Κυριακή 15 του Φλεβάρη στο Ηράκλειο. Μόλις έχει φέξει. Είναι μια κρύα και συννεφιασμένη μέρα. Όλη η κούραση της βδομάδας παρούσα. Μια σκέψη αστραπή περνάει από το μυαλό. Να κρυφτώ ακόμα πιο βαθιά στο πάπλωμα!
Υπάρχει όμως μια δέσμευση, μια υπόσχεση στον εαυτό μου. Έστω για μια μέρα να περπατήσω, να φύγω μακριά από την πόλη που αγαπώ, την πόλη που με πνίγει.
Μέσα μου μια χαρά, πουλί που φτερουγίζει!
Σήμερα είναι η ανάβαση του Ορειβατικού συλλόγου στον Κουλούκωνα. Είναι η ψηλότερη από τις τρεις μεγάλες κορυφές 1050 m στα «Ταλαία Όρη», στο βόρειο τμήμα του Νομού Ρεθύμνης.
Τα προγνωστικά λένε βροχή. Όμως αυτό δεν μας εμποδίζει να ξεκινήσουμε!
Κουβαλάμε αδιάβροχα, δεύτερες αλλαξιές και την τρελή διάθεση για περιπέτειες...
Πως να εξηγήσομε σ’ αυτούς που δεν το έχουν ζήσει, τι σημαίνει για μας το βουνό, η φύση. Είναι η απόδρασή μας από τη φυλακή της πόλης. Από το θόρυβο τη μολυσμένη ατμόσφαιρα, τη μοναξιά και το άγχος της. Είναι ένα άλλο είδος ξεκούρασης, είναι η ενέργεια που μαζεύουμε για τις δυσκολίες της ζωής μας.
Το Ηράκλειο μένει πίσω στο κυριακάτικο χουζούρι του!
Σύντομα έχουμε φθάσει στα Μουρτζανά, του Δήμου Κουλούκουνα.
Ξεκινάμε την ανάβασή μας σ’ αυτό το περίεργο βουνό. Δεν μοιάζει με τ’ άλλα της Κρήτης. Η αρχή της πορείας απότομη ανηφόρα που σου κόβει τα γόνατα, καταλήγοντας ομαλότερη κοντά στην κορυφή. Πέτρινο και γυμνό το τοπίο στα χαμηλά, ενώ υπάρχουν βελανιδιές, χαρουπιές, αζίλακες, σφεντάμια, ελιές και πρίνοι στα ψηλά. Γι’ αυτό βέβαια υπάρχει εξήγηση. Είναι τα καρβουνοκάμινα της περιοχής που κατέστρεψαν το δάσος χαμηλά. Τα δένδρα θυσιάστηκαν για να επιβιώσουν τα γύρω χωριά σε δύσκολες εποχές.
Το απότομο βουνό σου κόβει την ανάσα. Λίγες οι κουβέντες μας. Η θέα όμως αποζημιώνει. Σταματάμε για μια γουλιά νερό, προλαβαίνοντας να θαυμάσουμε την οροσειρά του Ψηλορείτη από τη βόρεια πλευρά της. Τα χιόνια φθάνουν χαμηλά. Τα χωριά απλωμένα μπροστά μας. Ζωνιανά, Κράνα, Λειβάδια, Γαράζο, Αγιά. Η πεδιάδα πράσινο χαλί. Φαίνονται τα μοναστήρια Χαλέπα και Δισκούρι. Φαίνεται η Γραμβούσα μακριά, το Ρέθυμνο, το Ηράκλειο με το Γιούχτα. Η Κρήτη απλωμένη νωχελικά στη θάλασσα…
Η κορυφή είναι κοντά. Έχουμε πια φθάσει. Μπροστά μας ο Τίμιος Σταυρός. Το πέτρινο εκκλησάκι μοναχικό να μετρά τους καιρούς. Μια στάση, μια ανάσα, μια ματιά στον κόσμο από ψηλά…
Τα καρύδια και οι σταφίδες εκεί, μαζί με τη ρακή του Θεόφιλου, έχουν άλλη γεύση…Λαμπερός ο ήλιος, αλλά νιφάδες χιονιού χαιρετισμός του Ψηλορείτη φθάνουν στριφογυρίζοντας σε μας. Ο καιρός συνωμότησε μαζί μας. Ευτυχώς…
Μπορεί όμως να τα κανόνισε ο Τάλως ο μυθικός φύλακας της Κρήτης. Ήταν ο γίγαντας με το χάλκινο σώμα που προστάτευε την Κρήτη από τους εχθρούς της, πετώντας τρεις φορές την ημέρα πάνω της. Εξάλλου εδώ κοντά ήταν το σπίτι του. Ο Γεροντόσπηλιος, ή σπήλαιο του Μελιδονίου. Τα βουνά που περπατάμε σήμερα έχουν ακόμα το όνομά του, «Ταλαία Όρη». Οι κάτοικοι των γύρω χωριών τον θεωρούν δικό τους Θεό… Ο Τάλως είναι από τις πιο αγαπητές μυθικές προσωπικότητες του αρχαίου κόσμου και ένας από τους πιο σημαντικούς ελληνικούς μύθους. Ίσως το πρώτο ρομπότ στην ιστορία. Συμβολίζει την τεχνολογική εξέλιξη στον τομέα της μεταλλουργίας, στα προϊστορικά μινωικά χρόνια. Υπάρχουν πολλές εκδοχές για την προέλευσή του. Η πιο γνωστή, από τον Απολλόδωρο, λέει πως τον κατασκεύασε ο Ήφαιστος Θεός της φωτιάς και του σιδήρου. Έπειτα τον χάρισε στο βασιλιά Μίνωα, για προστασία της Κρήτης από επίδοξους εισβολείς. Ο Πλάτωνας τον θεωρεί υπαρκτό πρόσωπο, αδελφό του Ραδάμανθυ. Μεταγενέστερα ο Ι. Κακριδής, βασιζόμενος στο ότι ο Ησύχιος ο Αλεξανδρεύς γράφει πως «ταλώς» σήμαινε ήλιος στην Κρήτη (ενώ Ταλαιός είναι το όνομα του Δία), εκφράζει την άποψη, ότι ο Τάλως ήταν ηλιακή Θεότητα που αργότερα μεταπλάστηκε σε ήρωα. Ο φτερωτός αυτός γίγαντας, όπως εικονίζεται σε νομίσματα της Φαιστού το 280π.Χ., οπλισμένος με πέτρα, κρατούσε σε απόσταση, άγνωστα πλοία που πλησίαζαν την Κρήτη, πετώντας τους, τεράστιες πέτρες. Αν οι εχθροί είχαν ήδη αποβιβασθεί, τους έκαιγε με την ανάσα του, ή πυράκτωνε το χάλκινο σώμα του, τους αγκάλιαζε σφικτά πάνω του και τους έκαιγε. Όποιος κάτοικος της Κρήτης συναντιόνταν μαζί του, για να μη θεωρηθεί εχθρός, έκανε σινιάλο – σύνθημα: σήκωνε το χέρι του με ανοικτά το μικρό του δάκτυλο και το δείκτη, σχηματίζοντας το κερασφόρο χέρι.
Ο Τάλως εκτός από ακοίμητος φρουρός της Κρήτης ήταν και προστάτης των νόμων της. Τους κουβαλούσε μαζί του γραμμένους σε χάλκινες πλάκες με το καθήκον να επιτηρεί την εφαρμογή των. Αυτό υποδηλώνει τη σπουδαιότητα που απέδιδαν στην αρχαία Κρήτη στο θεσμό της Δικαιοσύνης. Όχι τυχαία οι νόμοι θεωρούνταν θεϊκοί, αφού ο Μίνωας τους έπαιρνε από τον πατέρα του Δία και επομένως η τήρησή τους ήταν απαραίτητη.
Όμως το γρήγορο και δυνατό αυτό πλάσμα είχε ένα αδύναμο σημείο στο σώμα του. Ένα χάλκινο καρφί ήταν σφηνωμένο στο άκρο της μοναδικής του φλέβας που ξεκινούσε από τον αυχένα και κατέληγε στον αστράγαλό του. Περιείχε το «ιχώρ» το ολύμπιο αίμα του. Όταν ο Τάλως συναντήθηκε με τους Αργοναύτες και ετοιμάστηκε να υπερασπισθεί το έδαφος του νησιού η Μήδεια με τα μάγια της ξεγέλασε τον Τάλω και κατάφερε να τον θανατώσει, βγάζοντάς του το χάλκινο καρφί από τον αστράγαλό του. Ο Τάλως νεκρός πια βυθίζεται στη θάλασσα…
Έχουμε πάρει πια το δρόμο της επιστροφής. Ίσα που μας παίρνει ο χρόνος πριν σκοτεινιάσει να δούμε και το σπήλαιο. Η σπηλιά του Μελιδονίου ή Γεροντόσπηλιος βρίσκεται 1800m περίπου βορειοδυτικά του χωριού Μελιδονίου. Αψιδωτή η είσοδός του, εντοπίζεται στη νότια πλαγιά της οροσειράς Κουλούκωνα Θεωρείται ένα από τα πιο ενδιαφέροντα τόσο από σπηλαιολογική, αρχαιολογική και ιστορική άποψη σπήλαια της Κρήτης. Σιωπηλοί μένουμε να κοιτάζουμε με θαυμασμό τους τεράστιους σταλακτίτες με τις παράξενες όψεις, στην αίθουσα των Ηρώων. Κατάπληκτοι για την τόση δεξιοτεχνία του νερού και τα έργα τέχνης που έφτιαξε εκεί, σταλάζοντας στους αιώνες. Καθώς προχωράμε βρισκόμαστε στο θάλαμο των παραπετασμάτων όπου από την οροφή κρέμονται σταλακτίτες σε μορφή κουρτίνας ή φορέματος. Δεν ξέρεις τι είναι ονειρικό και τι πραγματικό. Η φαντασία δίδει ονόματα στα συμπλέγματα και στον μεγαλοπρεπή διάκοσμο.
Δεν το διάλεξε τυχαία ο Τάλως για σπίτι του. Στην Νεολιθική, την Μινωική και σε όλη τη διάρκεια της Αρχαίας εποχής χρησιμοποιήθηκε ως τόπος λατρείας. Οι σταλαγμίτες με τις διάφορες μορφές ήταν τα αντικείμενα που λατρεύτηκαν. Έχουν βρεθεί στο χώρο νεολιθικά εργαλεία, μινωικά όστρακα, ένας μπρούτζινος διπλός πέλεκυς, πολυάριθμα αγγεία, διαφόρων σχημάτων που χρονολογούνται μεταξύ 1700/1650 και 1425 π.Χ. Επίσης βρέθηκε μεγάλος αριθμός σανιδόμορφων ειδωλίων που παριστάνουν γυναικείες μορφές μεταξύ 680 και τέλους του 7ου αιώνα π.Χ. Επιγραφές που εντοπίστηκαν στα τοιχώματα συνέδεσαν την σπηλιά με τη λατρεία του Ερμή στην ύστερη Ρωμαϊκή περίοδο Όλο αυτό το υλικό αποδεικνύει την αδιάλειπτη χρήση του χώρου καθώς και τη λατρεία μιας γυναικείας θεότητας.
Ένα όμως μεγάλο μέρος της φήμης του σπηλαίου οφείλεται στο μαρτυρικό θάνατο 370 αμάχων και 30 πολεμιστών το 1824, μετά από τρίμηνη πολιορκία από τους Τούρκους. Οι ψυχές τους λες και φτερουγίζουν ακόμα εκεί θυμίζοντάς μας την ιστορία μας και τον αγώνα τους για μια ελεύθερη Πατρίδα. Αναφέρεται ότι ο Χουσεϊν Μπέης τον Οκτώβρη του 1823, στρατοπέδευσε στο Μελιδόνι. Οι κάτοικοι για να ξεφύγουν και να σωθούν από τους Τούρκους κατέφυγαν στο Γεροντόσπηλιο. Ο Χουσεϊν πληροφορήθηκε για το καταφύγιό τους. Οι Χριστιανοί αρνήθηκαν να παραδοθούν. Οι Τούρκοι άναψαν φωτιά στην είσοδο. Σύννεφα καπνού γέμισαν το σπήλαιο. Γενάρης του 1824 άφησαν την τελευταία τους πνοή, μέσα στα έγκατα της γης, θύματα της θηριωδίας του Χουσεϊν. Εκεί μέσα στο σπήλαιο στην πρώτη αίθουσα υπάρχει ο τάφος τους . Μήπως και θυμηθούμε εμείς οι νεότεροι που ξεχνάμε πολύ εύκολα, κάτι από την ιστορία αυτού του τόπου. Μήπως και εκτιμήσουμε αυτό που λέμε Πατρίδα και θεωρούμε δεδομένο, γιατί μας δόθηκε δώρο από τους παλιούς. Το δώρο της θυσίας τους…
Έχει πια βραδιάσει.
Συλλογισμένοι επιστρέφουμε πίσω στο λεωφορείο.
Νιώθουμε μια γλυκιά κούραση στα πόδια.
Η πορεία μας στα βουνά ήταν περίπου 6 ώρες.
Εικόνες και εντυπώσεις στριμώχνονται ψάχνοντας θέση στη μνήμη. Ένας ξεκινάει το τραγούδι, οι άλλοι ακολουθούμε…
Τόσο διαφορετικοί άνθρωποι μεταξύ μας. Όταν όμως κοιταχτούμε στα μάτια ξέρουμε ότι μοιραζόμαστε την ίδια αγάπη το ίδιο όραμα για τη φύση.
Μέσα μου ζυγίζω την σημερινή μέρα.
Ήταν μια απλή εκδρομή του Ορειβατικού. Δεν είχε δάση και ποτάμια δεν είχε ονειρικές παραλίες, δεν είχε τη μαγεία των φαραγγιών της Κρήτης.
Όμως ήταν ξεχωριστή.
Γιατί ο κάθε τόπος έχει τη δική του φωνή, τη δική του ομορφιά. Φθάνει να σταματήσεις για λίγο να παρατηρήσεις και να αφήσεις τη φύση να σου αποκαλύψει τα μυστικά της…
Μέτρησε πόσο αξίζει μια στιγμή στη φύση και έλα μαζί μας στην επόμενη εξόρμηση.
Στέλλα Καλογεράκη
(Τα ιστορικά στοιχεία είναι από το βιβλίο του Στέργιου Σπανάκη «Κρήτη»
Οι φωτογραφίες είναι του Χρήστου Οικονομάκη.
Ένα ευχαριστώ στον Ορειβατικό Σύλλογο Ηρακλείου και στον αρχηγό της εκδρομής Μιχάλη Λυρατζάκη που αφιλοκερδώς οργάνωσε την εκδρομή).

