Tου N. Tσαγκαράκη
Ο Ταραντίνο επιστρέφει κι επιδεικνύει ακόμη μια φορά τη σινεφιλία και τη δεξιοτεχνία του.

AΔΩΞΟΙ ΜΠΑΣΤΑΡΔΗ
INGLOURIOUS BΑSTΕRDS

Σκην: Κουέντιν Ταραντίνο
Πρωτ: Μπραντ Πιτ, Κριστόφ Βαλτς, Μελανί Λωράν, Μάικλ Φασμπέντερ, Νταϊάν Κρούγκερ, Ιλάι Ροθ, Ντάνιελ Μπριλ, Τιλ Σβάιγκερ, Μάικ Μάγιερς
Στη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, ο Άλντο Ρέιν και ομάδα του αναλαμβάνουν να διεισδύσουν στην κατεχόμενη Γαλλία και να σκοτώσουν όσους περισσότερους Ναζί μπορούν. Εν τω μεταξύ, η νεαρή ιδιοκτήτρια κινηματογράφου στο Παρίσι, Σοσάνα Ντράιφους, καταστρώνει ένα μεγαλεπήβολο σχέδιο εναντίον των Γερμανών που θ’ αλλάξει ριζικά την ιστορία του πολέμου.
Αυτή είναι η έβδομη μεγάλου μήκους ταινία του 46χρονου αμερικανού σκηνοθέτη που σημάδεψε τη ‘μεταμοντέρνα’ δεκαετία του ’90 με το σινεμά-χωνευτήρι του, μέσα στο οποίο ανακάτευε τις αγαπημένες του ταινίες με μεγάλη δεξιότητα, τακτική που συνεχίζει και σ’ αυτό το φιλμ. Η βία και η κινηματογραφική αναφορικότητα είναι ίσως τα δύο πιο αναγνωρίσιμα στοιχεία των ιστοριών του, τα οποία πολλοί πιστεύουν ότι έχει καταχραστεί και σε κάποιες περιπτώσεις ίσως δεν έχουν άδικο. Φτάνει κανείς να συγκρίνει το «Lady Snowblood» («Shurayukihime», Τοσίγια Φουτζίτα, 1973) με το «Kill Bill» για να ξεκινήσει μια ατέλειωτη κουβέντα για τα όρια της έμπνευσης, της αναφοράς, και της εξόφθαλμης αντιγραφής. Για τη χρήση της βίας στις ταινίες του σκηνοθέτη, τα συμπεράσματα είναι πολύ πιο εύκολα αφού οι αποδείξεις είναι πολύ πιο προφανείς.
Ο Ταραντίνο φυσικά και δεν είναι πρωτότυπος αλλά το να τον κατηγορεί κανείς γι’ αυτό είναι το ίδιο με το να κοροϊδεύει έναν ηλικιωμένο επειδή δεν ακούει καλά. Η διαπίστωση της κοινοτοπίας στον Ταραντίνο δε θα πρέπει να είναι η εύκολη κατάληξη μιας κριτικής, αλλά η αρχή της, η οποία μετά θα πρέπει να εξακριβώσει την προέλευση των δανείων-συστατικών και να αποφασίσει αν αυτά έχουν οποιοδήποτε ενδιαφέρον στην καινούρια τους συνταγή. Πάντως, η ταινία στην οποία παραπέμπει ο τίτλος του φιλμ είναι το ιταλικό «Quel maledetto treno blindato» (1978) που σκηνοθέτησε ο Έντζο Καστελάρι και κυκλοφόρησε στις Η.Π.Α. με τον τίτλο «The inglorious bastards» (με τη σωστή ορθογραφία). Με τη σειρά της αποτελεί παραλλαγή της κεντρικής σεναριακής ιδέας του «Και οι 12 ήταν καθάρματα» (Ρόμπερτ Ώλντριτς, 1967), την οποια ενσωματώνει και ο Ταραντίνο σ’ έναν βαθμό.
Η αναγωγή των αναφορών στα πρωτότυπα έργα τους είναι μια άσκηση διασκεδαστική και παραγωγική, αλλά χρονοβόρα για όποιον δεν έχει ασχοληθεί με το πολεμικό είδος. Έτσι, εδώ θα περιοριστούμε να πούμε ότι, όπως και στις προηγούμενες ταινίες του σκηνοθέτη, ανεξάρτητα από τον βαθμό πρωτοτυπίας τους, το «Inglourious basterds» είναι ακόμη ένα δεξιοτεχνικό σινεφιλικό παιχνίδι (ενδεικτική η ανορθογραφία του τίτλου), συναρπαστικό ως διαχείριση της ιστορίας του και ακόμη περισσότερο ως προοπτική ο Ταραντίνο να ασχοληθεί κάποτε με εντελώς πρωτότυπο υλικό μακριά από την άνεση της διακειμενικότητας.
Ο Ταραντίνο μπορεί να ‘κλέβει’ από παντού, αλλά το κάνει με πλήρη συναίσθηση, σεναριακή ακρίβεια και σκηνοθετική πειθαρχία, ώστε προκύπτει ένα αισθητικά αναγνωρίσιμα δικό του αποτέλεσμα. Το ευτύχημα είναι ότι δεν καταπιέζεται από την παράδοση που αξιοποιεί κάθε φορά. Δε νιώθει ότι είναι υποχρεωμένος να υποκύψει σε προηγούμενες συμβάσεις, αλλά διαλέγει τα στοιχεία που θεωρεί πιο γοητευτικά και τα προσαρμόζει στη δική του οπτική.
‘Βραδυφλεγείς’ σκηνές με μακροσκελείς διαλόγους κι εσωτερικές ανατροπές (η αρχική σκηνή στο αγρόκτημα του ΛαΠαντίτ, κι εκείνη στην υπόγεια μπυραρία), έλλειψη σκηνών δράσης (αντίθετα απ’ ό,τι μπορεί να περιμένει κανείς, δε βλέπουμε τις εξορμήσεις του Ρέιν και της ομάδας του), πλοκή χωρισμένη σε κεφάλαια, εξαιρετική καθοδήγηση ηθοποιών, ετερόκλητη μουσική επένδυση (από Ντέιβιντ Μπόουι, Λάλο Σίφριν, Μπίλυ Πρέστον, Έννιο Μορικόνε), είναι τα πιο χαρακτηριστικά γνωρίσματα χάρη στα οποία ιδιοποιείται τα δάνειά του και τα μετατρέπει σε δική του κινηματογραφική ταυτότητα.
Θα μπορούσε να πάρει κανείς οποιαδήποτε σκηνή της ταινίας για να διαπιστώσει την ακρίβεια της σκηνοθεσίας, καθώς δεν υπάρχουν περιττές κινήσεις, τα πλάνα είναι υπολογισμένα στη σύνθεση και την κίνησή τους, και οι σκηνές αναπτύσσονται με συγκεκριμένους στόχους μακριά από συμβατικές επιλογές (π.χ. η μουσική δεν ακολουθεί τα μοτίβα του είδους και δε χρησιμοποιείται με στόμφο). Οι διάλογοι επίσης βοηθούν στη διάρθρωση της σκηνής και την ανάπτυξη της ατμόσφαιρας, φαινομενικά πλατειασμένοι και ασύνδετοι με το κυρίως θέμα, υπονομεύονται αρκετά για να υποθάλψουν ένταση (η πεντακάθαρη εξουσιαστική εκφορά του Λάντα απέναντι στην ιδρωμένη σιωπή του ΛαΠαντίτ), αγωνία (η ξαφνική αποκάλυψη ενός τρίτου παράγοντα μέσα στις σκηνές) και χιούμορ (η πίπα του Λάντα στην πρώτη σκηνή, το ποτήρι-μπότα του Γερμανού αξιωματικού στο υπόγειο). Η ηθοποιία είναι υποδειγματική, και χάρη στην καθοδήγηση του Ταραντίνο το διεθνές κοινό θα γνωρίσει τον Κριστόφ Βαλτς ο οποίος δικαίως κέρδισε το βραβείο ανδρικής ερμηνείας στις Κάνες κι ετοιμάζεται για την πρώτη οσκαρική του υποψηφιότητα, για τον απολαυστικό Λάντα που μας χαρίζει. Επίσης, ο Μάικλ Φασμπέντερ στον ρόλο του Χίκοξ, αφήνει ξανά τις καλύτερες εντυπώσεις μετά το «Hunger», και μπαίνει στην κούρσα για μελλοντικός Τζέιμς Μποντ. Η Νταϊάν Κρούγκερ (Ελένη της «Τροίας») ελέγχει απόλυτα τη γοητεία και την εξυπνάδα της, και ο Μπραντ Πιτ τελικά επισκιάζεται από τους παραπάνω, καταφέρνοντας όμως πολύ επιτυχημένα να ισορροπήσει ανάμεσα στην κωμική και την ηγετική πλευρά του χαρακτήρα του.
Ο σκηνοθέτης παρολαυτά επιλέγει να μην αφήσει πολύ χώρο για προσωπικό συναίσθημα πέρα από τη διασκέδαση του όλου πράγματος. Συναισθηματισμοί όπως η γενικότερη μελαγχολία του «Jackie Brown» ή το μητρικό ξέσπασμα της Μπίατριξ στο τέλος του «Kill Bill, Vol.2» δεν υπάρχουν εδώ, στερώντας την ταινία από τη συναισθηματική ποικιλία για την οποία προσφέρεται. Προσκολλάται στον αφηγηματικό μηχανισμό που στήνει με μεθοδικότητα και προσφέρει ένα αποτέλεσμα όχι ιδιαιτέρως πρωτότυπο, αλλά απολαυστικά ιδιόμορφο.