Του Δημήτρη Χ. Σάββα

Συνεχίζουμε λοιπόν με τον καλό μήνα του χρόνου, το μήνα Αύγουστο. “Τραπεζοφόρο” τον λένε στη Νίσυρο, επειδή γεμίζει το τραπέζι με άφθονα αγαθά. Και όταν γεμίζει το τραπέζι, γεμίζει και η κοιλιά. Αρκεί ο άνθρωπος να μην είναι πλεονέκτης, οπότε δεν χορταίνει με τίποτα. Τότε ούτε ο Αύγουστος τον σώζει, ούτε κανένας άλλος μήνας!

Συχνά έχουμε ακούσει να λένε οι μεγαλύτεροι για τις δρίμες ή τα δρίματα του Αυγούστου ή τα λεγόμενα μερομήνια.

Ας τα πάρουμε όλα αυτά με τη σειρά.

Του Αυγούστου οι πρώτες μέρες - όπως και οι πρώτες μέρες του Μάρτη - είναι, όπως τις λέει ο λαός, δρίμες ή δρίματα· δηλαδή μέρες στις οποίες είναι συγκεντρωμένη μια δριμύτητα, μια οξύτητα, μια επίδραση κακή ανεξιχνίαστων δυνάμεων, η οποία εκδηλώνεται με διάφορους τρόπους. Λέει η παροιμία: “Τ’ Αυγούστου οι δρίμες στα πανιά, και του Μαρτιού στα ξύλα”.

Τι σημαίνει αυτό; Σημαίνει ότι, αν κόψεις ξύλα στις πρώτες μέρες του Μάρτη, οι δρίμες, οι κακές δυνάμεις που είναι εντοπισμένες σ’ αυτές τις πρώτες μέρες, τα χαλνούν. Τα ξύλα σε λίγο καιρό σκουληκιάζουν και γίνονται σκόνη. Αν πάλι, στις δρίμες του Αυγούστου, δηλαδή τις πρώτες μέρες του Αυγούστου, πλύνεις πανιά (εδώ τα πανιά σημαίνουν ρούχα) αυτά τρυπούν, σχίζονται, λιώνουν. Αν πρέπει οπωσδήποτε να κάνεις μπουγάδα, τότε πρέπει να βάλεις μέσα ένα καρφί, για να καρφώσεις τις δρίμες, οι οποίες προσωποποιούνται, κατά κάποιο τρόπο σε νεράιδες.

Τις δρίμες του Αυγούστου, που διαρκούν κατά τόπους τρεις, οχτώ ή δώδεκα μέρες, τις λένε επίσης μερομήνια, γιατί από τον καιρό που κάνει την κάθε μέρα μαντεύονται τον καιρό που θα κάνει τον κάθε μήνα του επόμενου χρόνου. Λ.χ. στη Μυτιλήνη, δρίματα και μερομήνια λένε τις έξι πρώτες μέρες του Αυγούστου και τις μοιράζουν στα δύο: π.χ. πρώτη μέρα είναι για τον πρώτο μήνα, το Γενάρη, η άλλη μισή για το Φλεβάρη· και μ’ αυτόν τον τρόπο μετρούν όλους τους μήνες. Ό,τι καιροί φυσήξουνε στα μερομήνια - τους, τέτοιοι καιροί - αλλά από την ανάποδη - θα φυσήξουν και στους αντίστοιχους μήνες.

Παρόμοια πρόγνωση του καιρού (με τα μερομήνια δηλαδή, όπου μία μέρα ολόκληρη η μισή μέρα ή μία ώρα της ημέρας αντιστοιχεί προς ένα μήνα - γι’ αυτό λέγονται και μερομήνια) εντοπίζεται και σε άλλες μέρες ή εποχές του έτους: την Πρωτοχρονιά, τα Θεοφάνια, του προφήτη Ηλία και στο Δωδεκάμερο των Χριστουγέννων. Οι δοξασίες αυτές, παρατηρεί ο Νικόλαος Πολίτης, είναι λείψανα αρχαίων προγνωστικών του καιρού που έχουν σχέση με παρατηρήσεις αστρολογικές: Πώς, δηλαδή, τα ουράνια σώματα επηρεάζουν την ατμόσφαιρα της Γης. Αυτό είναι πολύ φανερό όσον αφορά την πρόγνωση του καιρού τη μέρα του προφήτη Ηλία - που συνδέεται με την επιτολή του αστερισμού του Κυνός, απ’ όπου τα κυνικά καύματα. Ο εντοπισμός, τώρα, των προγνωστικών αυτών στην 1η Ιανουαρίου και τις πρώτες μέρες του Αυγούστου θα πρέπει να έχει σχέση με τη σημασία της Πρωτοχρονιάς, της πρώτης μέρας της καινούριας εποχής, που είχε μεγάλη σημασία για τους Ρωμαίους: είναι οι Καλένδες. (Κατά τα λεγόμενα Καλενδάρια, μαντεύονται, ακριβώς, τον καιρό από τις πρώτες μέρες του κάθε μήνα). Και για το Γενάρη, βέβαια, δε γίνεται ζήτημα, εφόσον είναι η αρχή του χρόνου. Αλλά ο Αύγουστος; Αυτός θεωρείται, όπως είπαμε, η αρχή του χειμώνα, γι’ αυτό και εκεί εντοπίζεται η πρόγνωση του καιρού, που έχει σχέση με αστρολογικές παρατηρήσεις.

Καλένδες! ή παραπέμπεται στις Ελληνικές καλένδες! Μια φράση ειρωνείας σύμφωνα με λεξικό του Γεωργίου Μπαμπινιώτη, για κάτι που ποτέ δεν πρόκειται να πραγματοποιηθεί, για κάτι που βρίσκεται σε διαρκή αναβολή. Και στη χώρα μας πολλά πράγματα είχαν, έχουν και θα έχουν παραπεμφθεί στις καλένδες. Χρηματιστήριο, Siemens, Βατοπαίδι, αγορά του αιώνα, υποκλοπές, απαγωγές Πακιστανών και τόσα άλλα.

Ποτέ κανείς δεν τιμωρήθηκε για τίποτα, ποτέ από κανέναν δεν ζητήθηκαν ευθύνες, επιβεβαιώνοντας μ’ αυτό τον τρόπο τη λαϊκή ρήση: “Πως κόρακας, κοράκου μάτι, δε βγάζει”. Έχει όμως ο Θεός! Και όχι μόνο αυτός αλλά και η Παναγιά, τη Χάρη της οποίας γιορτάσαμε προχθές.

Περισσότερο από κάθε άλλο ιερό πρόσωπο ο λαός τιμά και σέβεται την Παναγία, την οποία και επικαλείται σε κάθε δύσκολη στιγμή της ζωής. Σύμφωνα μάλιστα με τις δημώδεις δοξασίες αλλά και την εκκλησιαστική υμνογραφία, η Παναγία συνεχώς παρακαλεί τον Χριστό για το καλό των ανθρώπων.

Εκτός από τις πολλές παραδόσεις για θαύματα της Παναγίας και τα σχετικά θρησκευτικά τραγούδια, υπάρχει κατά τόπους ιδιαίτερα μεγάλος αριθμός από προσωνυμίες που συνοδεύουν το όνομα της Παναγίας και είναι χαρακτηριστικές της λαϊκής δοξασιολογίας γύρω από το ιερό πρόσωπό της. Αυτό άλλωστε το ίδιο το όνομα Παναγία, αποτελεί λατρευτικό κοσμητικό επίθετο της Θεοτόκου.

Πάντοτε μέσα στους επιλεγμένα πανέμορφους λατρευτικούς τόπους, η επικοινωνία με τη Χάρη της μας χαλαρώνει, μας παρηγορεί, χαρίζοντάς μας σημαντική αλλά και ψυχική υγεία.

Ας είναι μεγάλη η Χάρη της και πάντοτε να μας φωτίζει και να μας βοηθάει!