
Η αρχαιολογική σκαπάνη αποκάλυψε, πριν από δύο εβδομάδες, τρεις γυναίκες ιέρειες ή πριγκίπισσες, δύο κορίτσια 16 με 17 χρόνων και μία ηλικιωμένη 65 με 70 χρόνων, στολισμένες με εξαιρετικής τέχνης χρυσά κοσμήματα, οι οποίες βρέθηκαν θαμμένες, σχεδόν αγκαλιά, σε μεγαλοπρεπή κτιστό τάφο στην Αρχαία Ελεύθερνα.
Ο καθηγητής αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Κρήτης και διευθυντής επί 25 χρόνια της ανασκαφής στη νεκρόπολη της Ορθής Πέτρας, Νίκος Σταμπολίδης, παρουσίασε τα ευρήματα, τα οποία προστίθενται στη συλλογή των ερευνητών.
Αντίποδας της Κνωσού
«Η συμβολή της Κρήτης στην αυγή της γέννησης του Ελληνικού πολιτισμού περνάει μέσα από την Ελεύθερνα», τονίζει, μιλώντας στην «Π», ο καθηγητής, ο οποίος αναφέρει πως το Πανεπιστήμιο Κρήτης ενδιαφέρεται να φωτίσει πτυχές όχι μόνο του μινωικού πολιτισμού, που είναι ευρύτατα γνωστός. «Δε σημαίνει ότι η Κρήτη σταμάτησε στο μινωικό πολιτισμό και, μάλιστα, επειδή αυτή είναι η εποχή των Ομηρικών επών, της Ιλιάδας και της Οδύσσειας, και η Ελεύθερνα έχει όλα αυτά τα εχέγγυα της εικονογράφησης των ραψωδιών του Ομήρου, θεωρούμε ότι είναι ο μοναδικός, καλύτερα σωζόμενος κρίκος, μια πρωτεύουσα πόλη της Κρήτης της ομηρικής περιόδου, η οποία είναι ο αντίπους των μινωικών κέντρων», τονίζει. Οι επιστήμονες έχουν αναλωθεί για την αποκάλυψη και τη δημιουργία αρχαιολογικού πάρκου ούτως ώστε να είναι ένα ισόβαρο κέντρο για την Κρήτη.
«Οι ανασκαφές συνεχίζονται, είναι άλλωστε η συμβολή, το δώρο, η επικοινωνία, η ανάπτυξη που προσφέρει το Πανεπιστήμιο Κρήτης στην Κρήτη διαλέγοντας αυτό το χώρο και λειτουργώντας με διάφορους τρόπους. Αυτός ο τρόπος ανάπτυξης, είναι η συμβολή στην κοινωνία την κρητική του Πανεπιστημίου Κρήτης, του ΑΕΙ του νησιού. Δεν είναι μόνο η έρευνα, η μελέτη, η αρχαιολογική ανακάλυψη αλλά η συμβολή στην οικονομία με τις ανασκαφές, τους εργάτες με την προοπτική της ανάπτυξης του αρχαιολογικού πάρκου. Πρέπει να δώσουμε βαρύτητα σε τέτοιου είδους αναπτυξιακά θέματα και αυτό κάνει το Πανεπιστήμιο Κρήτης», τονίζει.
Τα ευρήματα
Ο καθηγητής αποκάλυψε ένα τετράγωνο οικοδόμημα (3,5Χ3,5 μ.) που σωζόταν σε ύψος 2,10 μ. και θύμιζε έντονα τους θαλάμους των μυκηναϊκών τάφων. Με τη διαφορά πως οι μυκηναϊκοί τάφοι χτίζονταν από τον 17ο έως τον 10ο αι. π.Χ. και το νέο εύρημα στην Ελεύθερνα (το οποίο κρυβόταν κάτω από δυο- τρεις πυρές στην περιοχή του Μεγάλου Τύμβου) είναι κατά δύο αιώνες νεώτερο, καθώς ανήκει στα τέλη του 8ου αι. π.Χ. ,γεγονός που κάνει τους αρχαιολόγους να μιλούν για μοναδική ανακάλυψη, καθώς αποδεικνύει πως οι ανδαμνήσεις από τη μυκηναϊκή εποχή ήταν ακόμη έντονες.
Ο κ. Σταμπολίδης αναφέρει ότι «είναι κάτι μοναδικό. Το σύνολο του ευρήματος στο νεκροταφείο (σ.σ.: περίπου 400 ταφές) από άποψη διατήρησης, συμβολής στην ταφική αρχιτεκτονική, ευρημάτων, συμβόλων και από ανθρωπολογική πλευρά, αποτελεί ένα σπάνιο και μοναδικής σημασίας εύρημα.»
Εντυπωσιακότερη, όμως, ήταν η συνέχεια, όταν δίπλα στα δεκάδες άδεια αγγεία (τα οποία προφανώς περιείχαν λάδι ή κρασί) εντόπισαν τα οστά τριών γυναικών που είχαν ταφεί η μία σχεδόν πάνω στην άλλη. Η πρώτη είναι άνω των 65 ετών, ενώ οι δύο άλλες είναι 16-17 ετών, σύμφωνα με τις πρώτες εκτιμήσεις του καθηγητή Φυσικής Ανθρωπολογίας και Αρχαιολογικής Ανθρωπολογίας στο Πανεπιστήμιο Αdlephi της Νέας Υόρκης, Αναγνώστη Αγελαράκη.
Το εντυπωσιακότερο όλων ήταν όταν η σκαπάνη έφτασε κοντά στα κρανία των τριών γυναικών. Εκεί το χώμα άλλαξε υφή,απόδειξη πως είχε αναμειχθεί με οργανικά υλικά, πιθανότατα με υφάσματα και στραφτάλιζε, καθώς τα υφάσματα φαίνεται πως ήταν κεντημένα με χάντρες από φαγεντιανή και χρυσό. Λίγο πιο δίπλα ήταν διάσπαρτα περίτεχνα χρυσά περίτμητα κοσμήματα με λίθους και προσεγμένη κοκκίδωση, χάλκινα βραχιόλια, χάντρες και σφραγιδόλιθοι από φαγεντιανή, κεχριμπάρι, αιγυπτιακό μπλε και ορεία κρύσταλλο (πολλοί με εγχάρακτα σύμβολα), πόρπες, ενώτια και σφικτήρες για τα μαλλιά.
Την παράσταση από τούτο τον θησαυρό κλέβουν τα έξι χρυσά επιστήθια κοσμήματα. Όχι μόνο λόγω του πολύτιμου υλικού τους, αλλά επειδή είναι διακοσμημένα με λίθους, γεγονός μοναδικό για την εποχή, καθώς τέτοιου είδους κοσμήματα είναι γνωστά μόνο στην ελληνιστική εποχή. Λιοντάρια- χαρακτηριστικά σύμβολα δύναμης και εξουσίας της εποχής που έχουν βρεθεί σε ασπίδες - αλλά και νεαροί θεοί απεικονίζονται στα μοναδικής σημασίας κοσμήματα, δεδομένου πως ενώ πραγματοποιούνται 200 χρόνια ανασκαφές στην Κρήτη μόνο δύο ανάλογα κοσμήματα αυτής της περιόδου (8ου7ου αιώνα π.Χ.) έχουν βρεθεί στο Ιδαίον Άντρον και στον Τεκκέ Ηρακλείου και αυτά χωρίς λίθους.
«Τα σύμβολα που φέρουν τα κοσμήματά τους δείχνουν πως ανήκαν σε υψηλό κοινωνικό status και ήταν πιθανόν πριγκίπισσες. Κάποια από τα σύμβολα- όπως ο Πότης Θηρών, ο νεαρός θεός δηλαδή που συνοδεύεται από άγρια ζώα- φανερώνουν πως είχαν πιθανόν ιερατικό αξίωμα», εξηγεί ο καθηγητής και ανασκαφέας, κ. Νίκος Σταμπολίδης. Όσο για τη μεταξύ τους σχέση, ο κ. Σταμπολίδης διευκρινίζει πως δεν έχει ολοκληρωθεί προς το παρόν η ανθρωπολογική μελέτη. «Δεν γνωρίζουμε αν είχαν συγγενική σχέση, όπως είχε αποδειχτεί σε περσινό εύρημα, όπου η συγγένεια των νεκρών που βρέθηκαν σε πιθάρια διαπιστώθηκε από την κληρονομική δυσπλασία των δοντιών τους».
Υπάρχει άλλο ένα κόσμημα που δείχνει πολεμιστές κρανοφόρους που είναι επίσης σημαντικό γιατί αυτό έχει να κάνει με το νεαρό Δία που γεννιέται και πεθαίνει και έχει άμεση σχέση με τους Κουρήτες, ένας από τους οποίους ήταν και ο ιδρυτής της πόλης της Ελεύθερνας, ο Ελευθήρ. Υπάρχει αμεσότερη σχέση της πίστης και θρησκείας των ανθρώπων της Ελεύθερνας με το Ιδαίον Άνδρο και πιθανότατα αυτές οι γυναίκες στην πόλη τους θα ήταν ιέρειες ενός τέτοιου θεού.
Ο αρχαιολογικός χώρος της Ελεύθερνας βρίσκεται στις βορειοδυτικές υπώρειες της Ιδης, σε απόσταση 30 χιλμ. από το Ρέθυμνο. Εκτείνεται σε 3.750 στρέμμ. ενώ η ανασκαφή διεξάγεται σε 55 στρέμμ. Τα μέχρι στιγμής ευρήματα χρονολογούνται από τη Γεωμετρική ώς τη Πρωτοβυζαντινή εποχή. Η κατοίκηση ωστόσο της περιοχής έχει αρχίσει την Πρωτομινωική εποχή και συνεχίζεται αδιάλειπτα μέχρι σήμερα στα γύρω χωριά.
Σημειώνεται πως τις μέρες που γινόταν η ανακάλυψη, στο χώρο βρίσκονταν εκπρόσωποι από το μεγαλύτερο φορέα αρχαιολογίας, το American Institute of Archeology.

