Του Γιάννη Γιακουμάκη συγγραφέα-δημοσιογράφου

Το Ηράκλειο, η πόλη μας, έχει μεγάλη ιστορία. Η ιστορία αυτή κοσμείται από αμέτρητους θησαυρούς. Τείχη, κτήρια, εκκλησίες, μνημεία και άλλα πολλά, που κάθε ένα έχει την ιστορία του. Μπροστά από το Δημοτικό Κατάστημα της πόλης μας, προβάλλει επιβλητικά ένα υπέροχο κτήριο. Οι επισκέπτες το φωτογραφίζουν καθημερινά. Οι ντόπιοι θα πρέπει να γνωρίζουν την ιστορία του:

Η λέσχη, Loggia στα ενετικά, στα λατινικά Lobium, ήταν το απαραίτητο δημόσιο οικοδόμημα σε κάθε ενετική πόλη. Υπήρχε μεγαλοπρεπής λέσχη στην Ενετία όπως τη δική μας εδώ στο Ηράκλειο. Ετσι, σε όλες τις πόλεις τις εξαρτώμενες από εκείνη, χτιζόταν ένα τέτοιο παρόμοιο κτήριο.

Είχαν και οι τρεις μεγάλες πόλεις της Κρήτης. Κατά κάποιο τρόπο ήταν οίκος, όπως περίπου το Δημαρχείο. Σε όλες τις μεγάλες πόλεις της Ευρώπης φρόντιζαν, το κτήριο τούτο να έχει μεγαλοπρεπή εμφάνιση και καλλιτεχνική κατασκευή. Ηταν το μέρος που συνεδρίαζαν και οι άρχοντες και οι ευγενείς τιμαριούχοι.

Εκεί συζητούσαν διάφορα ζητήματα οικονομικά, πολιτικά, εμπορικά και άλλα. Ηταν ακόμα τόπος αναψυχής και περιπάτου. Οπως αναφέρουν ενετικά έγγραφα, εκεί επιτρεπόταν τα τυχερά παιχνίδια και η κυβεία (ζάρια). Στη λέσχη αυτή γινόταν η επικοινωνία των αρχών, των ευγενών, και από τις στοές και τα ανοιχτά παράθυρα, ακούγονταν από κήρυκες τα διατάγματα της πολιτείας. Από τη λέσχη αυτή επίσης ο Δούκας και οι άλλες Αρχές, επικοινωνούσαν με το λαό, ή στέκονταν στις τελετές και λιτανείες. Ηταν κάτι, όπως το σημερινό Δημαρχείο, το Χρηματιστήριο, το Εμπορικό και Ναυτικό Επιμελητήριο.

Από τα πρώτα χρόνια της ενετικής κατοχής, υπήρχε τέτοια λέσχη κοντά στη θάλασσα. Επειδή όμως ήταν εκτεθειμένη στο βοριά και στο κρύο και είχε κριθεί ακατάλληλη, κατόπιν αιτήσεως των Ενετών αρχόντων, παραχωρήθηκε από το Δημόσιο άλλος χώρος στον κεντρικό δρόμο.

Εκεί χτίστηκε η καινούργια λέσχη. Με τον καιρό, αφού φθάρηκε κι εκείνη, έδωσε τη θέση της στη νέα, στη σημερινή δηλαδή. Το 1627, υπέστη πάλι φθορές και χτίστηκε από τον Προβλεπτό Φραγκίσκο Μοροζίνη, η τέταρτη κατά σειρά. Αυτή σχεδιάστηκε από κάποιο ονομαστό αρχιτέκτονα του οποίου το όνομα δεν γνωρίζουμε. Επί Τουρκοκρατίας, η λέσχη ονομαζόταν Τσετανές.

Ο Μοροζίνης, είναι ο ίδιος που κατασκεύασε το μεγάλο υδραγωγείο, τη μεγάλη βρύση που έχει το όνομα του, τους Στρατώνες του Αγίου Γεωργίου και όλα αυτά, από το 1626 έως το 1628. Η μεγαλοπρεπής λέσχη του Μοροζίνη, χτίστηκε με λαξεμένες πέτρες σε σχήμα ορθογώνιο, με το ρυθμό της Αναγέννησης και ειδικότερα με τον Παλλαδιανό ρυθμό.

Ηταν το λαμπρότερο αρχιτεκτονικό μνημείο της πόλης. Ο ισόγειος χώρος, στην πρόσοψη του κεντρικού δρόμου, είχε έξι δωρικές κολώνες χωρίς ραβδώσεις, και δυο τετράγωνες παραστάδες στα άκρα. Ο επάνω όροφος ήταν Ιωνικού ρυθμού, με οχτώ ραβδωτούς ημικίονες, αντίστοιχους με τους κάτω. Τα μεταξύ των κιόνων τοξωτά ανοίγματα, είχαν στην κάτω μεριά χαμηλό θωράκιο, στην πάνω μεριά ήταν ανοιχτά και κλειστά, εναλλάξ.

Το διάζωμα του κάτω ορόφου, είχε τρίγλυφα και μετόπες στις οποίες εικονίζονταν ανάγλυφα, όπως λέοντες του Αγίου Μάρκου, τρόπαια, όπλα, ιππότες και άλλα. Ο επάνω όροφος τελείωνε με δύφρακτο, πάνω στο οποίο και στις γωνίες υπήρχαν πυραμίδες και ενδιάμεσα διακοσμητικά αγάλματα. Οι στενές πλευρές είχαν το ίδιο σχέδιο, την ίδια αρχιτεκτονική διάταξη. Ο οπίσθιος τοίχος επικοινωνούσε με την οπλοθήκη.

Η λέσχη διατηρούνταν κατά την τουρκική κατάκτηση. Επειδή όμως δεν είχε την ίδια σημασία όπως για τους Ενετούς, είχαν ανοίξει τον πίσω τοίχο και την είχαν ενώσει με το οπλοστάσιο. Εκεί τοποθετούσαν κυρίως τα λάφυρα, ιπποτικές πανοπλίες, σφαίρες, πυροβόλα όπλα, χειροβομβίδες, τόξα, βέλη. Γι’ αυτό και η ονομασία Τσεπανές.

Τα περισσότερα όμως τα έπαιρναν οι πασάδες και οι φρούραρχοι, που διοικούσαν κατά καιρούς.

Οσα είχαν μείνει, τα πήρε μαζί του φεύγοντας ο τουρκικός στρατός, το έτος 1898. Μετά την αναχώρηση των Τούρκων, βρέθηκαν μεγάλα ξύλινα κιβώτια, σάπια πλέον, που είχαν επάνω το λιοντάρι του Αγίου Μάρκου. Στη διάρκεια της Τουρκοκρατίας, το οικοδόμημα αυτό, είχε υποστεί πολλές φθορές. Το επισκεύαζαν λίγο και το συντηρούσαν, όχι όμως ανάλογα με την αξία που είχε ως κτήριο.

Οταν έφυγαν οι Τούρκοι, οι Αρχές το προόριζαν για Αρχαιολογικό Μουσείο και άρχισαν την επισκευή του. Από ένα μικρό όμως σεισμό, φάνηκε πως δεν υπήρχαν σταθερές βάσεις και σταμάτησαν τις εργασίες. Το 1904 θεωρήθηκε ετοιμόρροπο και αποφασίστηκε η κατεδάφιση του επάνω ορόφου.

Τότε ήταν που έγινε μέσα σε μια νύχτα η καταστροφή του ωραίου αυτού οικοδομήματος. Από το δεύτερο όροφο, γκρέμιζαν και πετούσαν κάτω, κολώνες, αγάλματα και ό,τι άλλο αξιόλογο υπήρχε. Με τον τρόπο αυτό, κατέστρεφαν και τον κάτω όροφο. Αργότερα παραχωρήθηκε από την Κρητική Βουλή στο Δήμο Ηρακλείου, με σκοπό την αναστήλωση σύμφωνα με το αρχικό του σχέδιο και να το μετατρέψει σε Δημαρχείο.

Αρχισαν τότε οι εργασίες με ειδικό Ιταλό αρχιτέκτονα. Υπήρξαν διαφωνίες ανάμεσα σ’ εκείνον και τον τότε δήμαρχο, μεσολάβησε ο Παγκόσμιος πόλεμος και σταμάτησαν οι εργασίες.