Του Ν. Τσαγκαράκη

Μια ταινία που στο Ηράκλειο δεν ήρθε στις αίθουσες αλλά προσφέρει άφθονο γέλιο και στο DVD. Τη συστήνουμε σε θρησκευόμενους και μη.



ΠΙΣΤΕΥΕ… ΚΑΙ ΓΕΛΑ

RELIGULOUS



Σκην.: Λάρυ Τσαρλς

Πρωτ.: Μπιλ Μερ



Ο 53χρονος Μπιλ Μερ είναι ένας από τους πιο γνωστούς αμερικανούς κωμικούς, με καριέρα στη stand-up κωμωδία αλλά και στην τηλεόραση, απ’ όπου τα τελευταία χρόνια έχει αναπτύξει μια σφοδρή αντι-θρησκευτική εκστρατεία, όχι μισαλλόδοξα αλλά σατιρικά, αξιοποιώντας τις πολύ αποτελεσματικές χιουμοριστικές του ικανότητες. Ο παραλογισμός και η ηλιθιότητα της θρησκείας όπως αυτή παρουσιάζεται από τα επίσημα θρησκευτικά δόγματα στη σημερινή εποχή (με τη μακραίωνη παράδοση στην οποία αυτά βασίζονται και την οποία επικαλούνται ευλαβικά) αποκαλύπτονται με βάση την κοινή λογική. Εδώ ο Μερ ξεκινά ένα ταξίδι ανά τον κόσμο για να καταγράψει τις διάφορες αντιλήψεις για τη θρησκεία από απλούς ανθρώπους, επιστήμονες, ιερείς και ψευδο-μεσσίες, θέτοντας απλά, λογικά ερωτήματα σχετικά με την πίστη, τα οποία φυσικά παραμένουν αναπάντητα. Συνοδοιπόρο σ’ αυτό το ταξίδι έχει τον σκηνοθέτη Λάρυ Τσαρλς, ο οποίος φτιάχνει την τέταρτη ταινία μεγάλου μήκους της φιλμογραφίας του, που αποτελείται επίσης από τα «Borat» και «Brüno». Το «Religulous» όμως μοιράζεται μόνο το ντοκιμαντερίστικο γύρισμα και την ανατρεπτική διάθεση των δύο άλλων ταινιών του Τσαρλς, χωρίς να προβαίνει σε οποιουδήποτε είδους ακρότητα.

Ο Μερ και ο Τσαρλς δεν είναι επιστήμονες, οπότε αυτό που επιχειρούν εδώ δεν είναι μια ακαδημαϊκού τύπου αμφισβήτηση της θρησκείας. Ο στόχος τους είναι να σατιρίσουν τα δόγματα, την εκμετάλλευσή τους από ανθρώπους σε θέση ισχύος, και την αφέλεια δισεκατομμυρίων πιστών στον πλανήτη που καθορίζουν τις ζωές τους βασισμένοι σε παραμύθια.

Έτσι, αυτά που θα μπορούσαν να καταλογιστούν ως ελλείψεις (π.χ. το φιλμ δε συντάσσει οργανωμένη επιχειρηματολογία και δεν περιλαμβάνει όλες τις θρησκείες, παρά μόνο τις μονοθεϊστικές και τα παρακλάδια τους- ιουδαϊσμό, χριστιανισμό, μωαμεθανισμό), συγχωρούνται δεδομένου ότι στόχος είναι να προκληθεί γέλιο μέσα από τις ασυνέπειες των θρησκειών, με συγκριτικό κριτήριο την ορθολογική αμφιβολία, τον ταπεινό σκεπτικισμό που επιβάλλει η ανθρώπινη λογική μπροστά στα υπαρξιακά ερωτήματα του ανθρώπου ενάντια στην αβάσιμη βεβαιότητα που επικαλούνται οι θρησκείες, μεταμφιεσμένη στην υπεκφυγή που λέγεται πίστη.

Ο Μερ είναι αρκετά έξυπνος για να μην υψώσει τον τόνο της φωνής του και να μην αντιπαρατεθεί με κανέναν, αλλά ν’ αφήσει τον παραλογισμό ν’ αναδειχθεί μόνος του. Κανείς δε ζητάει από τους θρησκευόμενους να χάσουν το θεμελιώδες δικαίωμά τους, ούτε η θρησκεία να εξαφανιστεί.

Απλώς να μην αποτελεί κριτήριο για τη λειτουργία της κοινωνίας και να μην παρεμβαίνει σε -φιλοσοφικά, επιστημονικά- πεδία που δεν την αφορούν. Αν όλοι αυτοί που παρουσιάζονται στην ταινία ήταν απλώς μια μειοψηφία γραφικών τύπων που ζούσαν απομονωμένοι από την κοινωνία χωρίς να βλάπτουν κανέναν, τότε το ντοκιμαντέρ θα είχε μικρότερη αξία απ’ ό,τι έχει τώρα. Το ζήτημα είναι ότι σε πολλές κοινωνίες -ανεπτυγμένες και μη- τα αξιώματα της θρησκείας έχουν αντικαταστήσει τις επιστημονικές υποθέσεις και ανακαλύψεις ως αξιόπιστες ερμηνείες του κόσμου, με αποτέλεσμα οι άνθρωποι να λειτουργούν καθημερινά με μια διαρκή σύγχυση στο μυαλό τους για το τι είναι αλήθεια και τι μύθος, χωρίς ουσιαστικό κριτήριο για τις αποφάσεις που λαμβάνουν σε προσωπικό, κοινωνικό ή πολιτικό επίπεδο. Από τη θρησκευτική τρομοκρατία μέχρι τους εμφυλίους πολέμους, από την απόφαση για τον σύντροφο της ζωής τους μέχρι την ανατροφή του παιδιού τους, οι σημερινοί άνθρωποι εξακολουθούν να βασίζονται στη θρησκεία, παρά την πρωτοφανή επιστημονική πρόοδο και κυρίως -αφού κανείς δεν είναι αναγκασμένος ν’ αποδεχτεί ή να αξιοποιήσει την τεχνολογία- παρά τον εξωφρενικό παραλογισμό που χαρακτηρίζει τα θρησκευτικά δόγματα.

Το «Religulous» δεν είναι μια ταινία που θα σας αλλάξει τη ζωή ή που θα σας πείσει για κάτι αντίθετο απ’ ό,τι πιστεύετε. Θα σας κάνει όμως να γελάσετε με την αρχαιότερη και ισχυρότερη εμμονή του ανθρώπινου γένους: ότι υπάρχει από πάνω μας ένας τύπος που μας έπλασε για να περάσει η ώρα του και που, παρότι παντογνώστης, μας έχει βάλει και σκοτωνόμαστε ενώ αυτός παρακολουθεί την κοκορομαχία.

Ο Σέρμερ, ο Χίτσενς, ο Ντώκινς και όλοι οι συγγραφείς που αντιστέκονται στη διείσδυση της θρησκείας στο ανθρώπινο μυαλό και στη δημόσια ζωή, είναι πολύ πιο αναλυτικοί και πειστικοί από τον Μερ. Ο τελευταίος αναλαμβάνει απλώς να προσδώσει στον σκεπτικισμό τους μια πιο ανάλαφρη οπτική που παραμένει εύστοχη, διασκεδαστική και μερικές φορές τρομακτική, αφού δύσκολα πιστεύει κανείς το μέγεθος της αυταπάτης την οποία απολαμβάνουν οι άνθρωποι.

Κι επειδή ζούμε σε μια χώρα, σ’ ένα νησί και σε μια πόλη όπου η θρησκεία ακόμη βασιλεύει σα να μην άλλαξε τίποτε απ’ όταν κυκλοφορούσε ο λογοτεχνικός «Τελευταίος πειρασμός», καλό θα ήταν τουλάχιστον οι άνθρωποι που έχουν δημόσιες θέσεις και ειδικά σε μέσα μαζικής ενημέρωσης, ν’ αρχίσουν ν’ αλλάζουν τη σχέση τους με τις κατεστημένες νοοτροπίες και τα πρόσωπα, να τ’ αντιμετωπίζουν από μεγαλύτερη απόσταση, κι όχι από την επικίνδυνη εγγύτητα της κολακείας και του ψευδο-επιστημονισμού.

Πολλοί τοπικοί παράγοντες (πολιτικοί, δημοσιογράφοι κτλ.) επιζητούν το κύρος του εγγραμμάτου, αλλά πολύ θα ήθελα ν’ ακούσω τις θέσεις των αξιωματούχων της κρητικής Εκκλησίας για την καταγωγή του ανθρώπου, κι ακόμη περισσότερο να δω ποιος θα τολμούσε να τις σχολιάσει. Μέχρι τον επόμενο αγιασμό σχολείου, εμπορικού καταστήματος, χωματερής ή όποιου άλλου, θα συνεχίζουμε δυστυχώς ν’ ανεχόμαστε τους παραμυθάδες που κανονίζουν τη ζωή μας. Ελπίζουμε όχι για πολύ ακόμη.