
Του Αλ. Α. Ανδρικάκη
Χθες εκλέξαμε τους 8 νέους εκπροσώπους μας στο εθνικό κοινοβούλιο, σε μια κρίσιμη εκλογική μάχη, όπως έλεγαν τα κόμματα. Φυσικά μέχρι την επόμενη αναμέτρηση. Η «Π» σήμερα γυρίζει πίσω το ρολόι του χρόνου για να «συναντήσει» τους πρώτους εκλεγμένους βουλευτές του νομού στο ελληνικό κοινοβούλιο. Ήταν 7 αντιπρόσωποι, όλοι τους του Κόμματος του Ελευθερίου Βενιζέλου, οι οποίοι εξελέγησαν στις εκλογές της 31ης Μαΐου 1915, στις πρώτες εθνικές εκλογές 1,5 χρόνο μετά την ένωση της Κρήτης με την Ελλάδα. Εκείνες οι εκλογές είχαν χαρακτηριστεί από την έντονη αντιπαράθεση ανάμεσα στους βενιζελικούς και τους λαϊκούς του πρωθυπουργού της Μικρασιατικής Καταστροφής Δημητρίου Γούναρη (σ’ εκείνη την αναμέτρηση ονομάστηκαν «Κόμμα Εθνικοφρόνων»).
Ο Βενιζέλος στις 21 Φεβρουαρίου 1915 είχε οδηγηθεί σε παραίτηση λόγω της διαφωνίας του με τον τότε μονάρχη Κωνσταντίνο με αφορμή τις εθνικές συμμαχίες στο πλαίσιο του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου. Τον διαδέχτηκε ο Γούναρης και η χώρα οδηγήθηκε σε εκλογές στις 31 Μαΐου 1915, στις οποίες ο Βενιζέλος θριάμβευσε, εκλέγοντας 185 βουλευτές, ενώ ο Γούναρης μόλις 95. Στο Ηράκλειο εξέλεξε και τους 7. Ανάμεσα στους αποτυχόντες των Λαϊκών ήταν και ο Αντώνιος Μιχελιδάκης, πολιτικός αντίπαλος του Βενιζέλου, πρωθυπουργός και πρόεδρος της βουλής κατά τη διάρκεια της Κρητικής Πολιτείας.
Οι πρώτοι, λοιπόν, βουλευτές του Ηρακλείου ήταν οι εξής:
- Μιχαήλ Μακράκης, που εξελέγη πρώτος με 11.983 ψήφους
-Γεώργιος Μαρής (11.681)
- Γεώργιος Κοκκινάκης (11.625)
- Μιχαήλ Μανασάκης (11.595)
- Αθανάσιος Ζητάκης (11.560)
- Δημήτριος Αναγνωστάκης (11.549)
- Μιχαήλ Σακλαμπάνης (11.343).
Ο Σακλαμπάνης ήταν ο σύζυγος της αδελφής του Νίκου Καζαντζάκη Αναστασίας και η υποψηφιότητά του ήταν εκείνη που απέτρεψε το μεγάλο στοχαστή και συγγραφέα από το να είναι εκείνος υποψήφιος. Ο ίδιος, σε μια επιστολή του προς την Αναστασία (τη δημοσιεύσαμε στα ένθετα αφιερώματα τόσο για τον Καζαντζάκη όσο και για τον Βενιζέλο) είχε εκφράσει αυτή την επιθυμία. Να πολιτευτεί στο Ηράκλειο προκειμένου να βοηθήσει τον Βενιζέλο. Μόνο όμως στην περίπτωση που δεν θα ήταν υποψήφιος ο Σακλαμπάνης. Έγραφε σε εκείνη την επιστολή ο Καζαντζάκης:
«Τα πράματα γύρισαν πολύ άσκημα και ο Βενιζέλος. Έπεσε. Δε φαντάζεσαι τη λύπη μου. Έπεσαν μαζί του και όλοι οι άνθρωποι που ήσαν στην εξουσία και ήσαν φίλοι μου. Τώρα όλοι μού είναι άγνωστοι και εχθροί. Μ’ αυτό δεν είναι τίποτα. Λυπούμαι για την Ελλάδα, γιατί μόνον ο Βενιζέλος είταν άξιος να την κυβερνήσει. Τώρα, αρχές Μαΐου, θα γίνουν εκλογές και ελπίζω να βγει πάλι ο Βενιζέλος Πολλοί φίλοι μου θα εκτεθούν βουλευτές και εγώ θα δεχόμουν αν ήθελε ο Σακλαμπάνης να μου παραχωρήσει τη θέση του. Αυτόν δεν τον συμφέρει να μένει στην Αθήνα, ν’ αφήσει το γραφείο του, το σπίτι του και να μένει εδώ. Γι αυτό και πρόπερσυ του πρότεινα, μα δεν εδέχτη και φέτο δεν πιστεύω να δεχτεί. Αυτό με στενοχωρά γιατί ήταν ευκαιρία να πολεμήσω στη Βουλή, τώρα που τόσο έχει ανάγκη ο Βενιζέλος από φίλους».
Στις ίδιες εκλογές η Λέσχη Φιλελευθέρων Αρχανών είχε προτείνει και την υποψηφιότητα του Αριστείδη Στεργιάδη, προέδρου επί χρόνια του δημοτικού συμβουλίου Ηρακλείου, φίλου και συνεργάτη του Βενιζέλου, αρμοστή της Σμύρνης στη Μικρασιατική Καταστροφή. Ο Στεργιάδης αρνήθηκε να είναι υποψήφιος, εκφράζοντας όμως τη στήριξή του στο «έργο του Αρχηγού ημών», όπως έγραφε σε μια επιστολή του προς του εκλογείς των Αρχανών, στις 7 Μαΐου 1915.
Οι εκλογές είχαν γίνει μέσα σε κλίμα απόλυτης έντασης, με τραυματίες οπαδούς της μιας ή της άλλης παράταξης, τόσο προεκλογικά όσο και μετεκλογικά. Στα θέματα εκείνης της πρώτης εκλογής έχομε αναφερθεί αναλυτικά σε αφιερώματα του Σεπτεμβρίου του 2007.
Ο πρώτος σε ψήφους βουλευτής Μιχαήλ Μακράκης μπήκε στο ελληνικό κοινοβούλιο για την ορκωμοσία με την παραδοσιακή κρητική φορεσιά, με την οποία άλλωστε είχε φωτογραφηθεί προεκλογικά για τις εφημερίδες της εποχής. Ανάλογη φωτογράφηση είχε κάνει ο επίσης βουλευτής Δημήτριος Αναγνωστάκης, αγρότης στο επάγγελμα.
Σήμερα δημοσιεύομε από το αρχείο μας τις ιστορικές φωτογραφίες των 7 πρώτων βουλευτών του νομού Ηρακλείου, (είχαν δημοσιευτεί εκείνες τις ημέρες στη βενιζελική εφημερίδα «Νέα Εφημερίς» του Ιωάννη Μουρέλλου) μαζί με άλλες χαρακτηριστικές από τις πρώτες εκλογικές μάχες στο Ηράκλειο.
Για την ιστορία σημειώνομε τους υποψηφίους και τις ψήφους του «Κόμματος Εθνικοφρόνων» του Δημητρίου Γούναρη:
- Γεώργιος Φραγκιαδάκις (9.409)
- Εμμανουήλ Λογιάδης (9197)
- Δευκαλίων Πωλιουδάκις (9189)
- Αντώνιος Μιχελιδάκις (9171)
- Γεώργιος Μαυραντώνης (9159)
- Αντώνιος Σκούφος (9126)
- Βασίλειος Μεϊμαράκης (9032)
Φυσικά τότε οι εκλογές δεν γίνονταν με ψηφοδέλτια αλλά με τα λευκά και μαύρα σφαιρίδια. Το λευκό ήταν επιδοκιμασία και το μαύρο αποδοκιμασία.
Μετά από τις εκλογές αυτές κορυφώθηκε η αντιπαράθεση του Βενιζέλου με το παλάτι και οδηγήθηκε σε νέα παραίτηση. Στις νέες εκλογές που έγιναν το Νοέμβριο οι Φιλελεύθεροι απείχαν. Στην κυβέρνηση των Λαϊκών που προέκυψε από εκείνες τις εκλογές, ο Αντώνιος Μιχελιδάκης μετείχε ως υπουργός Παιδείας.
Τα γεγονότα που ακολούθησαν την εκλογή του Νοεμβρίου σηματοδότησαν τον εθνικό διχασμό και το ανάθεμα των αντιβενιζελικών στον Ελευθέριο Βενιζέλο. Η Ελλάδα τότε είχε δύο κυβερνήσεις. Της αρεστής στο βασιλιά, με έδρα την Αθήνα, και της Εθνικής Αμύνης, υπό τον Βενιζέλο.

