηστικό χάλκινο μετάλλιο με ανάγλυφη τη μορφή του Τίτου Ζωγραφίδη.
Εν κατακλείδι η δημοτική αυτή εκδήλωση, όχι από τις συνηθισμένες τουλάχιστον στην περιφέρεια, Την πρώτη μέρα: φώτισε πολύπλευρα την πολυσχιδή προσωπικότητα του αείμνηστου Ιεράρχη και ανέδειξε ενδιαφέροντα στοιχεία από τη ζωή και τη δράση της εποχής – και όχι μόνο – από εκείνα που ακόμη ενδεχομένως βρίσκονται στην αθέατη πλευρά της ιστορίας. Ταυτόχρονα εξέθρεψε την ελπίδα για μελλοντική επιστημονική ενασχόληση έτσι, ώστε η τοπική εν πρώτοις ιστορία να μελετηθεί και καλλιεργηθεί συστηματικότερα, προς γνώση και όφελος κυρίως των μεταγενεστέρων.
Τη δεύτερη μέρα: συνέβαλε στην επιβεβαίωση της πάντοτε επίκαιρης Θουκυδίδειας ρήσης «.. δίκαιον τοις προγόνοις και πρέπον άμα την τιμήν της μνήμης δίδοσθαι». Οι πρόγονοι δικαιούνται την τιμή, ενώ στους σύγχρονους αρμόζει, είναι ηθικά – ή και εθιμικά – επιβεβλημένο να εξοφλούν τη δέουσα εγκωμιαστική οφειλή.
Με την πεποίθηση, τέλος, πως το τιμητικό αυτό αφιέρωμα έγινε αφορμή να προστεθεί ένα μικρό λιθαράκι στο οικοδόμημα τόσο της εθνικής όσο και της εκκλησιαστικής μας ιστορίας, να συνδεθεί ένας ακόμη κρίκος στην υποχρέωση να συντηρείται αρραγής η αλυσίδα της ιστορικής – πολιτιστικής μας κληρονομιάς και πορείας και να αναδεικνύεται, όταν κυρίως τα ίδια τα πράγματα το επικυρώνουν, η ιδέα και το πνεύμα ιδιαίτερα της ευλογημένης Κρήτης μας, η Δημοτική αρχή εκφράζει και πάλι θερμές ευχαριστίες σʼ όλους τους συντελεστές των εκδηλώσεων καθώς και σʼ όσους απλώς τις παρακολούθησαν.
* Ο Κων/νος Παπαδάκης, είναι δημοτ. σύμβουλος - πρόεδρος Οργανωτικής Επιτροπής

