
Ο καθηγητής του Πανεπιστημίου της Β.Καρολίνα των ΗΠΑ, Τίμοθι Στίνσον, χρησιμοποιεί τις τελευταίες εξελίξεις της Γενετικής για να αναπτύξει τεχνικές που ρίχνουν «βιολογικό» φως στο παρελθόν των χειρογράφων.
Ανάλογη μελέτη πραγματοποιήθηκε πριν από δύο περίπου χρόνια από ερευνητές του Μουσείου Φυσικής Ιστορίας.
Οι περγαμηνές αποκαλύπτουν…
Οι επιστήμονες προσπαθούν να αποκρυπτογραφήσουν τα μυστικά τους και να διαπιστώσουν πού και πότε ακριβώς δημιουργήθηκαν χιλιάδες βιβλία και χειρόγραφα, κυρίως της Μεσαιωνικής Ευρώπης, που έχουν διατηρηθεί μέχρι και σήμερα. Ο Στίνσον μελετά το DNA που περιέχεται στο δέρμα των σχετικών λίγων εκείνων περγαμηνών με γνωστή χρονολογική και γεωγραφική προέλευση, με στόχο τη δημιουργία μιας γενετικής βάσης που θα επιτρέπει -μέσω σύγκρισης- τον καθορισμό της χρονολόγησης και την τοποθεσία προέλευσης και των άγνωστων περγαμηνών. Οι μέχρι τώρα οπτικές τεχνικές, που βασίζονται κυρίως στο γραφικό χαρακτήρα και τη διάλεκτο των γραφέων των χειρογράφων (συνήθως μοναχών σε χριστιανικά μοναστήρια), έχουν παρουσιάσει πολλά προβλήματα, τα οποία μπορούν να ξεπεραστούν με το γενετικό έλεγχο. Κάθε παλαιό χειρόγραφο περιέχει ένα πλούτο γενετικών στοιχείων, καθώς μια τυπική μεσαιωνική περγαμηνή περιλαμβάνει δέρματα άνω των 100 ζώων, συνήθως ντόπιων προβάτων και κατσικιών. Ο Στίνσον ελπίζει ακόμα ότι ο γενετικός έλεγχος θα επιτρέψει την ανίχνευση της πορείας των χειρογράφων μέσω των εμπορικών δρόμων του μεσαίωνα, καθώς και τη συναρμολόγηση τμημάτων χειρογράφων που σήμερα βρίσκονται διασκορπισμένα. Όπως λέει, «το DNA παρέχει πολλές εξειδικευμένες πληροφορίες, αλλά κανείς δεν τις έχει ακόμα χαρτογραφήσει και αξιοποιήσει. Αν μπορεί κανείς να μελετήσει το γενετικό υλικό μιας μούμιας ηλικίας 2.000 ετών, ασφαλώς μπορεί να το κάνει και σε ένα βιβλίο του 15ου αιώνα».
Πρωτοπόρο το ΜΦΙΚ
Όμως, ανάλογη μελέτη έχει πραγματοποιηθεί στο παρελθόν από ερευνητές του Μουσείου Φυσικής Ιστορίας Κρήτης όταν, πριν από δύο περίπου χρόνια προσπάθησαν, σε συνεργασία με το Μορφωτικό Ίδρυμα της Εθνικής Τράπεζας, να βρουν γενετικό υλικό και να προσδιορίσουν την ηλικία ελληνικών χειρογράφων, καθώς και των χειρογράφων της Νεκράς Θάλασσας που βρίσκονται σε διάφορες εκκλησιαστικές βιβλιοθήκες. «Ο στόχος ήταν να δούμε προκαταρκτικά αν μπορούμε να απομονώσουμε γενετικό υλικό από τις περγαμηνές και να διαπιστώσουμε από τι ζώα έχουν προέλθει. Βρήκαμε, μέσω ενός γονιδίου, του μιτοχονδρίου, ότι προέρχονται από ένα κατσίκι, με μικρή διαφοροποίηση από τις σημερινές κατσίκες», εξηγεί στην «Π» ο ερευνητής του ΜΦΙΚ, Νίκος Πουλακάκης. Οι ερευνητές του Μουσείου αναμένουν πόρους από ευρωπαϊκά προγράμματα προκειμένου να είναι σε θέση να εξετάσουν 3.000 περγαμηνές που έχουν στη διάθεσή τους. «Υπάρχει μια τεράστια ποικιλία και αριθμός από διαφορετικές περγαμηνές και βιβλία που υπάρχουν σε μεγάλες βιβλιοθήκες στην Ανατολική Μεσόγειο, στην Κωνσταντινούπολη, το Ισραήλ, την Αίγυπτο, την Αλεξάνδρεια και την Ελλάδα και θα μπορέσουν να μας δώσουν ένα μεγάλο όγκο δεδομένων- αν κάνουμε επιτυχή εξαγωγή γενετικού υλικού από αυτές- για την ιστορία του ανθρώπου αλλά και των ζώων που το δέρμα τους χρησιμοποιήθηκε για τις περγαμηνές», σημειώνει.
Όπως λέει, πέρα από την αποκάλυψη σημαντικών πληροφοριών για τα παλιά χειρόγραφα και τις συλλογές στις βιβλιοθήκες, το γενετικό υλικό μπορεί να ρίξει φως στους αρχαίους δρόμους του εμπορίου και στα κοπάδια των ζώων.
Σημειώνεται πως μέχρι τα μέσα περίπου του 15ου αιώνα, τα περισσότερα βιβλία γίνονταν από δέρματα ντόπιων ζώων, πράγμα που διευκολύνει την αναγνώριση της προέλευσης των βιβλίων.

