Τη φωτογραφία του ηρωικού υπολοχαγού της Σχολής Ευελπίδων, Μιχαήλ Μηλιώτη, του θρυλικού Μιχαήλου από το Κατσιδόνι Σητείας, γιου του οπλαρχηγού της επαρχίας Σητείας στους αγώνες κατά των Τούρκων, Γεωργίου Μηλιώτη, δημοσιεύουμε σήμερα.

Έλαβε μέρος στη φονικότατη μάχη στο Μπέλες-Σκρά ενάντια στους Βουλγάρους στον Βʼ Βαλκανικό Πόλεμο στην οποία και βρήκε το θάνατο στις 17 Σεπτεμβρίου 1918.

Λίγα λόγια, σαν μια επιμνημόσυνη δέηση, γιʼ αυτό το παλληκάρι μέσα από τη διήγηση ενός Σητειακού συμπολεμιστή του, του Αγαπητού Καταξάκη, όπως δημοσιεύθηκε το Νοέμβριο του 1982 στη Σητειακή εφημερίδα “Νέα Επαρχία”:

“Είχα τον Μιχαήλο Μιλιώτη υπολοχαγό στο Βʼ λόχο του 9ου Συντάγματος Κρητών. Είμαστε όλο Σητειακοί και Καβουσανοί στο λόχο, όλοι αγαπημένοι μεταξύ μας.

Η επίθεση ενάντια στο οχυρό Μπέλες, που κρατούσαν οι Βούλγαροι θα γινόταν στις 17/9/1918. Την παραμονή, σε ένα πλάτωμα ο στρατιώτης Μανώλης Κιουπάκης από τη Ρουκάκα, δεξιοτέχνης λυράρης, άρχισε τις Σητειακές κοντυλιές και όλοι οι Κρητικοί μπήκαμε στο χορό.

Τιτλούχος χορευτής ο ταγματάρχης Ρούσος Ιερεμίας από τη Ζάκρο. Δεύτερος χορευτής ο λοχαγός Μηλιώτης, το κυπαρίσσι της Σητείας. Αλίμονο γιʼ αυτόν, ήταν ο “τελευταίος χορός. Ο χορός του Ζαλόγγου”.

Την επόμενη μέρα, ο υπολοχαγός Μιχαήλ Μηλιώτης, η λεβεντιά της Σητείας, σκοτώθηκε στις κορυφογραμμές του Μπέλες. Όλοι οι Σητειακοί του λόχου τον θρηνήσαμε, γιατί χάσαμε το καλλίτερό μας παλληκάρι. Όλοι τρέξαμε εκεί πάνω και τον κατεβάσαμε κάτω και τα κόκκαλά του σήμερα αναπαύονται σε ιδιαίτερο τάφο στο νεκροταφείο της Μεραρχίας Κρήτης κοντά σʼ ένα σιδηδροδρομικμό σταθμό (Μουρνιές) πιο πέρα από τη Δοϊράνη”.

Αργότερα έγινε και Στρατιωτικό φυλάκιο με το όνομα “Μηλιώτη”. Στο στρατιωτικό ημερολόγιο του ταγματάρχη Γ. Βαρούχα (μετέπειτα Φρούραρχος και Δήμαρχος Σητείας) με τη στρατιωτική διατύπωση εις άπταιστον καθαρεύουσα διαβάζουμε (σελ. 16): “Στις 17 Σεπτεμβρίου 1918 , μετά μεσημβρίαν, διετάχθημεν να κάνωμεν επίθεσιν επί του όρους Μπέλες εναντίον μιας τοποθεσίας, ύψωμα 1937. Ο διοικητής του λόχου υπολοχαγός Μηλιώτης Μιχ. εις εκ των αρίστων αξιωματικών του στρατού μας, δια να εμψυχώση τους άνδρες του, προχώρησε μόνος του περί τα 100 μέτρα έμπροσθεν όλων των ανδρών και όπισθεν ενός βράχου παρετήρει τα απέναντι Βουλγαρικά χαρακώματα. Τότε σφαίρα τον βρήκε έμπροσθεν εις τον λαιμόν και τον αφήκε άπνουν. Αι μεν χείρες έμειναν ως ήσαν, κατά την παρατήρησιν κρατούσαι τας διόπτρας, η δε κεφαλή έκλινε προς τα εμπρός και ακούμπησε επί του βράχου. Διεδόθη αμέσως και λύπη κατέλαβε όχι μόνον τους στρατιώτας του λόχου, αλλά και όλους τους αξιωματικούς και οπλίτας του Συντάγματος. Ήτο γνωστότατος και αγαπητότατος εις όλους. Αξία στρατιωτική και σπανία...”.

Η είδηση του θανάτου του Μιχαήλου απλώθηκε σε όλη την επαρχία Σητείας και η λαϊκή μούσα τον θρήνησε με μαντινάδες, που ακόμη και σήμερα ακούγονται από ηλικιωμένους Σητειακούς.

Μηλιώτη τον (ε)λέγανε

Μιχάλη τʼ όνομά του

Κι ο κόσμος τον (ε)θαύμαζε

για την παλληκαριά του.

Στην κορυφή του Μπελεσί

έφτασε ένα λιοντάρι

κι επήγε στα προχώματα

κι έφυγαν οι Βουλγάροι.

Η φωτογραφία αυτή ανήκει στον οφθαλμίατρο Γεώργιο Μαρκάκη (μικρανηψιό του από την πλευρά της μητέρας του Δέσποινας Μαρκάκη, το γένος Μηλιώτη) και αποτελεί μέρος της συλλογής του Μουσείου Παραδοσιακής Ζωής Κρήτης “Λυχνοστάτης”.