Του Ν. Τσαγκαράκη
Στις Νύχτες Πρεμιέρας είδαμε μία από τις πιο ενδιαφέρουσες ταινίες της χρονιάς, η οποία ελπίζουμε να βρει σύντομα τον δρόμο της προς της ελληνικές αίθουσες.

THE SEPTEMBER ISSUE

Σκην.: Ρ. Τζ. Κάτλερ
Εμφανίζονται: Άννα Γουίντουρ, Γκρέις Κόντινγκτον, Αντρέ Λεόν Τάλυ, Thakoon

Η αμερικανική έκδοση της Vogue είναι ίσως το περιοδικό με τη μεγαλύτερη επιρροή στην παγκόσμια βιομηχανία της μόδας, κι αυτό χάρη σ’ έναν άνθρωπο: την editor-in-chief Άννα Γουίντουρ. Τον Αύγουστο του 2007, το τεύχος Σεπτεμβρίου του περιοδικού αποτελείτο από 840 σελίδες, ζύγιζε περίπου 2 κιλά, και πούλησε 13.000.000 αντίτυπα μόνο στις Η.Π.Α. Το ντοκιμαντέρ μπαίνει στο εσωτερικό του και καταγράφει τα στάδια δημιουργίας του συγκεκριμένου τεύχους, μέσα από την οπτική της Γουίντουρ και της στενότερης συνεργάτιδάς της, Γκρέις Κόντινγκτον, creative director της έκδοσης.
Το ντοκιμαντέρ του Κάτλερ είναι μια πολύ ενδιαφέρουσα περίπτωση για διάφορους λόγους. Αφενός, είναι το πρώτο ντοκιμαντέρ στην κατηγορία των ταινιών μόδας που ξεκίνησε το 2006 με το «Ο διάβολος φοράει Prada». Αφετέρου, γίνεται μέρος ενός ‘διαλόγου’ με την ταινία στην οποία πρωταγωνιστούσε η Μέριλ Στριπ και ιδιαίτερα με τον ρόλο της, τη Μιράντα Πρίστλι. Να θυμίσουμε ότι εκείνο το φιλμ βασιζόταν στο βιβλίο που είχε γράψει μια πρώην βοηθός της Γουίντουρ στη Vogue μετά την αποχώρησή της, εκθέτοντας τον τυραννικό χαρακτήρα και την παγερή εικόνα της. Έτσι, αν νομίζατε ότι είχατε ικανοποιήσει την περιέργειά σας, εδώ σας περιμένει μια ακόμη πιο ευχάριστη έκπληξη, καθώς ο Κάτλερ ακολουθεί τη Γουίντουρ σε όλες τις φάσεις της δημιουργίας του περιοδικού, από το εσωτερικό του προσωπικού της γραφείου, μέχρι την Ευρώπη και το σπίτι της στο Λόνγκ Άιλαντ, όπου ρίχνουμε μια σύντομη αλλά αποκαλυπτική ματιά στη σχέση με την κόρη της.
Η Γουίντουρ μεγάλωσε στην Αγγλία από βρετανό πατέρα και αμερικανίδα μητέρα. Ο πατέρας της ήταν βετεράνος δημοσιογράφος του Λονδίνου, όπου καθιερώθηκε ως εκδότης στην τοπική Evening Standard, δίνοντας έτσι την ευκαιρία στην κόρη του να επιλέξει το μέσο όπου θα ήθελε να εργαστεί. Η ατίθαση Άννα ξεκίνησε από το Harper’s and Queen στη δεκαετία του ’70, μεταπήδησε στο Harper’s Bazaar, και η δεκαετία του ’80 την έφερε στον όμιλο Condé Nast, πρώτα στη βρετανική κι έπειτα στην αμερικανική Vogue, όπου διατηρεί τον τίτλο της editor-in-chief από το 1988.
Έκτοτε, η Γουίντουρ είναι ο άνθρωπος που ελέγχει απολύτως κάθε δημιουργική πλευρά του περιοδικού, λογοδοτώντας μόνο στον πρόεδρο του ομίλου, Σάμιουελ Έρβιν Νιούχαουζ, στον οποίο βλέπουμε να παρουσιάζει το τεύχος όταν πια είναι έτοιμο να τυπωθεί. Με το χαρακτηριστικό bob κούρεμα, την κεντητή αγγλική προφορά και τα Chanel γυαλιά της που αποτελούν την πανοπλία της στα ντεφιλέ, παραμένει κομψή και απότομη, ψυχρή και ψύχραιμη, ξεκάθαρη και απόλυτη, η Γουίντουρ δε διστάζει να υποδείξει κατάμουτρα στον Όσκαρ ντε λα Ρέντα ποια σχέδια ν’ αποκλείσει από την επίδειξή του, ενώ ο Ζαν-Πωλ Γκωτιέ γεμίζει αμηχανία καθώς η ασυνέπειά του την εκνευρίζει. Εκτός από τα καθιερωμένα ονόματα του χώρου, η Γουίντουρ φροντίζει μόνη της για το μέλλον, έχοντας δημιουργήσει ένα κονδύλι για νέους σχεδιαστές που τίθενται υπο την καθοδήγηση της Vogue, με αντάλλαγμα φυσικά την αφοσίωσή τους. Ο ανερχόμενος σχεδιαστής Thakoon είναι το παράδειγμα του προκειμένου θεσμού, τον οποίο παρακολουθούμε να απολαμβάνει ξαφνικά τεράστια δημοσιότητα μέσω της δουλειάς που του αναθέτει η Γουίντουρ. Ένα άλλο δείγμα της επιρροής που ασκεί η ίδια και το περιοδικό γενικότερα, είναι το πρωινό με τους εμπόρους λιανικής. Είναι εντυπωσιακή η δυνατότητα να φέρνει στο ίδιο τραπέζι εκπροσώπους των εμπορικών καταστημάτων και να τους ανακοινώνει τα κομμάτια και τα αξεσουάρ στα οποία θα δώσει έμφαση μέσα στο περιοδικό ώστε να είναι προετοιμασμένοι για την αυξανομένη ζήτηση. H Vogue παρουσιάζεται όχι απλώς ως ένα σημαντικό περιοδικό, αλλά ως ένας πολύ ισχυρός κρίκος στην αλυσίδα της μόδας.
Η ταινία ωστόσο αναδεικνύει και μια δεύτερη πρωταγωνίστρια, τη Γκρέις Κόντινγκτον, η οποία ξεκίνησε την καριέρα της τη δεκαετία του ’60 ως μοντέλο, κι αργότερα ανέλαβε επιτελικές θέσεις σε περιοδικά μόδας για να καταληξει το 1989 στην αμερικανική Vogue, όπου ανέλαβε καθήκοντα την ίδια μέρα με τη Γουίντουρ. Από τότε παραμένει η πιο στενή κι έμπιστη συνεργάτρια της εκδότριας, με όλα τα όμορφα και τα άσχημα που αυτό συνεπάγεται. Η κοκκινομάλλα Κόντινγκτον είναι η καλλιτεχνική φωνή του περιοδικού, υπεύθυνη για τις πλούσιες, εντυπωσιακές φωτογραφίσεις που παραπέμπουν σε πρόσωπα και στυλ διαφόρων καλλιτεχνικών τάσεων και εποχών. Όμως οποιαδήποτε ελευθερία στον σχεδιασμό και την εκτέλεση των φωτογραφίσεων σταματάει στην αδιαφιλονίκητη εξουσία της Άννας, η οποία εμπιστεύεται τυφλά τη Γκρέις, χωρίς όμως να είναι διατεθειμένη να της παραχωρήσει το δικαίωμα επιλογής στο υλικό του τεύχους, το οποίο επιμένει να διαμορφώνει χωρίς να περιλαμβάνει απόψεις άλλων. Έτσι, μέσα από τη ματιά της Γκρέις, η ταινία αμφισβητεί το κριτήριο και τους στόχους της Γουίντουρ (π.χ. η διαφωνία για το ‘σαλόνι’ του Γκαλιάνο, το ρετούς στην κοιλιά του οπερατέρ), υπογραμμίζοντας παράλληλα ακόμη περισσότερο την ισχύ που έχει να παραβλέπει διαφωνίες και ευαίσθητες ισορροπίες, οι οποίες αφορούν ακόμη και άτομα τα οποία δηλώνει ότι εκτιμά.
Το φιλμ συναρπάζει επίσης ως παρασκήνιο σ’ έναν από τους μεγαλύτερους περιοδικούς τίτλους παγκοσμίως. Σχετικά με τους εσωτερικούς χώρους του περιοδικού, παρατηρεί κανείς ότι τα γραφεία και οι συντάκτες δεν απεικονίζονται παρά μόνο σε μία στιγμή όταν μια κοπέλα προτείνει θέμα στη Γουίντουρ. Απολύτως λογικό αφού δεν πρόκειται για ένα περιοδικό κειμένων αλλά εικόνων. Οι χώροι που αποτελούν και τον κινηματογραφικό τόπο της ταινίας, είναι οι ντουλάπες, τα συρτάρια, οι διάδρομοι με τις κρεμάστρες, τα στούντιο των φωτογραφίσεων και το δωμάτιο επιλογής των φωτογραφιών από την Άννα. Φωτογραφίσεις με προϋπολογισμούς χιλιάδων δολαρίων που απορρίπτονται από τη Γουίντουρ σα να επρόκειτο για μπλουζάκια, και αναπολόγητο ρετουσάρισμα που κάνει θαύματα- προϊόντα περισσότερο της ανακλαστικής ευρηματικότητας παρά του δημιουργικού αυθορμητισμού. Ολ’ αυτά φροντίζονται από έναν στρατό διευθυντών και βοηθών, οι οποίοι βέβαια λογοδοτούν στην Άννα και τρέχουν πανικόβλητοι για να διορθώσουν τα ρήγματα στις προθεσμίες που προκαλούν οι αποφάσεις της.
Η ταινία λοιπόν όχι μόνο δεν καταρρίπτει τον μύθο που επισημοποίησε άτυπα ο «Διάβολος», αλλά τον επικυρώνει και τον διασκεδάζει, χρησιμεύοντας ως τονωτική παρέμβαση στην εικόνα και στις πωλήσεις του περιοδικού, οι οποίες δεν έχουν μείνει ανεπηρέαστες από την οικονομική κρίση. Είναι χαρακτηριστικό, ότι και στα δύο πορτρέτα της Άννας, φανταστικό και πραγματικό (δύο όροι που γίνονται πολύ πιο σχετικοί τελικά), ποτέ δεν την βλέπουμε ιδιαιτέρως εκδηλωτική είτε πρόκειται για χαρά είτε για θυμό. Η ανυπομονησία, η αυστηρότητα, ο εκνευρισμός όλα εκφράζονται με εκφράσεις του πρόσωπου, κινήσεις του σώματος και ελάχιστα λόγια, αλλά ποτέ με ψηλό τόνο φωνής ή βίαια ξεσπάσματα. Όσο για τον ενθουσιασμό της, αυτός της ξεφεύγει για δευτερόλεπτα στο πλάνο όπου αντικρίζει τη Σιένα Μίλερ με φόρεμα για το εξώφυλλο του τεύχους.
Εκτός από την επαγγελματική εικόνα στην οποία ανταποκρίθηκε πλήρως, η Στριπ αποδεικνύεται ότι κατάφερε ν’ αποδώσει τις σωστές αποχρώσεις και στην προσωπική ζωή της Γουίντουρ, αφού οι ελάχιστες ενδείξεις για τη σχέση της με την οικογένειά της, υποδεικνύουν έναν άνθρωπο μ’ επιρροή και κύρος αντιστρόφως ανάλογα εκείνων που απολαμβάνει στη δουλειά της. Τόσο η κόρη της όσο και τ’ αδέρφια της απαξιώνουν το έργο της, ως κάτι επιτηδευμένο κι επιφανειακό που ενδιαφέρει μια μειοψηφία. Είναι πολύ σημαντική η σκηνή όπου μεταφέρει τις απόψεις των αδερφών της, αποκαλύπτοντας παράλληλα τα δικά τους επαγγέλματα: δύο απ’ αυτά επιτελούν ανθρωπιστικό έργο, ενώ ο άλλος είναι πολιτικός αναλυτής στη Guardian. Η γνώμη τους λοιπόν για τη μόδα είναι ότι γίνεται πολύ κακό για το τίποτα, κάτι που η Άννα ‘αμπαλάρει’ με ένα απλό “they think it’s fun” αποτυγχάνοντας όμως να κρύψει την απογοήτευσή της για το ότι δεν έχει καταφέρει να κερδίσει τον θαυμασμό των δικών της. Σ’ αυτό το πλάνο παγιώνεται η εικόνα της ως ένα κακομαθημένο κορίτσι που μπόρεσε ν’ αποκτήσει μια δική του παιδική χαρά εκατομμυρίων, μέσα στην οποία απολαμβάνει τη θέση της κακής βασίλισσας προκειμένου ν’ ισορροπήσει ελλείψεις στην προσωπική της ζωή (παρατηρήστε τον ελιτισμό της πρώτης της δήλωσης στην αρχή του φιλμ).
Συνολικά το φιλμ είναι μια γιορτή του ατομισμού. Μιας γυναίκας που κατάφερε να πραγματοποιήσει μια κοινή ανθρωπινή φαντασίωση: ν’ αποκτήσει απόλυτη εξουσία και έλεγχο στην υλοποίηση του ονείρου της. Ένα όνειρο που είναι δημιουργικό, ακριβό, θεαματικό, δεσποτικό, τρυφηλό και ματαιόδοξο. Ακριβώς απ’ αυτή την αντιφατικότητα προκύπτει η τεράστια γοητεία του.