Του Βαγγέλη Τζανάκη Γεωπόνου

Η Ολλανδία έχει έκταση 41.800 τετρ. χιλ. και πληθυσμό 15.200.000 κατοίκους (η πιο πυκνοκατοικημένη χώρα του κόσμου).

Η Ελλάδα αντίστοιχα έχει 131.944 τετρ. χιλ. και πληθυσμό 10.300.000 κατ. Η καλλιεργούμνη έκταση στην Ολλανδία είναι 28.000 τετρ. χιλ. και στην Ελλάδα 92.000 τετρ. χιλ. Τα θερμοκήπια στην Ολλανδία 90.000 στρ., στην Ελλάδα 40.000 στρ.

Το ποσοστό αγροτικού πληθυσμού στην Ολλανδία 4,8% και στην Ελλάδα 20,8%.

Η συμμετοχή στην κοινοτική αγροτική παραγωγή είναι της Ολλανδίας 7,8% και της Ελλάδας 4%. Αγρότες στην Ολλανδία 221.000 στην Ελλάδα 665.000 (1995 Eurostat).

To υψηλότερο σημείο της oλλανδικής γης βρίσκεται σε υψόμετρο 321 μ. και το χαμηλότερο 6 μ. κάτω από την επιφάνεια της θάλασσας. Λειτουργούν τεράστια αντλητικά συγκροτήματα που αντλούν τα νερά και τα ρίχνουν στην θάλασσα. Ειδάλλως το 1/3 της oλλανδικής γης θα ήταν θάλασσα. Οι Ολλανδοί με το δίκιο τους υποστηρίζουν ότι: “Ο Θεός έπλασε τον κόσμο και εμείς την Ολλανδία”. Η Ολλανδία χάρις στην εργατικότητα των κατοίκων της, στην συλλογική δράση, στην εφαρμογή των τελευταίων τεχνολογικών και επιστημονικών δεδομένων έχει καταφέρει ένα πραγματικό οικονομικό θαύμα, σε όλους τους τομείς της οικονομικής δράσης και ιδιαίτερα στην γεωργία.

Κατέχει την 9η θέση στον κόσμο από πλευράς αξίας εξαγωγών και ο γεωργικός τομέας καταλαμβάνει το 25% της συνολικής αξίας των εξαγωγών της. Είναι η μεγαλύτερη εξαγωγική δύναμη ανθοκομικών προϊόντων στον κόσμο ενώ είναι στις πρώτες θέσεις εξαγωγών κηπευτικών, γάλακτος και γαλακτοκομικών.

Σύγκριση κλιματολογικών στοιχείων Ολλανδίας και Κρήτης

Στην Ολλανδία οι κλιματολογικοί παράγοντες θερμοκρασία, φωτισμός και CO2 βρίσκονται σε πολύ μειονεκτική θέση σε σύγκριση με την Κρήτη.

Θερμοκρασία: Στην Ολλανδία η μέση ετήσια είναι +10οC, η μέση ελαχίστη - 1,7οC ενώ στην Κρήτη (Τυμπάκι) είναι +20οC και +8οC αντίστοιχα. Είναι δηλαδή η θερμοκρασία χαμηλότερη στην Ολλανδία κατά 10οC. Αυτό σημαίνει ότι ενώ στην Κρήτη (Τυμπάκι) απαιτείται να θερμάνουμε το θερμοκήπιο ορισμένες νύχτες και για χρονικό διάστημα τριών μηνών (15/2 έως 15/3) για να ανεβάσουμε την θερμοκρασία κατά 10οC στην Ολλανδία απαιτείται να θερμάνουμε για διάστημα 6 μηνών και καθ’ όλο το 24ωρο για να ανεβάσουμε την θερμοκρασία κατά 15οC και να έχουμε το ίδιο ισοθερμικό αποτέλεσμα.

Φωτισμός: Ο μέσος ετήσιος όρος ωρών ηλιοφάνειας στην Ολλανδία είναι 1570, ενώ στη νότια Κρήτη (Τυμπάκι) είναι 3100. Αυτό σημαίνει ότι στην Ολλανδία χρειάζεται συμπληρωματικός τεχνικός φωτισμός για να καλύψουν οι καλλιέργειες τις ανάγκες τους σε φωτεινή ακτινοβολία.

Διοξείδιο του άνθρακα (CO2): Η περιεκτικότητα του ελεύθερου ατμοσφαιρικού αέρα συνήθως καλύπτει τις ανάγκες των καλλιεργούμενων φυτών σε CO2 (φωτοσύνθεση). Στην Ολλανδία όμως που τα φυτά καλλιεργούνται σε στεγανά θερμοκήπια απαιτείται συμπληρωματική παροχέτευση CO2 στις θερμοκρασιακές μονάδες.

Στοιχεία της δομής της παραγωγής και της οργάνωσης της εμπορίας στην Ολλανδία των λαχανοκομικών προϊόντων.

Στην Ολλανδία η θερμοκηπιακή έκταση με λαχανικά είναι 90.000 στρέμματα. Στην Ελλάδα είναι 40.000 στρέμματα. Το 90% των λαχανικών στο θερμοκήπιο είναι τομάτες, αγγούρια και πιπεριές. Περίπου η ίδια κατανομή είναι και στην χώρα μας.

Επίσης πάνω από το 90% των λαχανικών καλλιεργείται με υδροπονικά συστήματα ενώ στην Ελλάδα σχεδόν το σύνολο των καλλιεργειών γίνεται στο έδαφος.

Στα υπαίθρια λαχανικά τις πρώτες θέσεις καταλαμβάνουν τα λάχανα (λαχανάκι Βρυξελλών), τα πράσα και τα κουνουπίδια.

Σε ευρεία κλίμακα καλλιεργούνται τα κρεμμύδια και οι πατάτες.

Μία μεσαία θερμοκηπιακή μονάδα έχει έκταση από 10-20 στρέμματα και παράγει ετησίως 400-1000 τόνους προϊόντα. (Η μέση στρεμματική απόδοση στην τομάτα είναι 35.000 κιλά και στο αγγούρι 50.000 κιλά ενώ στην Ελλάδα οι στρεμματικές αποδόσεις είναι πολύ χαμηλότερα 9.000-17.000 κιλά).

Οι θερμοκηπιακές μονάδες έχουν οικογενειακή μορφή και τις απαιτήσεις σε εργασία τις καλύπτει το ανδρόγυνο και δύο έως τρεις εργάτες. Είναι συνήθως μετανάστες. Με τα ημερομίσθια αυτά καλύπτονται όλες οι καλλιεργητικές φροντίδες, η συλλογή, η συσκευασία και η μεταφορά της παραγωγής μέχρι το δημοπρατήριο. Όλα αυτά επιτυγχάνονται με τον τελειοποιημένο εξοπλισμό των θερμοκηπίων. Παντού λειτουργεί ο αυτοματισμός (λίπανση, άρδευση, αερισμός, φωτισμός, κ.λπ.).

Εκεί όμως που έχουν γίνει πραγματικά θαύματα είναι στην οργάνωση της διάθεσης της παραγωγής.

Όλοι οι Ολλανδοί παραγωγοί λαχανοκομικών προϊόντων είναι καλά οργανωμένοι γύρω από τα τοπικά δημοπρατήρια (VEILING), που είναι σύγχρονης μορφής συνεταιριστικές οργανώσεις. Τα γνωστά “Δημοπρατήρια” που λειτουργούν με το “σύστημα των δεικτών του ρολογιού”.

Σ’ αυτά τα δημοπρατήρια οδηγείται και δημοπρατείται το 90% της ολλανδικής παραγωγής λαχανικών. Κάθε πρωί στις μεγάλες αμφιθεατρικές αίθουσες των δημοπρατηρίων γίνονται οι αγοραπωλησίες όλης της ημερήσιας παραγωγής των λαχανικών της Ολλανδίας. Για κάθε προϊόν υπάρχει μία προκαθορισμένη ώρα που δημοπρατούνται όλες οι ποσότητες κατά είδος σ’ όλα τα δημοπρατητήρια (π.χ. 7.10 το πρωί δημοπρατείται η τομάτα σε όλα τα ολλανδικά δημοπρατητήρια).

Η τάση που υπήρχε τα προηγούμενα χρόνια ήταν η συγχώνευση και η συγκέντρωση των δημοπρατηρίων. Έτσι το έτος 1949 υπήρχαν 149 δημοπρατήρια φρούτων και λαχανικών. Το έτος 1995 υπήρχαν 22.

Η σημερινή τάση που έχει επικρατήσει είναι περιορισμός της δημοπράτησης και η απευθείας διάθεση της παραγωγής με συμφωνίες μέσω συμβολαίων σε σταθερές τιμές στις αλυσίδες του λιανεμπορίου.

Οι συνεταιρισμοί δηλαδή από μονάδες συλλογής και βασικής επεξεργασίας της παραγωγής έχουν μετεξελιχθεί σε καθετοποιημένη μορφή και έχουν δραστηριοποιηθεί στα κανάλια διανομής και επεξεργασίας της παραγωγής.

Έχουν πετύχει τόσο καλά στην οργάνωση της διάθεσης της παραγωγής ώστε να εξάγουν περισσότερο από το 84% της παραγωγής τους.

Στην Ελλάδα το ποσοστό των λαχανοκομικών προϊόντων που εξάγουμε δεν υπερβαίνει το 7% της παραγωγής.

Οι οργανισμοί που στηρίζουν και συμπληρώνουν την προσπάθεια των συνεταιρισμών και έχουν βοηθήσει σημαντικά τα ολλανδικά προϊόντα να κατακτήσουν τις αγορές του εξωτερικού (είναι η πρώτη Χώρα που κατέκτησε τις ανατολικές αγορές μετά την κατάρρευση των κομμουνιστικών καθεστώτων το 1990) είναι:

- Το Εθνικό Συμβούλιο για φρούτα και λαχανικά και

- Ο Ειδικός Οργανισμός Μάρκετινγκ για την προώθηση των εξαγωγών.

Το Εθνικό Συμβούλιο Φρούτων και Λαχανικών είναι ένας διεπαγγελματικός Οργανισμός. Μέσα σ’ αυτόν εκπροσωπούνται όλες οι ομάδες προσώπων που έχουν συμφέροντα με το προϊόν (παραγωγοί, μεταφορείς, λιανοπωλητές, χονδρέμποροι κ.λ.π.).

Το Συμβούλιο αυτό δεν ασκεί εμπορία. Είναι το συμβουλευτικό όργανο της κυβέρνησης και των παραγωγών. Χρηματοδοτείται από εισφορές των μελών του και διοικείται από αιρετούς εκπροσώπους των κλάδων.

Αυτό το όργανο ερευνά και δίδει πληροφόρηση:

- για τους καταναλωτές των προϊόντων (ποιοί είναι, πόσοι είναι, πού είναι, πώς προσεγγίζονται)

- για τις ανταγωνίστριες χώρες σε περιφερειακό και παγκόσμιο επίπεδο

- για τα ανταγωνιστικά προϊόντα (τα ομοειδή ή τα υποκατάστατα)

- για τις ποικιλίες που προτιμά η κατανάλωση

- για τις πιθανές επιδράσεις των καιρικών συνθηκών

- για τις μεταφορές κ.λπ.

Το ίδιο όργανο δίδει πληροφόρηση για τις νέες οδηγίες και κανονισμούς της Ε.Ε., παρακολουθεί τις τιμές των προϊόντων κ.α.

Ο Ειδικός Οργανισμός Μάρκετινγκ ασχολείται αποκλειστικά με την προώθηση των εξαγωγών. Είναι κρατικός οργανισμός.

Δημοσιεύει στατιστικά στοιχεία που αφορούν τις παραγωγές, τις τιμές, τις πωλήσεις. Δίδει πληροφορίες για τις παραγωγές ομοειδών προϊόντων άλλων χωρών π.χ. τομάτες Μαρόκου, αγγούρια Ισπανίας και Ελλάδας.

Τους ίδιους ή παρόμοιους οργανισμούς διαθέτουν όλες οι ανταγωνίστριες χώρες (Ισπανία, Γαλλία, Ιταλία, Ισραήλ, Μαρόκο κ.α.).

Η χώρα μας υστερί δραματικά στην οργάνωση της παραγωγής και της διάθεσης της και αυτό δυστυχώς το πληρώνουμε πολύ ακριβά. Αυτοί είναι οι λόγοι που ορθώνονται τεράστια τα προβλήματα στον κλάδο των κηπευτικών προϊόντων στη χώρα μας. Αν και υπερτερούμε συντριπτικά ως χώρα και ιδιαίτερα ως Κρήτη (Νότια παράλια) στους κλιματολογικούς παράγοντες η κατάσταση από χρόνο σε χρόνο συνεχώς χειροτερεύει.