Από το Δημήτρη Σάββα

Η συμβολή της γυναίκας και οι γυναικείοι σύλλογοι στο παλιό Ηράκλειο!

Τί ωραιότερο πράγμα από το να κρατάς “ανοιχτή την πόρτα” του νου, νοσταλγώντας ωραίες εποχές και όμορφα χρόνια περασμένα. Δυο μοναδικοί συγγραφείς στο είδος τους, ο Γιάννης Καιροφύλλας και ο Στρατής Φιλιππότης, όπως μας έχουν συνηθίσει είκοσι χρόνια τώρα, έτσι και φέτος μας παρέδωσαν το Αθηναϊκό Ημερολόγιο του 2009.

Ένας ολόκληρος κόσμος το περιμένει, αφού η ύλη του “μιλάει” στην ψυχή τους. Ένα παραγματικό εκδοτικό έθιμο με πολλούς υποστηρικτές της παλιάς Αθήνας και των ανθρώπων της! Και τι δε βρίσκεις σ’ αυτά τα κείμενα! Ένας τέτοιο ημερολόγιο του 1991 όμως, έπεσε στα χέρια μου και διάβασα κάποιες σκέψεις του ποιητή Κώστα Ουράνη, οι οποίες αναφέρονται στη γυναίκα. Αυτές βέβαια οι σκέψεις πρωτοδημοσιεύτηκαν στο περιοδικό “Μπουκέτο” στις 23-8-1925 όπως μας λέει η υποσημείωση του κειμένου. Σας το μεταφέρω:

“Όταν ένας έρωτας διαρκεί, είναι γιατί κάτι ακόμα μέσα μας μένει ανικανοποίητο.

Ορισμένες γυναίκες δεν θα μας ενδιέφεραν αν δεν ήσαν γυναίκες άλλων.

Η γυναίκα είναι γεννημένη για τα πλούτη. Τα ξοδεύει όμως σαν νεόπλουτη.

Μόνο η γυναίκα ξέρει να κρύβει τις αντιπάθειές της.

Τα μόνα όπλα που δεν άλλαξαν από αμνημόνευτους χρόνους, είναι τα όπλα της γυναίκας. Κι όμως είναι πάντα καινούργια.

Η γυναίκα που δεν ξέρει να γεράσει είναι άσεμνη.

Η σιωπή ενός ζευγαριού δείχνει την αρχή ή το τέλος μιας αγάπης.

Δεν είναι τα λόγια που εκφράζουν τα πιο ουσιώδη πράγματα στον έρωτα: είναι η σιωπή.

Το δυσκολότερο πράγμα δεν είναι να κατακτήσεις μια γυναίκα, το δυσκολότερο είναι να την εγκαταλήψεις.

Η γυναίκα αγαπάει τον άντρα όπως είναι. Ο άντρας αγπάει τη γυναίκα όπως τη φαντάζεται”.

Σκοπός μου όμως δεν είναι να μειώσω τη γυναίκα, ούτε την προσφορά της, αναφέροντας το παραπάνω, ευθυμογραφικό κείμενο του Κώστα Ουράνη. Το αντίθετο θα έλεγα. Και χθες που γιορτάσαμε την “Ημέρα της Γυναίκας” θέλω να τονίσω το ρόλο της και να επισημάνω τη συμβολή της γυναίκας και ειδικότερα της γυναίκας της Κρήτης, μια παρουσία και μια συμβολή που υπήρξε μοναδική! Θα αναφερθώ όμως και στις Κυρίες της πόλη μας, εκείνες τις Κυρίες του Παλιού Ηρακλείου, που αγωνίσθηκαν και πέτυχαν πολλά! Οι τότε κινήσεις τους είναι σήμερα πραγματικά φωτεινά παραδείγματα! “Σύλλογος Κυριών Ηρακλείου”: Η ιστορία του αρχίζει από τα τέλη του δεκάτου εννάτου αιώνα, “Μορφωτικός Σύλλογος Γυναικών Ηρακλείου”: Λίγο πριν από τον πόλεμο και συγκεκριμένα αρχές Ιουνίου του 1935, ιδρύεται αυτός ο σύλλογος. Περισσότερες λεπτομέρειες στη συνέχεια του πονήματός μου.

Η γυναίκα, η γυναίκα του Ηρακλείου, η γυναίκα της Κρήτης, έχει τη δική της ξεχωριστή θέση. Μέσα από το πολύτιμο έργο του πολυγραφότατου καιεξαίρετου συμπολίτη μας κ. Γιώργου Παναγιωτάκη, με τίτλο: “Η γυναίκα της Κρήτης” υποκλινόμενος στην αείμνηστη Χρυσούλα Μπουρλώτου, μια από τις Κυρίες! αυτού του τόπου, έκρινα σκόπιμο να αναφερθώ σε κάποια γραφόμενά της!

“Η γυναίκα της Κρήτης είναι η πιστή σύντροφος, είναι η στοργική τροφός των παιδιών της, είναι μέλος ενός κοινωνικού κορμού, που με το δικό της στήσιμο κρατά αυτόν τον κορμό ευθυτενή. Η γυναίκα της Κρήτης είναι η εθελοντρια των αγώνων, είναι η ισότιμη μάχιμη δύναμη σε κάθε εξόρμηση για την πίστη και την ελευθερία. Ίσως αυτή περισσότερο από τους άνδρες δοκίμασε την αγριότητα βάρβαρων κατακτητών πάνω στη σωματική της ακεραιότητα και ανάθρεψε παιδιά μόνη της, κινούμενη μεταξύ αγρού και κούνιας μωρών. Αυτή η γυναίκα με μια υπερδύναμη σκληρότητας στην κάθε αντιξοότητα, παλαίμαχος και τρυφερή αφάνταστα στην κάθε στιγμή γονιμότητας, συντροφικότητας, οικογενειακής θαλπωρής και κοινωνικής προσφοράς, είναι παράλληλα η μάνα, η σύζυγος, η κόρη, η φίλη κάθε ανθρώπου. Και ακριβώς για τους λόγους αυτούς, υποστηρίζω ότι θα διαβαστεί περισσότερο από κάθε άλλο βιβλίο και από τα δυο φύλα. Αλλά παράλληλα, αυτή η γυναίκα του αγρού και της πόλης έχει από το Θεό μια δωρεά. Να είναι σεμνή και θελκτική. Πάντα σύγχρονη για την εποχή της, κομψή και γυναίκα. Από τα βάθη των χιλιετιών τη συναντούμε όμορφη και περιποιημένη. Η Παριζιάνα των Μινωικών χρόνων κατέστη το ίνδαλμα της κομψότητας ανά τους αιώνες. Η γυναίκα της Κρητικής Πολιτείας δεν έχει τίποτε στο στυλ της να ζηλέψει από τις γυναίκες της Ευρώπης, που ανεπηρέαστες ζούσαν, ενώ αυτή μόλις είχε εξέλθει της σκλαβιάς. Ήταν, είναι και θα είναι όμορφη η γυναίκα της Κρήτης. Γι’ αυτή την εθνική της υπόσταση, την ισότιμη συμμετοχή της στους αγώνες, στο μητρικό της μεγαλείο, την εσωτερική και εξωτερική της ομορφιά, έπρεπε σε κάθε πόλη τουλάχιστον της Κρήτης να υπάρχει μνημείο αφιερωμένο στη γυναίκα της Κρήτης. Και η αναφορά αυτή του Γιώργου Παναγιωτάκη αποτελεί ένα πνευματικό μνημείο. Γι’ αυτό του οφείλουμε μεγάλη ευγνωμοσύνη. Δούλεψε πολύ για να συλλέξει τα στοιχεία και να τα ταξινομήσει. Είναι βέβαιο ότι περισσότερο απ’ όλα θα τον κούρασε η επιλογή τόσων στοιχείων και η κατάλληλη ταξινόμησή τους για να μπορέσουν να χωρέσουν σ’ ένα σύγγραμμα. Μπράβο του λοιπόν και μπράβο στη γυναίκα της Κρήτης που ήταν και θα είναι η εμπνεύστρια των συγγραφέων...”.

Μ’ αυτά τα λόγια λοιπόν εκείνη η μεγάλη Κυρία της πόλης μας ως πρόεδρος του Λυκείου Ελληνίδων Ηρακλείου χαιρέτισε την προαναφερθείσα έκδοση, η οποία αναφέρεται ενδεικτικά σε κάποιες γυναικείες μορφές του νησιού μας, όπως:

Την Αντωνούσα Καμπουροπούλου, η οποία τύπωσε βιβλίο με ποιήματα στην Ερμούπολη της Σύρας το 1840 και θεωρείται πρωτοπόρα στο φεμινιστικό κίνημα, την πρωτεργάτρια και επίσημη ιδρύτρια του ελληνικού φεμινιστικού κινήματος, δ/ντρια του Παρθεναγωγείου της Ανδριανούπολης, η οποία γεννήθηκε στον Πλάτανο Ρεθύμνης το 1859. Πρωτοπόρα για την εποχή εκείνη η “Εφημερίς των Κυριών”. Επίσης την μεγάλη παιδαγωγό Μαρία Αμαριώτου που γεννήθηκε στο Καστέλι της Φουρνής Λασιθίου το 1897, τη Σοφία Μαυροειδή - Παπαδάκη που γεννήθηκε στη Φουρνή επίσης το 1898, τις αδελφές Μαρία και Άννα Παπαδογιαννάκη για τη σημαντική τους προσφορά στους απελευθερωτικούς αγώνες της Κρήτης και ιδιαίτερα στον Μακεδωνικό Αγώνα, την μεγάλη Ελληνίδα ηθοποιό Ελένη Παπαδάκη, την ποιήτρια Γαλάτεια Καζαντζάκη, την Έλλη Αλεξίου, τη Λιλή Ζωγράφου, την Αριάδνη Γουβιανάκη - Καγιαμπή και γενικά την κάθε επώνυμη και ανώνυμη γυναίκα του νησιού μας με τη δική της σημαντική συμβολή και προσφορά σε κάθε τομέα της ζωής. Πριν όμως αναφερθούμε στους γυναικείους συλλόγους της πόλης μας, πρέπει να σταθούμε στο ανώτερο Παρθεναγωγείο Ηρακλείου, το οποίο στεγαζόταν πλησίον της οικίας του Καλοκαιρινού στο Μπεντενάκι. Περισσότερες όμως πληροφορίες μας παρέχει το δημοσίευμα της “Ελευθέρα Σκέψις” στις 3-7-1935. Έχει τίτλο: Το ανώτερο Παρθεναγωγείο και υπότιτλο: Η Έκθεσις της Χειροτεχνίας:

Το ανώτερον Παρθεναγωγείον Ηρακλείου στεγάζεται πλησίον της οικίας Καλοκαιρινού παρά το Μπεντενάκι, εις μέρος δηλαδή απόκεντρον προς ζημίαν του ιδρύματος κατά την γνώμην του διευθυντού του κ. Γεωργ. Φιλιππάκη. Ο κ. Φιλιππάκης έχει τοποθετηθεί εις την διεύθυνσιν του εν λόγω ιδρύματος από του π. Φεβρουαρίου εις αντικατάστασιν του κ. Πουλή.

- Το σχολείον μας, μας λέγει ο κ. δ/ντής, ωνομάσθη Ανώτερον Παρθεναγωγείον προστεθείσης μιάς ακόμα τάξως της Δ’ δια Ν. Διατάγματος κατά το 1929. Έκτοτε λειτουργεί ως τοιούτον. Επίσης δια του αυτού δια΄ταγματος ανεγνωρίζετο ισότιμον προς τα άλλα της μέσης εκπαιδεύσεως, αι δε απολυόμεναι εξ αυτού χαίρουν των αυτών δικαιωμάτων, πλην των πανεπιστημιακών σπουδών.

Εις αυτό δίδεται μία μόρφωσις ειδική για τα κορίτσια, ώστε να γίνουν καλές οικοκυρές και συγχρόνως άξιες να εργασθούν δια να εξοικονομήσουν τα προς το ζην.

Ούτω, εκτός της χειροτεχνίας, της μαγερικής, της βρεφοκομίας, λαμβάνουν μαθήματα λογιστικής, γαλλικών, ιστορίας και φιλολογίας. Καταβάλλεται δε ιδιαιτέρα προσπάθεια ώστε να έχουν αι μαθήτριαι ει δυνατόν, τελείαν εγκυκλοπαιδικήν μόρφωσιν.

Σύμφωνα με τον κανονισμόν του σχολείου θα έπρεπε να γίνονται και τα προαιρετικά μαθήματα Αγγλικής και Γερμανικής. Δυστυχώς όμως το Υπουργέιον δεν διώρισε ούτε πέρισυ ούτε εφέτος ειδικούς καθηγητάς. Μεγάλη σημασία δίδεται επίσης εις τα μαθήματα της χειροτεχνίας και των οικιακών. Η καθηγήτρια που έχει αναλάβη το δύσκολον τούτο έργον δις Ραϊση, είναι εξαιρετικά φίλεργος και φιλότιμος, τας δε αρετάς της αυτάς μεταδίδει και εις τας μαθητρίας της. Πραγματικά δε, η έκθεσις χειροτεχνίας που λήγει την Παρασκευήν, είναι πράγματι μια θαυμασία διαπίστωσις. Μια μεγάλη τετράγωνος αίθουσα της οποίας οι τοίχοι είναι σκεπασμένοι από πλήθος κεντήματα και λοιπά χειροτεχνήματα.

Κάθε τάξις καταλαμβάνει και μια πλευρά του δωματίου, εις δε το μέσον μερικά χειροτεχνήματα απο τα καλύτερα, καλώς ταξινομημένα.

Σας δείχνουν αρχίζοντας από την πρώτην τάξιν, τις πρώτες προσπάθειες των μικρών μαθητριών σε βελονιές και κεντήματα, για να καταλήξετε στις ωραίες εταξέρες και δίσκους στα τραπεζάκια κ.λ. χειροτεχνήματα, θαυμάσιες προσπάθειες ξυλογλυπτικής, στην αγγειοπλαστική και κατασκευήν ωραιοτάτων εκτύπων.

Πολύ καλά τα κεντήματα, οι εταζέρες, τα τραπεζάκια κ.λ. των μαθητριών της Γ’ τάξεως δ/ων Ελένης Ρεγκινάκη, Μαρίας Κλεισαρχάκη και Έλλης Χουστουλάκη. Επίσης ωραιότατα τα χειροτεχνήματα των μαθητριών της Δ’ δ/ων Ιωάννας Χρυσού, Ελένης Θεοδωράκη, Μαρίας Πετράκη. Ιδιαιτέρως αι προσπαθειες των εις την κατασκευήν εκμαγείων είναι αξιοθαύμαστοι. Τα δε κατασκευασθέντα υπ’ αυτών έκτυπα, κυρίως κεφαλαί του Απόλλωνος, της Δήμητρας κλπ., είναι ωραιότατα.

Η Ηρακλειώτικη εφημερίδα “ΙΔΗ” με δημοσίευμά της στις 2 Ιανουαρίου 1910, μας κάνει γνωστή την δράση ενός σωματείου. Πρόκειται φυσικά για το Σύλλογο Κυριών Ηρακλείου:

“Εντελώς αθορύβως εις μιαν απόκεντρον παρά το Μπεντενάκι συνοικίαν, ένας όμιλος κυριών αγωνίζεται αληθώς από δεκαετίας τώρα τον ευγενέστερον αγώνα τον οποίον αι απαλαί των ευγενών κυριών χείρες είναι δυνατόν να αγωνισθώσι.

Δέκα έτη οσονούπω συμπληρούνται αφ’ ότου εν τω γενικώ των πρώτων ετών σφρίγει προς δράσιν, μεταξύ των πολυωνύμων και ποικιλωνύμων συλλόγων οι πλείστοι των οποίων μετ’ ολιγοχρόνιον βίον έδυσαν αδόξως, ο “Σύλλογος Κυριών Ηρακλείου” ελάμβανε σάρκα και οστά· και του οποίου σκοπός απ’ αρχής ετέθη η δυνατή μέριμνα και φροντίς υπέρ των απόρων και δυστυχών και εγκαταλελειμμένων ορφανών της πόλεως και νομού Ηρακλείου δια παροχής εργασίας, η σύστασις υφαντουργείου εν ω θα ευρίσκουν οι ανωτέρω εργασίαν, η παροχή ενδυμασιών εξ υφασμάτων του υφαντουργείου του Συλλόγου κατά τας εορτάς του Πάσχα και των Χριστουγέννων εις ορφανά κοράσια και παίδας, εφ’ όσον βεβαίως ήθελον επιτρέπει τούτο οι πόροι του σωματείου, η ανάπτυξις και κατά το δυνατόν τελειοποίησις της υφαντουργίας, ταπητουργίας, ραπτικής, ποικιλτικής και πάσης άλλης πρακτικής και χρησίμου βιοτεχνικής εργασίας και τέλος η ηθική και θρησκευτική μόρφωσις των απόρων γυναικών.

Κατά το πόσον ο Σύλλογος κατόρθωσε να ανταποκριθή και εκτελέση ό,τι ως σκοπόν της συστάσεως αυτού ευθύς απ’ αρχής του σταδίου του έταξε, θα είπωμεν ευθύς κατωτέρω, ή μάλλον θα αφίσωμεν να ομιλήσουν μόνα των τα πράγματα.

Διάφοροι λόγοι ουχί ξένοι ίσως εντελώς προς τας αιωνίας μικροφιλοτιμίας υπεβίβασαν τον αριθμόν των μελών του Σωματείου από 215, τα οποία τούτο ηρίθμει κατά τα πρώτα της συστάσεως του έτη, εις 30 μόλις. Εν τούτοις και με τα ολίγα αυτά μέλη, ο σύλλογος ηδυνήθη να εξακολουθήση το φιλάνθρωπον αυτού έργον μετά της αυτής δυνάμεως και αποτελεσματικότητος. Εις το κατάστημα αυτού το οποίον έχει 15 τελάρα, έχουν πάντοτε εργασίαν 31 γυναίκες, άλλαι δε τόσαι επίσης άποροι εργάζονται εκτός του καταστήματος κλωθουσαι, βάφουσαι, κεντώσαι, ράπτουσαι και εν γένει εκτελούσαι δευτερευούσας του υφαντουργείου εργασίας.

Πεντήκοντα ούτω γυναίκες κερδίζουν περί την μίαν δραχμήν καθ’ εκάστην, κέρδος πλέον ή αρκετόν βεβαίως δια μιαν γυναίκα. Αλλά και εκτός τούτου ο σύλλογος διανέμει δις του έτους, διένειμε δε και εφέτος κατά την παραμονήν των Χριστουγέννων 210 ενδυμασίας εις άπορα παιδία της πόλεως, άρρενα και θήλεια, 60 πήχεις υφάσματος εις απόρους μαθητρίας του Ανωτέρω Παρθεναγωγείου, εκτός των εις εντός του καταστήματος εργαζομένας γυναίκας διανεμηθέντων υφασμάτων, ολίγων κλινοσκεπασμάτων και τινών υποδημάτων χορηγηθέντων εις τους απορωτέρους.

Ο Σύλλογος επιθυμών όπως η διανομή των ενδυμασιών ενεργείται μεταξύ των απορωτέρων παιδίων, απηυθύνθη προς τους διδασκάλους, οίτινες φυσικά είναι εις θέσιν να γνωρίζουν ταύτα καλλίτερον παντός άλλου. Εν τούτοις η εκ πρώτης όψεως εντύπωσίς μας ήτο ότι οι κ. διδάσκαλοι δεν καταβάλλουν την δέουσαν φροντίδα και προσοχήν εις το ζήτημα τούτο. Φοβούμεθα ότι στέλλωσιν ούτοι εις το υφαντουργείον μάλλον τους ευνοουμένους των, πατά τους αληθώς πάσχοντας, ή τουλάχιστον εξαπολύουν τους μαθητάς των αδιαφορούντες εάν μεταξύ αυτών υπάρχουν οι μη έχοντες ανάγκην ελεημοσύνης και εάν ως εκ της αδιαφορίας των ταύτης ο σκοπός του σωματείου αποτυγχάνει, διότι συνήθως οι πτωχότεροι είναι και οι περισσότερον φιλότιμοι.

Ανάγκη να εννοηθή ότι οι κ.κ. διδάσκαλοι μετά περισσοτέρου ενδιαφέροντος να ζητούν και ευρίσκουν τους απορωτέρους μεταξύ των μαθητών των, άλλως ο Σύλλογος των Κυριών ανάγκη να σκεφθή πώς άλλως είναι δυνατόν να επιτυγχάνη αποτελεσματικώτερον του σκοπού του.

Μολονότι ως και ανωτέρω ελέχθη, ο Σύλλογος δεν αριθμεί ειμή μόνον περί τα 30 μέλη: την Α. Σεβασμιότητα ο οποίος είναι και πρόεδρος του Σωματείου, την κυρίαν Πιπίναν Μερκατάτη αντιπρόεδρον, τας κυρίας Ανδρονίκην Μπασθιά και Αρίστην Ιττάρ Γραμματείς του Σωματείου, την κυρίαν Βασιλικήν Αρμακόλα Ταμίαν και τας κυρίας Αικ. Κορνάρου, Άνναν Πηλείδου, Ελπίδα Ν. Μητσοτάκη, Ειρήνην Καλλέργη, Θεοδώρα Μανωλίδου, Κορήνην Πετυχάκη, Αικ. Βασιλάκη Συμβούλους και τας κυρίας Άνναν Διαλυσμά, ΄Άνναν Ηλιάδου, Αθηνάν Θιακάκη, Αλεξάνδραν Λεμονίδου, Αγαδνήν Μαδαντάν, Βιλκίνην Σιών, Ειρήνην Γ. Χατζιδάκη, Ελένην Ζέη, Καλλιόπη Μιτσοτάκη, Μαρίαν Καλοκαιρινού, Ξανθίππην Διαλέτη, Όλγαν Βογιατζάκη, Σοφίαν Παπαγεωργίου, Ναταλίαν Θιακάκη, Μαρίαν Αλεπουδέλη και Ελένην Ζαφειρίδου μέλη, εν τούτοις τα οικονομικά του Συλλόγου ευρίσκονται εις αρκετά ανθηράν κατάστασιν. Τούτο αναμφιβόλως οφείλεται εις την στοργήν μεθ’ η κοινωνία μας περιέβαλεν ανέκαθεν το Σωματείον και η προθυμία μεθ’ ης αύτη υπεστήριξε τους χορούς ιδίως τούτου, οι οποίοι αποτελούσι τους σπουδαιοτέρους αυτού πόρους. Η υποστήριξις της οποίας έτυχεν εκ μέρους της Κοινωνίας, το προχθεσινόν δένδρον των Χριστουγέννων του Συλλόγου των Κυριών, του οποίου αι εισπράξεις παρ’ όλον το εσπευσμένον της διοργανώσεως αυτού ήταν αρκετά ενθαρρυντικαί, αποδεικνύει ότι αύτη παρακολουθή προκειμένου περί τοιούτων ιερών σκοπών πάντοτε μετά του αρμόζοντος ενδιαφέροντος την δράσιν ενός των καλλιτέρων μας Συλλόγων, του οποίου τα ακούραστα μέλη είναι άξια των θερμοτάτων συγχαρητηρίων”.

Η ίδια εφημερίδα μας ενημερώνει για τον χορό ενόψει του Τριωδίου, τον οποίο έκανε ο σύλλογος Κυριών Ηρακλείου στις 20-2-1910 και οι εισπράξεις ανήλθαν στο ποσό των 700 δρχ., ένα αρκετά μεγάλο ποσό για την εποχή εκείνη! Ένας άλλος σύλλογος δημιουργείται προπολεμικά στο Ηράκλειο, γυναικείος κι αυτός. Πρόκειται για τον “Μορφωτικό Σύλλογο Γυναικών Ηρακλείου”. Η εφημερίδα “Ελευθέρα Σκέψις” με άρθρο της στις 6-6-1935 μας ενημερώνει σχετικά. Έχει τίτλο: Μορφωτικός Σύλλογος Γυναικών Ηρακλείου:

Εζήτησα πληροφορίας περί του σκοπού του ανωτέρω Συλλόγου και μου ανεκοινώθησαν τα εξής:

“Η ίδρυσις του Συλλόγου μας “Μ.Σ.Γ.Η.” δεν είναι αποτέλεσμα στιγμιαίου ενθουσιασμού, δεν μας ώθησε στην ίδρυσιν ενός τέτοιου Σωματείου ούτε η μανία της επιδείξεως, ούτε το κύμα του σνομπισμού που μέρα με τη μέρα εξαπλώνεται στον τόπο μας. Πολύ περισσότερο δε μας ώθησε το γιατί δεν έχουμε πού να σκοτώσουμε την ώρα μας. Αγαπούμε τον τόπο μας όπως αγαπά καθένας κάθε τι που είναι δικό του. Σύλλογοι γυναικών υπάρχουν και άλλοι στην πόλη μας και τα πρόσωπα που τους διοικούν έχουν το δικαίωμα να είναι υπερήφανα δια την ομολογουμένως εξαιρετικήν δράσιν των Σωματείων των. Μα οι σύλλογοι αυτοί όλοι ανεξαιρέτως έχουν χαρακτήρα φιλανθρωπικό. Αι κυρίες και δεσποινίδες που τους ίδρυσαν επρόσεξαν εκείνο που έπρεπε πρώτα να προσέξουν, δηλαδή να βρουν δουλειά σε πτωχές άπορες γυναίκες, να προστατέψουν μικρά παιδιά, να βοηθούν σε καλές μέρες όπως τα Χριστούγεννα, το Πάσχα και άλλοτε φτωχές οικογένειες και γενικά να φροντίζουν με κάθε τρόπο για την οικονομικήν ανακούφισιν όσο βέβαια είναι μπορετό, των κατώτερων κοινωνικών τάξεων, που υποφέρουν τόσο πολύ και μάλιστα τώρα τελευταία. Η δουλειά αυτή ούτε εύκολη είναι, ούτε συνηθισμένη. Χρειάζονται κεφάλαια και πάρα πολύ προσωπική εργασία. Ευτυχώς η πολύ καλή θέλησις πολλών κυριών και δεσποινίδων της πόλη μας έχει κατορυώσει δια προσωπικής εργασίας να συστηματοποιήσει αρκετά καλά τα πράγματα και να εργάζεται σήμερα αν όχι τελείως άνετα, πάντα αρκετά καλά.

Ο καινούργιος σύλλογος που ιδρύεται σήμερα πάλι από κυρίες και δεσποινίδες, έρχεται να συμπληρώση τη γυναικεία δράσι στην πόλη μας και να πληρώση ένα μεγάλο κενό. Δεν είναι αρκετό να φροντίζωμε μόνο για το ψωμί των φτωχών γυναικών και παιδιών αν και αυτό είναι απαραίτητο, πρέπει όμως να φροντίσουμε και για τη μόρφωσί τους όπως και για τη μόρφωσι τη δική μας. Αυτό επιδιώκει ο καινούργιος μας σύλλογος και γι’ αυτό πιστεύουμε πως η ίδρυσίς του θ’ αποτελέση σταθμό για την εκπολιτιστική κίνηση των γυναικών του τόπου μας. Επέρασε η εποχή που η γυναίκα ήτανε ένα στολίδι για το σπίτι της και μόνο στολίδι. Οι ήσυχοι αυτοί χρόνοι ανήκουν στο παρελθόν. Οι σημερινοί δύσκολοι χρόνοι μας φέρνουν στην ανάγκη πολλές φορές να δουλέψωμε και να βοηθήσωμε τους δικούς μας. Μα κι αυτό να μη γίνη έχομε υποχρέωση να αναθρέψωμε τα παιδιά μας, να κρατήσωμε κάποια ζεστασιά στο σπίτι μας, να δημιουργήσωμε μια ατμόσφαιρα καλωσύνης και αλτρουισμού για πλάσματα που υποφέρουν πιο πολύ από μας. Για όλα αυτά η μόρφωσις είναι απαραίτητη και ευτυχώς τα τελευταία χρόνια η Πολιτεία έχει καταβάλει μεγάλες προσπάθειες για την μόρφωση των γυναικών. Καλό θα είναι να τη βοηθήσωμε. Έτσι, κοινωνία και Πολιτεία χειροπιασμένες θα κατορθώσουν να δημιουργήσουν ένα καλλίτερο αύριο για τη γυναίκα. Ιδού τί λέει το α’ άρθρο του καταστατικού μας:

Ίδρυσις και σκοπός του Συλλόγου.

Άρθρον 1. - Ιδρύεται εν Ηρακλείω Κρήτης σύλλογος γυναικών υπό την επωνυμίαν “Μορφωτικός Σύλλογος Γυναικών Ηρακλείου” με σκοπόν την προσπάθειαν προς ανάπτυξιν των γυναικών όλων των ηλικιών κι όλων των κοινωνικών τάξεων. Μέσα προς επίτευξιν του σκοπού τούτου δύναται να χρησιμοποιηθώσιν: 1) διαλέξεις, 2) ίδρυσις νυκτερινού σχολείου στα κορίτσια ή γυναίκας τελείως αμόρφωτους, ή δυνατόν δε και και η ίδρυσις νυκτερινού γυμνασίου δια φιλομαθή εργαζόμενα κορίτσια, 3) η ίδρυσις προσκοπικής ομάδος δεσποινίδων, 4) εκδρομαί εις μέρη ιστορικής και αρχαιολογικής σημασίας και ό,τι άλλο ήθελε κρίνει το εκάστοτε διοικ. συμβούλιον σκόπιμον.

Σημειωτέον ότι ο σύλλογος αυτός ούτε είναι φαμινιστικός ούτε έχει καμμιά σχέση με το φεμινισμό. Είναι μορφωτικός και μόνον μορφωτικός. Χρειάζεται για να πάη μπροστά μεγάλη εργασία του διοικητικού συμβουλίου, μα χρειάζεται προ παντός ηθική ενίσχυσις της κοινωνίας.

Προς την Κοινωνίαν λοιπόν απευθυνόμεναι, αφού εξεθέσαμεν την αιτία που μας ώθησε στην ίδρυσι του συλλόγου μας, το σκοπό μας και τα μέσα που θα μεταχειρισθούμε κα ζητούμε την ηθική της ενίσχυσι. Ευελπιστούμε να την έχωμε.

Η μόρφωσις της γυναικείας ψυχής έχει με το μέλλον κάθε κοινωνίας την σχέσιν που έχουν τα θεμέλια ενός οικοδομήματος. Η γυναίκα, έχοντας στα χέρια της την ανατροφή των παιδιών της, κρατεί τη μαγική ράβδο, θα διορθώση τα σήμερον κακώς έχοντα και θα δημιουργήση για το μέλλον της φυλής και του έθνους της ένα καλύτερο αύριο. Ας πιστέψωμε πως βρισκόμαστε στα χαράματά του”.

Αυτά μας γράφει μια κυρία εκ των μελών του μορφωτικού συλλόγου και ευχαρίστως τα δημοσιεύομεν με την χαράν ότι επιτελούμε εν κοινωνικόν καθήκον.

Αυτοί ήταν οι γυναικείοι σύλλογοι της πόλης μας. Τα μέλη τους, οι κυρίες του Ηρακλείου, πάντα ακούραστες, πρόθυμες και δημιουργικές. Σκοπός τους ήταν η κοινωνική προβολή και η στήριξη στον κάθε πάσχοντα. Πάντοτε με ανιδιοτέλεια και σεβασμό στον συνάνθρωπο! Με μια ατέλειωτη αγάπη στην κοινωνία και στην πόλη τους!

Θέλω να ευχαριστήσω θερμά το Λύκειο Ελληνίδων Ηρακλείου και ιδιαίτερα τις κυρίες Αλεξανδρίδου και Κριτσωτάκη για το φωτογραφικό υλικό το οποίο μου εμπιστεύθηκαν στην προσπάθειά μου αυτή.