Πεζοπορία στους δρόμους των προγόνων μας από την Αρχαία Λύττο στο Δικταίον Άντρον διοργανώνουν από κοινού οι δήμοι Καστελίου και Οροπεδίου Λασιθίου. Πρόκειται για μια πρωτοβουλία των δημάρχων, Μ. Σμυρνάκη και Γ. Μηλιαρά, αντίστοιχα.

Η πεζοπορία ξεκινά την ερχόμενη Κυριακή 30 Αυγούστου στις 7 το πρωί και θα διαρκέσει τέσσερις ώρες. Το σημείο εκκίνησης είναι η Αρχαία Λύττος και η διαδρομή που θα ακολουθηθεί έχει ως εξής: Τοίχος - Άη Γιώργης Φλέβες-Συκιάς Νερό - Βόλιτες - Τσούλη Μνήμα – Χορτασά - Χώνος-Κάτω Μετόχι - Άγ.Χαράλαμπος – Πλάτη – Ψυχρό - Δικταίον Άντρον.

Ιστορική διαδρομή

Όπως αναφέρουν ιστορικές πηγές, ένας μεγάλος δρόμος, μια επιβλητική ιερά οδός, ένωνε την Μητρόπολη της Λύκτου τόσο με το ιερό σπήλαιο της Δίκτης, τόπο γέννησης του πολιούχου της Βελχάνου, όσο και με την εύφορη πεδιάδα του Οροπεδίου Λασιθίου.

Ο μεγάλος ανασκαφέας των περισσότερων αρχαιολογικών χώρων του Οροπεδίου, ο ακούραστος περπατητής των Μινωϊκών δρόμων της Κρήτης, ο Άγγλος αρχαιολόγος J.D.S. PENDLEBURY γράφει στο πολύ ενδιαφέρον έργο του «The Archαeology of Crete. An Ιntroduction» για τους Μινωϊκούς δρόμους: «η πιο συνηθισμένη δυτική έξοδος από το Λασίθι είναι από το Κάτω Μετόχι προς Λύκτο σε τέσσερις ώρες».

Πράγματι, ο δρόμος που περνά από τον «πόρο της Χορτασάς», σημερινό «Τσούλη μνήμα», ένα από τα λιγοστά περάσματα επικοινωνίας του Οροπεδίου με το υπόλοιπο νησί, αποτελούσε κατά την Μινωϊκή εποχή την σημαντικότερη αρτηρία επικοινωνίας του Λασιθίου, η οποία όμως αργότερα, στους ιστορικούς χρόνους, με την ανάπτυξη των οικισμών Παπούρας, Ντονατί κ.λ.π. περιέπεσε σε δευτερεύουσα μοίρα για να γνωρίσει όμως αργότερα, επί Τουρκοκρατίας, μέρες παλιάς δόξας.

Τέσσερα χρόνια μετά την εγκαθίδρυση της Κρητικής Πολιτείας, το νεοσύστατο κράτος χρηματοδότησε μεταξύ των άλλων δημοσίων έργων και την επισκευή της οδού Κασταμονίτσας- Οροπεδίου Λασιθίου μέσω Τσούλη μνήμα.

Για πολλές δεκαετίες αργότερα πάγιο αίτημα των κατοίκων του Οροπεδίου ήταν η κατασκευή αμαξωτού δρόμου στην αρχαία Μινωϊκή διαδρομή.

Το 1964 το παλιό Λασιθιώτικο αίτημα φάνηκε να υλοποιείται από την ΜΟΜΑ, που άρχισε τη διάνοιξή του. Δυστυχώς μισό σχεδόν αιώνα μετά, το έργο δεν έχει ακόμη ολοκληρωθεί.