Η Γη όπως δεν την έχετε ξαναδεί κι ούτε θα την ξαναδείτε ποτέ.

ΗΟΜΕ

Σκην.: Ιάν Αρτίς Μπερτράν

Αφήγηση: Γκλεν Κλόουζ

Μια εναέρια περιήγηση στον πλανήτη, σε μια ταινία που επιχειρεί ν’ αφυπνίσει την περιβαλλοντική συνείδηση του κοινού, και η οποία έκανε πρεμιέρα παγκοσμίως ταυτόχρονα σε όλα τα ΜΜΕ την προηγούμενη Παρασκευή, 5 Ιουνίου, παγκόσμια Ημέρα Περιβάλλοντος, γυρισμένη με τη χορηγία της εταιρείας ειδών πολυτελείας, PPR (διαχειρίστριας των Gucci, Yves Saint Laurent, Puma κ.α.).

Στον κινηματογράφο όταν λέμε ‘ταινία-γεγονός’, εννοούμε τις περισσότερες φορές μια πανάκριβη, θεαματική αμερικανική υπερ-παραγωγή γεμάτη ειδικά εφέ και -στην καλύτερη περίπτωση- εικόνες πρωτόγνωρες για τα μάτια μας. Ε λοιπόν, αυτή εδώ είναι μια ευρωπαϊκή ταινία- γεγονός, χωρίς ειδικά εφέ, χωρίς το παραμικρό σκηνοθετημένο πλάνο (όχι όμως και αφρόντιστο), χωρίς καμία φανταστική προσθήκη, ένα φιλμ που αφήνει το στόμα ανοιχτό αποτυπώνοντας απλώς τη γεωγραφική πραγματικότητα του πλανήτη μας, τον οποίο μεταμορφώνει μπροστά μας σα να επρόκειτο για κάποιον άλλο, επανασυστήνοντάς μας μαζί του και αφυπνίζοντάς μας για την κατάσταση στην οποία τον έχουμε φέρει.

Ο Μπερτράν εξασφαλίζει τον εντυπωσιασμό χρησιμοποιώντας την τεχνική της εναέριας λήψης και μένοντας πιστός σ’ αυτή καθόλη τη διάρκεια της ταινίας, η οποία αποτελείται εξ ολοκλήρου από εναέρια πλάνα. Σε αναλογία με τις τεχνικές του Γκόντφρυ Ρέτζιο στην τριλογία του για τη ζωή στη Γη («Koyaanisqatsi» 1982, «Powaqqatsi» 1988, «Naqoyqatsi» 2002) όπου δίνεται έμφαση στο μοντάζ και την επιταχυμένη φωτογραφία, εδώ ο Μπερτράν αξιοποιεί τις εξαιρετικά θεαματικές εικαστικές ιδιότητες των πλάνων του, εξασφαλίζοντας εικόνες πλούσιες σε γραμμικότητα και χρώμα, ώστε ο θεατής αρχικά να δυσκολεύεται ν’ αντιληφθεί με ακρίβεια αυτό που αντικρίζει, επειδή ακριβώς είναι δύσκολο να πιστέψει τη φυσική ομορφιά των τοπίων, ακόμη κι όταν αυτά δεν αποτελούνται αποκλειστικά από φυσικά στοιχεία.

Γυρισμένο σε 54 χώρες μέσα σε 3 χρόνια, το φιλμ επιχειρεί και καταφέρνει με αφηγηματική νηφαλιότητα και εικονογραφικό μεγαλείο να αφυπνίσει τους θεατές για την επικίνδυνη κατάσταση ενός ασύλληπτα όμορφου πλανήτη, προσφέροντας μια οπτική που θα ήταν δυνατή μόνο για έναν θεό. Η ευκρίνεια, η ψυχραιμία και η αυτοπεποίθηση με την οποία εκφράζεται η Κλόουζ στο σπικάζ, καθώς επίσης η απόκριση σε δεύτερο ενικό προς τον θεατή και η χρήση του α’ ενικού από ένα σημείο και μετά για να καταθέσει πιθανές λύσεις στα οικολογικά προβλήματα που θίγονται, παραπέμπουν σε μια υποθετική υπερφυσική οντότητα που παρακολουθεί τον πλανήτη και επιχειρεί να νουθετήσει τον άνθρωπο. Στο τμήμα της ταινίας όπου η αφηγήτρια μάς λέει ότι ‘είδε’ αυτό κι εκείνο ανάμεσα σε διάφορες οικολογικές λύσεις σε μέρη του πλανήτη παραθέτοντας τα αντίστοιχα πλάνα, η ομοιόμορφη οπτική της ταινίας ζωντανεύει αμέσως έναν απανταχού παρόντα χαρακτήρα που φυσικά καμία σχέση δεν έχει με τον θρησκευτικό θεό αλλά εξυπηρετεί άψογα τον σκοπό της ταινίας, φέρνοντας τους θεατές στη θέση του παρατηρούμενου από κάποιον τρίτο- κατά κάποιον τρόπο, τον βάζει στο κοσμολογικό ‘μικροσκόπιο’.

Η ταινία βεβαίως όχι μόνο δεν υιοθετεί θρησκευτικές εκδοχές για την ύπαρξη του κόσμου, αλλά παραμένει πιστή στη φυσική αντίληψη των πραγμάτων, εξηγώντας με πολύ απλά λόγια τον κύκλο της ζωής και της εξέλιξης στη Γη, στον οποίο παρεμβαίνει τόσο βίαια και καταστροφικά ο άνθρωπος. Παρατίθενται θεαματικά νούμερα για να τονωθεί το ενδιαφέρον του θεατή και να καταδειχτεί το μέγεθος της καταστροφής, αλλά το σημαντικότερο είναι ότι οι ίδιες οι εικόνες είναι τόσο εκφραστικές, ώστε εικονοποιούν όσο πιο κυριολεκτικά είναι δυνατόν την ιδέα ενός πληγωμένου πλανήτη, όπως οι κορμοί αποψιλωμένων δασών στοιβαγμένοι σαν τσιγάρα ή οι διαβρωμένοι λόφοι που μοιάζουν σα να ‘χουν ματώσει.

Η μουσική του Αρμάντ Αμάρ συνοδεύει εξίσου θεαματικά τα πλάνα, και μαζί ενορχηστρώνουν ένα πλανητικό υπερ-θέαμα που όχι απλώς μονότονο δεν προκύπτει, αλλά ‘ανοικειώνει’ τον πλανήτη στον οποίο ζούμε και μας κάνει να επαναπροσδιορίσουμε τη σχέση μας μ’ αυτόν. Αναμφισβήτητα ένα από τα κινηματογραφικά γεγονότα της χρονιάς, που θα πρέπει να δείτε οπωσδήποτε μαζί με τα παιδιά σας αν έχετε, τα οποία θα κληθούν να επωμιστούν το μεγαλύτερο βάρος μιας δύσκολης εποχής που έχει ήδη ξεκινήσει για το περιβάλλον. Αυτό που δίνει στο φιλμ ακόμη μεγαλύτερη αξία πάντως, είναι η αισιοδοξία του, η έμφαση στη συνεργασία και η προσπάθειά του να αποδείξει ότι υπάρχουν λύσεις κι ότι ο άνθρωπος αν πραγματικά το θελήσει, έχει ακόμη μια δεκαετία στη διάθεσή του για να δράσει. Η μιζέρια και η καταστροφολογία αποφεύγονται, για να δώσουν τη θέση τους σε μια ξεκάθαρη, άμεση, ανησυχητική αλλά αναστρέψιμη εικόνα της πραγματικότητας.