
Στην επιτακτική ανάγκη ανέγερσης ενός νέου κτιριακού συγκροτήματος για το Αρχαιολογικό Μουσείο Ηρακλείου έχω αναφερθεί σε πολλά άρθρα μου για τα προβλήματα του Ηρακλείου στην «Πατρίδα» τα δέκα τελευταία χρόνια. Επανέρχομαι σήμερα στο θέμα με την ευκαιρία των εγκαινίων πριν από λίγους μήνες τόσο του νέου Μουσείου της Ακρόπολης όσο και του νέου Αρχαιολογικού Μουσείου της Πάτρας.
Ανεξάρτητα από τις όποιες αντιρρήσεις διατυπώθηκαν για το νέο Αρχαιολογικό Μουσείο της Ακρόπολης, γεγονός είναι ότι, πρόκειται για ένα υπερσύγχρονο Μουσείο το οποίο, ακόμα και σε ρεπορτάζ Βρετανών δημοσιογράφων που ήλθαν στα εγκαίνια του και που δημοσιεύτηκε στο βρετανικό τύπο, το νέο Μουσείο της Ακρόπολης θεωρείται καταλληλότερο από το Βρετανικό Μουσείο για την έκθεση των γλυπτών του Παρθενώνα, που απέσπασε βίαια ο λόρδος Elgin το 19ο αιώνα και τα μετέφερε στη χώρα του. Το νέο Μουσείο της Ακρόπολης αποτελεί τώρα ένα ακόμα ισχυρό επιχείρημα της παγκόσμιας κίνησης που έχει αναπτυχθεί για την επιστροφή των γλυπτών του Παρθενώνα στην Ελλάδα.

Το Ηράκλειο ευτύχησε, ακόμα και από την εποχή της Τουρκοκρατίας, να αποκτήσει ένα υποτυπώδες Αρχαιολογικό Μουσείο, το οποίο, χάρη στους πρωτοπόρους Εφόρους του Ιωσήφ Χατζηδάκη και Στέφανο Ξανθουδίδη και τους άξιους διαδόχους τους απέκτησε πολλά και πολύτιμα εκθέματα και εξελίχθηκε στο σημερινό Αρχαιολογικό Μουσείο Ηρακλείου. Το κτίριο στο οποίο σήμερα στεγάζεται το Μουσείο θεμελιώθηκε το 1934 και το 1937, είχε ουσιαστικά αποπερατωθεί. Είναι, δηλαδή, ήδη «ηλικίας» πάνω από 70 χρόνων. Για την εποχή του ήταν πρωτοποριακό και από τα σημαντικότερα όχι μόνο στην Ελλάδα αλλά και σε διεθνές επίπεδο. Σήμερα, όμως, είναι ξεπερασμένο. Πιο συγκεκριμένα το υπάρχον κτίριο:
- Δεν ανταποκρίνεται σήμερα στις εξελίξεις που έχουν σημειωθεί παγκόσμια σε ό,τι αφορά την έκθεση των πολύτιμων θησαυρών του. Οι θησαυροί που βρίσκονταν στις προθήκες του πριν αρχίσουν οι εργασίες για την επέκτασή του είναι δεκαπλάσιοι(!) εκείνων του Μουσείου της Πάτρας ενώ ο εκθεσιακός του χώρος μόλις διπλάσιος (!!).
- Πολύ περισσότερο είναι αδύνατον να εκτεθούν σ’ αυτό οι θησαυροί που βρίσκονται στις αποθήκες του, οι οποίοι είναι πολλαπλάσιοι εκείνων που βρίσκονταν στις προθήκες του πριν αρχίσουν οι εργασίες επέκτασής του, και οι οποίοι, δυστυχώς παραμένουν αναξιοποίητοι.
- Δεν έχει τη δυνατότητα να αναπτύξει, εκτός από τους εκθεσιακούς χώρους, και χώρους για άλλες δραστηριότητες τις οποίες έχουν αναπτύξει τα σύγχρονα Μουσεία (συνεδριακό κέντρο, άνετους χώρους για ερευνητές, χώρους για εκπαιδευτικά προγράμματα κλπ). Τέλος
- Ασφυκτιά σ’ ένα περιορισμένο χώρο μέσα στην παλαιά πόλη, στον οποίο δεν μπορούν να σταθμεύσουν τα πούλμαν και τα αυτοκίνητα που μεταφέρουν του επισκέπτες του και τα οποία, επιπλέον, αντιμετωπίζουν και δημιουργούν κυκλοφοριακά προβλήματα.
Όλα τα παραπάνω είχαν ήδη διαπιστωθεί εδώ και δεκαετίες. Πριν πό 24 χρόνια, και συγκεκριμένα το 1985, στη διάρκεια της προεκλογικής περιόδου, η τότε Υπουργός Πολιτισμού, η αείμνηστη Μελίνα Μερκούρη, σε επίσκεψή της στο Ηράκλειο είχε εξαγγείλει τη ανέγερση ενός νέου κτιριακού συγκροτήματος για το Αρχαιολογικό Μουσείο Ηρακλείου, το οποίο θα αντιμετώπιζε τα παραπάνω προβλήματα. Το κτιριακό αυτό συγκρότημα θα έπρεπε να είναι έξω από την πόλη σε κατάλληλο και άνετο για τις ανάγκες του χώρο. Η χρηματοδότησή του μπορούσε να γίνει τότε από τα Μεσογειακά Ολοκληρωμένα Προγράμματα και στη συνέχεια από τα Κοινοτικά Πλαίσια Στήριξης καθώς και τους ίδιους πόρους του Μουσείου Ηρακλείου, το οποίο είναι δεύτερο σε επισκεψιμότητα στη χώρα και έχει μεγάλα έσοδα από τα εισιτήρια εισόδου. Αν αυτό γινόταν το νέο κτιριακό συγκρότημα θα ήταν πραγματικότητα ήδη από τα τέλη της δεκαετίας του ’90 και δεν θα είχαμε τα όσα γνωστά έχουν συμβεί στο Μουσείο.
Δυστυχώς πέρασαν 20 χρόνια από την εξαγγελία του 1985 και:
- Από τη μια μεριά η αδράνεια και η αδιαφορία όλων εκείνων (εκλεγμένων αρχόντων και απλών πολιτών) που θα έπρεπε να απαιτήσουν από τις κυβερνήσεις της 20ετους αυτής περιόδου την ανέγερση του νέου κτιριακού συγκροτήματος για το Μουσείο Ηρακλείου και
- Από την άλλη οι πιέσεις που ασκήθηκαν από διάφορες πλευρές για να παραμείνει το Μουσείο στη σημερινή του θέση προκειμένου να εξυπηρετηθούν τα δικά τους μικρά και μεγάλα συμφέροντα,
είχαν ως αποτέλεσμα να ξεχαστεί και να εγκαταλειφθεί το δίκαιο αυτό αίτημα του Ηρακλείου να αποκτήσει ένα νέο σύγχρονο κτιριακό συγκρότημα που τόση ανάγκη έχει το Αρχαιολογικό του Μουσείο.
Αντί, τώρα, να έχουμε αυτό το νέο κτιριακό συγκρότημα, από το 2005 ξεκίνησε μια επέκταση του παλαιού κτιρίου για την προσθήκη μερικών αιθουσών προκειμένου να αυξηθεί ο χώρος έκθεσης των θησαυρών του. Πρόκειται για μια προσωρινή, ανεπαρκή και εμβαλωματική λύση, η οποία –εκτός τα προβλήματα που έχει προκαλέσει τα τελευταία 4 χρόνια, και τα οποία συνεχίζονται, με όλες τις γνωστές συνέπειες– δεν λύνει κανένα από τα προβλήματα που προαναφέρθηκαν.
Το αίτημα για την ανέγερση ενός νέου σύγχρονου κτιριακού συγκροτήματος για το Αρχαιολογικό Μουσείο Ηρακλείου πρέπει να επανέλθει. Θα μπορούσε, έστω και την τελευταία στιγμή, να ενταχθεί στο ΕΣΠΑ, προκειμένου να αντληθούν κονδύλια από τα κοινοτικά ταμεία την περίοδο 2009-2013 (μετά το έτος αυτό οι κοινοτικοί πόροι που εισρέουν στη χώρα μας προβλέπεται να μειωθούν). Για την ολοκλήρωση του νέου Μουσείου μπορούν να χρησιμοποιηθούν συμπληρωματικά πόροι που προέρχονται από τα εισιτήρια εισόδου στο Μουσείο καθώς και από χορηγούς.
Με δεδομένα τα όσα συνέβησαν όλα αυτά τα χρόνια είναι προφανές ότι το νέο κτιριακό συγκρότημα για το Αρχαιολογικό Μουσείο Ηρακλείου δεν πρόκειται ποτέ να γίνει πραγματικότητα αν δεν υπάρξει κινητοποίηση τόσο των αρχόντων και των κατοίκων της πόλης και του Νομού Ηρακλείου όσο και των Ηρακλειωτών που βρίσκονται στην Αθήνα και σε άλλες πόλεις της Ελλάδας και του εξωτερικού. Για το σκοπό αυτό θα πρέπει να συγκροτηθεί στο Ηράκλειο μια επιτροπή** που θα συντονίζει τις ενέργειες που χρειάζονται ώστε να προωθηθεί και να υλοποιηθεί, έστω και μετά από μία δεκαετία, το δίκαιο αυτό αίτημα του Ηρακλείου αλλά και ολόκληρης Κρήτης.
Κλείνοντας το άρθρο αυτό θα πρέπει να θυμίσω ότι ένας από τους λόγους για τους οποίους η Πάτρα απέκτησε το νέο της Μουσείο είναι το γεγονός ότι πέτυχε να ανακηρυχτεί Πολιτιστική Πρωτεύουσα της Ευρώπης. Κατά συνέπεια, μια ενέργεια που θα μπορούσε να ενισχύσει το αίτημα για την κατασκευή ενός νέου κτιριακού συγκροτήματος για το Αρχαιολογικό Μουσείο Ηρακλείου είναι –όπως έχω προτείνει σε παλαιότερο άρθρο μου– η έγκαιρη υποβολή αίτησης από το Δήμο Ηρακλείου να ανακηρυχθεί το Ηράκλειο Πολιτιστική Πρωτεύουσα της Ευρώπης στα τέλη της ερχόμενης δεκαετίας.
**ΣΗΜΕΙΩΣΗ: Δεδομένου ότι βρισκόμαστε σε προεκλογική περίοδο είτε λίγων εβδομάδων είτε έξι μηνών, θα ήταν σκόπιμο η επιτροπή αυτή να συγκροτηθεί αμέσως και να ζητήσει από τους υποψήφιους Βουλευτές όλων των κομμάτων να δεσμευτούν ότι θα προωθήσουν, σε όποια κυβέρνηση σχηματισθεί μετά τις εκλογές, το αίτημα για την ανέγερση του νέου κτιριακού συγκροτήματος για το Αρχαιολογικό Μουσείο Ηρακλείου.
* Ο Μανόλης Γ. Δρεττάκης είναι πρώην αντιπρόεδρος της Βουλής, υπουργός και καθηγητής της ΑΣΟΕΕ

