Του Γιάννη Ζωράκη

Είναι ένας επιτυχημένος στον τομέα του άνθρωπος ο οποίος σίγουρα δεν έχει γνώσεις Ιατρικής. Κι όμως στο Ηράκλειο βρέθηκε για να αναλύσει ζητήματα εμπιστοσύνης, τόσο στον χώρο της Ιατρικής, όσο και της πολιτικής, μιας και στο πολιτικό ρεπορτάζ έχει την μεγαλύτερη “τριβή”.

Ο λόγος για τον Παύλο Τσίμα, ο οποίος βρέθηκε ως επίτιμος προσκεκλημένος στην ορκωμοσία της Ιατρικής Σχολής Κρήτης.

Λίγο πριν να μιλήσει στους απόφοιτους γιατρούς, ο κ. Τσίμας παραχώρησε συνέντευξη στην “Π” μιλώντας για την ανάγκη εμπιστοσύνης σε όλα τα επίπεδα στον ελλαδικό χώρο, για την γενικευμένη διαφθορά του συστήματος, για τις δυνατότητες συνολικών μεταρρυθμίσεων που στηρίζονται περισσότερο στους ανθρώπους και λιγότερο στις προθέσεις των πολιτικών, καθώς και για τον ρόλο των Μέσων Ενημέρωσης και των δημοσιογράφων.

Ερ.: Για ποιο λόγο νομίζετε πως πρέπει να συζητάμε για την εμπιστοσύνη στην Ιατρική και την πολιτική; Δεν θα έπρεπε πιστεύετε η εμπιστοσύνη σ’ αυτούς τους δύο τομείς να θεωρείται δεδομένη;

Απ.: “Στην πραγματικότητα, όταν με κάλεσαν στην εκδήλωση προσπαθούσα να βρω κάτι που να συνδέει τους δύο τομείς αυτούς. Σκέφτηκα λοιπόν, γιατί είναι κάτι που με βασανίζει αρκετά τον τελευταίο καιρό και βασανίζει και πολλούς, να μιλήσω για την εμπιστοσύνη. Για την εμπιστοσύνη, όχι ανάμεσα στην Ιατρική και την πολιτική, αλλά για την εμπιστοσύνη ως προϋπόθεση για να λειτουργήσει ο γιατρός, να λειτουργήσει ο δημοσιογράφος και να λειτουργήσει κι ο πολιτικός. Με την απλή διαπίστωση ότι ο γιατρός που ο ασθενής του δεν τον εμπιστεύεται δεν πρόκειται να τον θεραπεύσει ποτέ. Αν ο ασθενής δεν εμπιστεύεται τον γιατρό του δεν θα γίνει ποτέ καλά, ο πολίτης αν δεν εμπιστεύεται τον δημοσιογράφο δεν θα ενημερωθεί ποτέ κι επίσης η χώρα δεν δουλεύει αν δεν υπάρχει ένας ελάχιστος βαθμός εμπιστοσύνης των πολιτών απέναντι στους κυβερνώντες. Αυτό διερευνώ. Τι είναι αυτή η εμπιστοσύνη, πώς αποκτιέται και πώς χάνεται. Και γιατί αυτή τη στιγμή, οι γιατροί ίσως όχι, αλλά οι δημοσιογράφοι και οι πολιτική την έχουμε χάσει”.

Ερ.: Ποιοι είναι οι λόγοι που πιστεύετε ότι έχουν οδηγήσει τους πολίτες να χάσουν την εμπιστοσύνη απέναντι στους πολιτικούς και τους δημοσιογράφους; Και σε ποιο επίπεδο θεωρείτε αυτή την απώλεια της εμπιστοσύνης δικαιολογημένη;

Απ.: “Είναι δικαιολογημένη. Κατά σύμπτωση άκουγα τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας να μιλάει για τα 35 χρόνια από την αποκατάσταση της Δημοκρατίας κι έλεγε ακριβώς αυτό. Ότι ζούμε μια κρίση εμπιστοσύνης. Και αυτή την κρίση εμπιστοσύνης πρέπει να την εξηγήσουμε. Πρέπει να έχουμε την τόλμη εμείς οι δημοσιογράφοι να την εξηγήσουμε γιατί απέναντι μας υπάρχει αυτή η κρίση εμπιστοσύνης, αλλά και οι πολιτικοί να την εξηγήσουν. Νομίζω μάλιστα πως ο κ. Παπούλιας το είπε πολύ καθαρά και πολύ χαρακτηριστικά ότι πρέπει να το ξανασκεφτούμε από την αρχή. Πρέπει να ξανασκεφτούμε και να ορίσουμε μαζί ποιο είναι το σωστό, ποιο είναι το λάθος, ποιο είναι το δίκιο και ποιο το άδικο, τι πρέπει και τι δεν πρέπει να κάνει κανείς”.

Ερ.: Γιατί θεωρείτε πως έχουμε φτάσει σε αυτό το σημείο; Για ποιο λόγο δηλαδή ακόμα και ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας να θέτει ζητήματα εμπιστοσύνης;

Απ.: “Νομίζω ότι υπάρχουν δύο βασικοί λόγοι. Ο ένας λόγος είναι η κρίση. Όπως είχε γίνει και την δεκαετία του ’30, όταν οι πολίτες αισθάνονται πως αυτά που τους έλεγαν δεν ισχύουν, ότι αυτά που τους έταζαν δεν έρχονται κι ότι στη θέση της ευημερίας έρχεται η καταστροφή, αμφισβητούν τα πάντα. Και εάν η πολιτική δεν απαντήσει σ’ αυτή την αμφισβήτηση έγκαιρα, τότε είδαμε τι συνέβη την δεκαετία του ’30 και δεν θα θέλαμε να ξαναγίνει. Ο άλλος λόγος είναι νομίζω ότι ενώ πάντα μερικές χώρες, όπως η Ελλάδα, είχε μια ανοχή στο φαινόμενο της διαφθοράς. Για να λέμε την αλήθεια, τις προηγούμενες δεκαετίες είχαμε μια νοσηρή μισοανοχή απέναντι στα φαινόμενα διαφθοράς. Απέναντι στον εφοριακό που μας ζητάει ένα δωράκι για να μας εξυπηρετήσει, απέναντι στον γραμματέα που μας ζητάει κάποια χρήματα για να κάνει λίγο πιο γρήγορα την υπόθεση μας στο δικαστήριο και τα λοιπά. Έχουμε φτάσει όμως σ’ ένα σημείο όπου πλέον δεν έχουμε ανοχή απέναντι σ’ αυτά τα φαινόμενα. Και που επιπλέον αυτή η διαφθορά έχει ξεπεράσει κάθε προηγούμενο. Και αυτός είναι ο δεύτερος λόγος για τον οποίο θεωρώ πως έχει χαθεί η εμπιστοσύνη συνολικά απέναντι στο σύστημα. Αν η κοινωνία είναι ένας οργανισμός που το αίμα του είναι η εμπιστοσύνη που έχει ο ένας απέναντι στον άλλο, αυτό το αίμα έχει αρχίσει να έχει θρομβώσεις”.

Ερ.: Νομίζετε πως υπάρχει τρόπος για να αντιμετωπιστούν οι “θρομβώσεις”; Μπορεί να επέλθει μια συνολική αλλαγή και μεταρρύθμιση; Και πώς κατά τη γνώμη σας είναι κάτι τέτοιο εφικτό;

Απ.: “Κοιτάξτε. Από τότε που θυμάμαι τον εαυτό μου στην δημοσιογραφία από το 1981, θυμάμαι να μιλάμε για την ανάγκη μεταρρύθμισης του συστήματος στην Ελλάδα. Έζησα μια πετυχημένη μεταρρύθμιση του συστήματος υγείας το 1982 – 83, όταν δημιουργήθηκε το Εθνικό Σύστημα Υγείας που άλλαξε την εικόνα της δημόσιας Υγείας. Έχουν περάσει από τότε 27 χρόνια αλλά δεν έχει αλλάξει κάτι. Όλοι ξέρουμε ότι τα συστήματα δεν διαρκούν αιώνια και πρέπει να το αλλάξουμε ξανά. Αλλά δεν έχουμε τη δυνατότητα να συγκεντρώσουμε τους πόρους, την προσπάθεια, τη συνέναιση και το μεράκι, αν το πράγμα δεν λειτουργεί. Αν δηλαδή το σύστημα που αποτελεί ο κόσμος της πολιτικής, το Κράτος και οι πολίτες με τα Μέσα Ενημέρωσης, δεν δημιουργεί μια στοιχειώδη σχέση εμπιστοσύνης. Κι υπ’ αυτή την έννοια δεν πρόκειται να συγκεντρώσουμε ποτέ τους πόρους, τους ανθρώπους, το μεράκι που απαιτεί μια μεγάλη μεταρρύθμιση. Εγώ έχω παρακολουθήσει την μεταρρύθμιση της δεκαετίας του ’80 κι ακριβώς επειδή υπήρχαν γιατροί που πίστευαν ότι είναι μια μεταρρύθμιση που θα κάνει καλό στη χώρα και δούλευαν Σαββατοκύριακα και υπερωρίες χωρίς να πληρώνονται επιπρόσθετα για να κάνουν το σύστημα να δουλέψει. Δεν γίνεται καμιά μεταρρύθμιση ερήμην των ανθρώπων. Δεν αποφασίζει δηλαδή ο υπουργός μια μεταρρύθμιση, φωνάζει δέκα τεχνοκράτες και την υλοποιεί. Τη μεταρρύθμιση την κάνουν άνθρωποι. Ή την πιστεύουν, την αγαπάνε, παθιάζονται ή δεν θα γίνει ποτέ”.

Ερ.: Οι άνθρωποι προς το παρόν ωστόσο απαξιώνουν όχι μόνο τις μεταρρυθμίσεις αλλά και το σύστημα. Και είδαμε τον βαθμό της απαξίωσης στις Ευρωεκλογές. Τι μπορούμε να κάνουμε για να πιστέψει ξανά ο κόσμος την αλλαγή;

Απ.: “Φέρνετε ένα πολύ σωστό παράδειγμα. Αν είχα όμως την απάντηση, θα ίδρυα ένα δικό μου κόμμα. Απλά έχω την αίσθηση πως πρέπει οι άνθρωποι να νιώσουν την ανάγκη για μια μεταρρύθμιση. Αν την νιώσουμε αυτή την ανάγκη, αν έστω κάποιοι άνθρωποι μιλήσουν γι’ αυτό κι αναζητήσουν κάποιους τρόπους αντίδρασης, τότε κάτι μπορεί να κινηθεί”.

Ερ.: Από την εμπειρία σας στο πολιτικό ρεπορτάζ διαπιστώνετε ότι οι πολιτικοί βιώνουν αυτή την ανάγκη για αλλαγή; Είναι διατεθειμένοι να οδηγήσουν τα πράγματα σε μια νέα πορεία;

Απ.: “Κάποιοι ναι, κάποιοι όχι. Υπάρχουν κάποιοι πολιτικοί οι οποίοι έχουν μάτια ανοιχτά, κυκλοφορούν έξω, διαπιστώνουν τι συμβαίνει στον κόσμο, έχουν κεραίες ανοιχτές. Δεν είναι όμως όλοι. Ποσοστά δεν δίνω, αλλά δεν είναι όλοι”.

Ερ.: Αυτοί που υπάρχουν, αρκούν για να κάνουν τη διαφορά;

Απ.: “Έτσι όπως είναι τα πράγματα όχι. Χρειάζεται ένας μεγάλος σεισμός. Και νομίζω πως θα γίνει ένας μεγάλος σεισμός”.

Ερ.: Σε ποιο επίπεδο νομίζετε;

Απ.: “Και σε κοινωνικό και σε πολιτικό. Νομίζω ότι έχουμε προσεισμούς. Παραδείγματος χάρη αυτό που έγινε τον περασμένο Δεκέμβρη στα σχολεία, παρά το ότι ορισμένοι βλέπουν μόνο τα αρνητικά, νομίζω πως υπάρχουν και θετικές πλευρές. Ήταν ένας τέτοιος σεισμός. Πέρασε. Φαινομενικά χάθηκε. Αλλά νομίζω πως κάποιες πλάκες κινήθηκαν, κάποιο ρήγμα ενεργοποιήθηκε. Και πιστεύω πως θα έχουμε κι άλλους σεισμούς. Ελπίζω μονάχα να μην είναι καταστροφικοί σεισμοί. Να είναι σεισμοί δημιουργικοί που μας ξυπνάν, μας ταρακουνάν και μας κάνουν να αλλάξουμε τις συνήθειες μας”.

Ερ.: Πιστεύετε ότι οι τριγμοί από αυτούς τους σεισμούς φθάνουν και στα Μέσα Ενημέρωσης; Θεωρείτε σεισμό το κλείσιμο Μέσων; Και υπάρχει μια γενικότερη αναγκαιότητα αναπροσαρμογής και αλλαγής κατεύθυνσης;

Απ.: “Νομίζω πως θίγονται δύο διαφορετικά ζητήματα. Κατ’ αρχάς τα Μέσα αντιμετωπίζουν το πρόβλημα ότι μέσα στην κρίση οι δημοσιογράφοι κινδυνεύουμε να χάσουμε τις δουλειές μας και τα Μέσα την πολυφωνία τους. Διότι αν μέσα στην οικονομική δυσπραγία χαθούν ορισμένα Μέσα Ενημέρωσης ή αν συγκεντρωθούν τα Μέσα στα χέρια λίγων που έχουν την οικονομική επιφάνεια να το κάνουν, αυτό δεν είναι ευχάριστο. Είναι επικίνδυνο. Ο δεύτερος κίνδυνος είναι, μέσα στη γενική απαξίωση επειδή οι πολίτες τα έχουν με όλους και αισθάνονται ότι το σύστημα δεν λειτουργεί, είναι φυσικό να παίρνει η μπάλα κι εμάς. Και να μας βλέπουν ως μέρος ενός χρεοκοπημένου συστήματος, παρά ως ενός συνόλου που το κοιτάει απ’ έξω κι έχει τη δύναμη να το αλλάξει”.

Ερ.: Οι δημοσιογράφοι μπορούν να κάνουν κάτι για να συμβάλουν στην αλλαγή κατεύθυνσης; Αν ο καθένας λειτουργήσει μεμονωμένα προς αυτή την κατεύθυνση μπορεί να επέλθει η αλλαγή θεωρείτε;

Απ.: “Θα έπρεπε, ναι. Αλλά δεν νομίζω πως είναι ζήτημα προσωπικό. Ο δημοσιογράφος μπορεί να προστατεύσει την αξιοπρέπεια του, την εντιμότητα του ή την συνειδήση του. Αλλά σε ατομικό επίπεδο δεν νομίζω πως κανένας δημοσιογράφος μπορεί να κάνει την διαφορά. Η δημοσιογραφία είναι ένα συλλογικό άθλημα. Νομίζω πως θα υπάρξει μια αντίδραση συλλογική. Και για να είμαστε και ρεαλιστές, είναι ευκολότερο αυτή η αλλαγή να προέλθει από ανθρώπους που είναι καινούριοι στο επάγγελμα, παρά από μεγαλύτερους για τους οποίους είναι δυσκολότερο να αλλάξουν τα κακώς κείμενα. Μακάρι να είμαστε μαζί. Θα ήθελα να είμαι σ’ αυτή την αλλαγή”.