Από το Δημήτρη Σάββα

Ο Κλέων Τριανταφύλλου, ο γνωστός μας “Αττίκ” στο προπολεμικό Ηράκλειο!

Λες και ήταν χθες!


“Τα καημένα τα νιάτα

τι γρήγορα που περνούν...

Σαν τραγούδι ερωτικό,

σαν αστέρι διαβατάρικο,

κι όταν είναι φευγάτα,

πίσω ποτέ δεν γυρνούν”

Σίγουρα η δική μας γενιά, των πενηντάρηδων, θα έχει ακούσει έστω και μια φορά, αυτό το όμορφο νοσταλγικό τραγούδι, αλλά οι πιο μεγάλοι σίγουρα θα το έχουν ακούσει και θα το έχουν χορέψει, πολύ περισσότερες φορές. Πρόκειται για μια θαυμάσια μελωδία, για ένα μοναδικό και ανεπανάληπτο βαλς!, σε μουσική και στίχους του Κλέωνος Τριανταφύλλου, του γνωστού μας Αττίκ.

Ο Αττίκ, κατά κόσμο Κλέων Τριανταφύλλου, γεννήθηκε στην Αίγυπτο το 1885. Ο πατέρας του ήταν αρκετά ευκατάστατος κι ασχολιόταν με την παραγωγή κι εμπορία βάμβακος. Όπως οι περισσότεροι Έλληνες της Αιγύπτου έτσι και ο Αττίκ ανατράφηκε σύμφωνα με την ευρωπαϊκή και ειδικότερα τη γαλλική κουλτούρα. Από πολύ μικρή ηλικία δείχνει ιδιαίτερο ενδιαφέρον κι έφεση στη μουσική και σύντομα ξεκινά μαθήματα φλάουτου και πιάνου. Ολοκληρώνει τη μουσική του παιδεία στο Παρίσι κι εκεί κάνει τα πρώτα του καλλιτεχνικά βήματα. Η επιτυχία που γνώρισε από το παριζιάνικο κοινό ως συνθέτης και ερμηνευτής είναι τεράστια. Γρήορα γίνεται περιζήτητος και παίζει στα μεγαλύτερα κέντρα του Παρισιού και της Ευρώπης, ενώ παράλληλα δίνει συναυλίες σε όλο τον κόσμο, από την Αμερική μέχρι την Ιαπωνία.

Σε αντίθεση όμως με τις επιτυχίες του Αττίκ στο εξωτερικό, πίσω στην πατρίδα η οικογένειά του καταρρέει οικονομικά, ενώ σοβαρή ασθένεια χτυπάει την αδερφή του. Ο Αττίκ αναγκάζεται να εγκαταλείψει την επιτυχημένη καριέρα του στο εξωτερικό κι επιστρέφει εσπευσμένα στην Αθήνα. Τα πρώτα χρόνια της επιστροφής ήταν δύσκολα. Στην αρχή παίζει και τραγουδά σε διάφορα μαγαζιά ενώ παράλληλα ασχολείται με τη σύνθεση των δικών του τραγουδιών. Ξεκινά και κάποιες περιοδείες στην Ευρώπη και Ρωσία. Χαρακτηριστικό γεγονός της φήμης που έχαιρε ο Αττίκ στο εξωτερικό είναι η πρόσκληση που δέχτηκε από τον τελευταίο τσάρο της Ρωσίας Ρομανώφ για να παίξει στο παλάτι του. Το 1930 ο Αττίκ ξεκινάει την περίφημη Μάντρα του, ένα πρωτοποριακό εγχείρημα για την εποχή του. Η Μάντρα ήταν τρόπο τινά ένα Καφέ Σαντάν, όπου έδινε στην κυριολεξία παράσταση μόνος του ο Αττίκ, ο οποίος εκτός από εξαίρετος πιανίστας, συνθέτης και τραγουδιστής, ήταν ηθοποιός, μίμος και κονφερασιέ. Άλλο ένα χαρακτηριστικό ταλέντο του Αττίκ για το οποίο ήταν πασίγνωστος, ήταν το περίφημο διπλό σφύριγμα. Ο Αττίκ συχνά συνόδευε τον εαυτό του στο πιάνο σφυρίζοντας με μοναδική δεξιοτεχνία νότες ταυτόχρονα, σχηματίζοντας εκπληκτικές διφωνίες. Στη Μάντρα δίπλα στον Αττίκ μαθήτευσαν κι έκαναν τα πρώτα τους βήματα πολλοί μετέπειτα επιτυχημένοι καλλιτέχνες όπως η Κάκια Μένδρη, η Δανάη, η Νινή Ζαχά, οι αδελφές Καλουτά, ο Μίμης Τραϊφόρος, ο Οικονομίδης κ.ά.

Τα τραγούδια του Αττίκ είναι 100% ευρωπαϊκά και ουδεμία σχέση έχουν με την παραδοσιακή ελληνική μουσική παράδοση. Αυτό όμως δεν μειώνει στο ελάχιστο την αξία τους, άλλωστε ο Αττίκ ήταν και πρέπει να αντιμετωπίζεται ως ένας συνθέτης ευρωπαϊκής μουσικής. Οι μουσικές φόρμες που συνέθετε ήταν διανθισμένες με σπάνιες μελωδίες και τα άρτια επεξεργασμένα μουσικά θέματά του, αναδυόταν με εκπληκτική μαεστρία σε κάθε έργο του. Όταν ξεκίνησα να μελετώ τραγούδια του Αττίκ έμεινα πραγματικά έκπληκτος από την πολυπλοκότητα των μουσικών θεμάτων και την δεξιοτεχνία που απαιτείται για την ερμηνεία τους. Χαρακτηριστικά αναφέρω ότι σε κάποια τραγούδια το αριστερό χέρι στο πιάνο είναι τόσο περίπλοκο ώστε ο editor του υπολογιστή μου έπρεπε να το αναλύσει σε δύο χέρια (δύο πεντάγραμμα) για να το αποδώσει σωστά.

Μπορεί λοιπόν η μουσική του Αττίκ να ήταν ευρωπαϊκή, οι στίχοι του όμως ήταν ελληνικότατοι, λυρικοί, μελαγχολικοί και ερωτικοί, συνθέτοντας με χειρουργική ακρίβεια ευαίσθητες συναισθηματικές καταστάσεις και αποκαλύπτοντας το εξαίρετο στιχουργικό του ταλέντο.

Ο Αττίκ παντρεύτηκε τρεις φορές κιι αγάπησε με πάθος τις γυναίκες του. Η πρώτη του γυναίκα πέθανε λίγο μετά το θάνατο του μονάκριβου παιδιού τους. Η δεύτερη ήταν η εντυπωσιακή ηθοποιός Μαρίκα Φιλιππίδου (μητέρα της Μελίνας Μερκούρη από τον επόμενο γάμο της) η οποία εγκατέλειψε τον Αττίκ για χάρη του πατέρα της Μελίνας. Η τρίτη ήταν μια Ρωσίδα ονόματι Σούρα. Η πολυτάραχη συναισθηματική ζωή του Αττίκ, ζωγραφίζεται έντονα από τη μουσική παλέτα της ευαίσθητης ψυχής του.

Ο Αττίκ συχνά συνομιλούσε με το κοινό του κι αντάλλασσε πειράγματα. Οι χρονογράφοι της εποχής είχαν συχνά την ευκαιρία να μεταφέρουν στις εφημερίδες τους τα πανέξυπνα στιχάκια που σκάρωνε στη στιγμή ο Αττίκ, ανάλογα με την επικαιρότητα της εποχής και τις αντιδράσεις του κοινού του.

Τα τραγούδια του Αττίκ, προϊόντα μιας πολυτάραχης ζωής, ξεχειλίζουν από ένα έντονο συναισθηματισμό κι εκφράζουν την αγάπη και το ρομαντισμό μιας υπερευαίσθητης ψυχής που τελικά δεν άντεξε στην πίεση.

Στις 29 Αυγούστου του 1944, ενώ ο Αττίκ βάδιζε στο πεζοδρόμιο, σκόνταψε κατά λάθος σ’ ένα Γερμανό στρατιώτη. Εκείνος ο αχρείος έγινε θηρίο ανήμερο κι άρχισε να χτυπάει ανελέητα το μικρόσωμο Αττίκ. Αυτό ήταν το τελευταίο άχυρο για την καταπονεμένη καρδιά του Αττίκ. Κάθε βράδυ έπαιρνε για να κοιμηθεί μια μικρή δόση ηρεμιστικού Βερονάλ. Εκείνο το βράδυ αύξησε τη δόση του... και δεν ξύπνησε ποτέ πια.

Ο Αττίκ ήταν αξιαγάπητος και συμπαθής σε όλους. Παρόλο που οι τραγουδοποιοί της εποχής του ήταν διαιρεμένοι σε δυο στρατόπεδα, από τη μια οι ρεμπέτες του περιθωρίου κι από την άλλη οι συνθέτες ελαφρού τραγουδιού των σαλονιών, ο Αττίκ δεν χάρασσε όρια ούτε έβαζε ταμπελίτσες, συνήθεια ιδιαίτερα προσφιλής στους καλλιτεχνικούς κύκλους τότε και σήμερα. Παρά την έχθρα που υπήρχε ανάμεσα στα δυο στρατόπεδα, αυτός ήταν ιδιαίτερα αγαπητός σε όλους. Ο αλησμόνητος Γιάννης Παπαϊωάννου έλεγε χαρακτηριστικά ότι οι μόνοι που αξίζουν από τους “απέναντι” είναι ο Αττίκ κι ο Γούναρης, γιατί εκείνοι είναι σαν κι εμάς, έχουν καρδιά μποστάνι.

Να τι έγραψε γι’ αυτόν ως “νεκρολογία” ο Δημ. Μπόγρης (“Νέα Εστία” τ. 411-12: 1944): “Ο Κλέων Τριανταφύλλου, ο γλυκύς τραγουδιστής που έπεσε από τις σκληρές συνθήκες της σημερινής άχαρης ζωής, δεν χάρισε μονάχα στην Ελλάδα μας περίφημα τραγούδια γιομάτα αίσθημα και ευγένεια, μα συνέβαλε με την καλλιτεχνική του ιδιοσυγκρασία, την μεγάλη του μόρφωση, το σπινθηροβόλο πνεύμα του και προ παντός με την ακάματη εργατικότητά του, στην κίνηση για την ανύψωση της αισθητικής και διανοητικής στάθμης του μεγάλου κοινού για τον εκπολιτισμό της χώρας. Γιατί αλήθεια δεν μου φαίνεται πως θα γνωρίσει στο μέλλον η πρωτεύουσα και η ελληνική επαρχία πιο ευχάριστο δροσερό και σοφό σχολείο από την “Μάνδρα” του μακαρίτη, καλού μου φίλου. Μέσα σε γέλια, σε τραγούδια, πειράγματα, καλαμπούρια, χτυπιόταν με αμείλικτο Αριστοφάνειο τρόπο ο “σνομπισμός”, η ματαιοδοξία, η βλακώδης έπαρσις, η αμάθεια, η σοβαροφάνεια, η υποκρισία, η βία, η επίδειξις του πλούτου. Ο ατσαλάκωτος ρωμιός που σκότωνε το συγγενή του και το φίλο του πάνω στο γλέντι, στα βαφτίσια και στους γάμους για την “παρεξήγηση”, έμαθε από τότε που αποφάσισε ο Κλέων ν’ αφήσει το Παρίσι και τις ¨μπουάτ” της Μονμάρτρης και να εγκατασταθεί μόνιμα στον τόπο μας, ν’ ανέχεται το αστείο και το πείραγμα και ν’ απαντάει σ’ αυτά όχι με την γροθιά του και την κάμα, αλλά με τα ιπποτικά και αναίμακτα όπλα του λόγου. Όσοι παρακολουθήσανε τακτικά τις παραστάσεις του μικρού και πρωτότυπου θεάτρου του “Αττίκ” θα θυμούνται τα ωραία και χαριτωμένα επεισόδια με τις ευέξαπτες παρέες και τους θαυμαστούς διαξιφισμούς του Αττίκ μαζί τους. Μονοκόμματοι και στενοκέφαλοι επαρχιώτες, ρηχοί και επηρμένοι “σνομπ”, φουσκωμένοι σαν Ινδιάνοι άνθρωποι των όπλων, ψευτομορφωμένοι, ταρτούφοι με την ηθικολογία και την καλή συμπεριφορά υπό μάλης μόλις τολμούσαν να σηκώσουν το κεφάλι τους και να διαταράξουν την ατμόσφαιρα της μάνδρας, παρεδίδοντο χάρις στη διανοητική υπεροχή του Αττίκ απογυμνωμένοι από κάθε λεοντή, στην άγρια πρόγκα του κοινού. - “Κάτσε κάτω κρύε”, ακουγόταν σαν δίκαιη διαμαρτυρία η φωνή του πλήθους. Και ο οποιοσδήποτε ταραξίας με κλονισμένο πια το ηθικό αποχωρούσε ή καθότανε ταπεινωμένος, πειθαρχημένος... Η συμβολή του στον καλλιτεχνικό τομέα είναι αφάνταστα μεγάλη για τον τόπο. Σε εποχή που οι διάφοροι ταγκογράφοι μας και άλλοι μουσουργοί και στιχογράφοι μας τάχαν βάλει με τη γυναίκα - θυμόσαστε την ωραία αυτή εποχή που τα τραγούδια μας θύμιζαν λιγάκι τους καννίβαλους “Θα σ’ εκδικηθώ”, “Θα μου το πληρώσεις”, “Σούπα μην ξαναμπλέξεις με τη γυναίκα” κλπ. - οι συνθέσεις του Αττίκ ολόκληρα δικές του, αφού τους στίχους και τη μουσική τα έγραψε ο ίδιος, εχόντουσαν σαν ειδυλλιακό τοπίο φωτισμένο από το γλυκύτερο φως του αισθήματος, να μας ξεκουράσουν από τα βάσανα και τις πίκρες της ζωής και να μας θυμίσουν πόσο πολύτιμος είναι για μας τους άντρες ο σύντροφος της ζωής μας, η γυναίκα...”.

Ο Αττίκ ήταν λάτρης της φύσης και αυτό φαίνεται από την διαμόρφωση του σπιτιού του και του περιβάλλοντος χώρου. Κατά τον Νικόλαο Κεφαλληνιάδη το σπίτι του Αττίκ βρισκοταν στο τέρμα της οδού Πατησίων. Το σπίτι, αυτή η μικρή βιλίτσα, είχε γύρω της ένα όμορφο μικρό κήπο, με ροδιές, κυδωνιές, μανταρινιές, πορτοκαλιές και πολλές τριανταφυλλιές. Περιβάλλονταν από ένα παλιό καγκελωτό τοίχο με όμορφες κολονίτσες. Εκείνο όμως που είχε μεγάλη σημασία ήταν η μαρμάριμη πλάκα με την επιγραφή πάνω από την κύρια είσοδο και ιδιαίτερα το κείμενο της επιγραφής που μας λέει πολλά!

“1942

Κι’ όμως!

Πώς τ’ απόχτησ’ αν θες

ρώτα δεξιά κι αριστερά

με τραγούδια και μ’ ιδρώτα

θα σου πούνε στη σειρά

ΑΤΤΙΚ

1885”.

Πράγματι η παραπάνω επιγραφή δείχνει τις δυσκολίες και τη θέληση που είχε ο μεγάλος τραγουδιστής στο να αποκτήσει αυτό το σπίτι. Οι χρονολογίες 1885 είναι η ημερομηνία γέννησης του καλλιτέχνη και 1942 είναι προφανώς η ημερομηνία απόκτησης της κατοικίας.

Η πόλη μας ευτύχησε να ακούσει από κοντά και να απολαύσει αυτό τον μεγάλο δημιουργό τον Νοέμβριο του 1935. Ήταν μεγάλη η τιμή που του έγινε και κάθε βράδυ γέμιζε το θέατρο Πουλακάκη, το οποίο το είχαν χαρακτηρίσει τότε οι Ηρακλειώτες, επίσης “μάντρα”. Από την εφημερίδα της εποχής εκείνης την “Ελευθέρα Σκέψη” του Γιάννη Μουρέλλου, μαθαίνουμε τα εξής στην στήλη με τίτλο: Καθημερινή ζωή και υπότιτλο: Η πνευματική μας ζωή. Πρόκειται για μια σημείωση αρκετά εκτενή του Πέτρου Στυλίτη για τον Αττίκ και την μάντρα του στου Πουλακάκη! Σας αναφέρω το περιεχόμενο του κειμένου:

“Ομολογούμε αδίστακτα πως αποτελεί τιμή για το Ηράκλειο το κάθε βραδυνό γέμισμα του θεάτρου Πουλακάκη όπου δίνει τις παραστάσεις του κ. Κλ. Τριανταφύλλου - Αττίκ.

Το κοινό μας δείχνει και πάλι πως είναι πρόθυμο να εγκολπώνεται πάντα τα σοβαρά θεάματα που αποτείνονται απ’ ευθείας στον ψυχικό του κόσμο. Γιατί ομολογουμένως ο κ. Αττίκ - αυτό δα είναι γνωστότατο - αποτελεί μια σημαντική καλλιτεχνική μονάδα, ένα αξιοπρόσεκτο μουσικό κεφάλαιο της νεοελληνικής μουσικής. Κινείται με απόλυτη άνεση και ελευθερία μέσα στα πλαίσια ενός καλώς εννοουμένου πολιτισμού και κρατάει με τόση φινέτσα - το σφιγμό του μεταπολεμικού ρωμηού “που είναι αδύνατον να καθίσει ένα λεπτό ήσυχος χωρίς να μιλήσει”. Το ομολογεί ο ίδιος ο κ. Αττίκ. Κι η “Μάντρα” του έχει όλη αυτή την ελαστικότητα. Μας επιτρέπει ν’ ανοίγουμε το στόμα μας κάθε τόσο. Αλλά ο κ. Αττίκ κατάφερε κάτι σπουδαίο χωρίς να ζημιώνει την καλλιτεχνική του ακεραιότητα, διαστέλλει τις ικανότητές του ως το επίπεδο μιας ευγενούς κωμικοποιήσεως των πάντων. Κι έτσι μένει πάντοτε ένας άνθρωπος σεβαστός.

Κάποτε θυμάμαι μούλεγε στην Αθήνα η κ. Γαλάτεια Καζαντζάκη. - Είναι ένας άνθρωπος του διαβόλου.

Είχαμε επισκεφθεί μαζί τότε τη “Μάντρα” σε μια πάροδο της οδού Πατησίων, έβλεπα για πρώτη φορά τον κ. Αττίκ. Και σίγουρα. Ήτανε ένας άνθρωπος του “διαβόλου”. Μα βαθύτερα - έτσι πίστεψα τότε κι έτσι πιστεύω και σήμερα - είναι ένας αδύνατος, απίστευτα αισθηματικός, αυτοβασανιζόμενος άνθρωπος.

Στο Ηράκλειο ωστόσο όπως και νάχει η “μάντρα” αποτελεί ένα ευχάριστο θέαμα χάρις στην επιμελημένη και άρτια συγκρότηση της καλλιτεχνικής συντροφιάς του κ. Αττίκ που την απαρτίζουν η δνίς Κάκια Μένδρη με τη σίγουρη σταθερή θερμή φωνή της, η Δανάη με τις τόσο υποβλητικές μουσικές ικανότητές της, ο πιστός συνεχιστής του πατέρα του κ. Τζουανάς, η καλή χορεύτρια δις Ήτα Μαρν, ο ποιητής κ. Τραϊφόρος με τα τραγούδια του - καλύτερο απ’ όλα το “Μπουλούκι - ο Βιρτουόζος Πασκάλ, η μικρή Καίτη Οικονόμου, ο μαέστρος Ταρτσίνο, η Κική Αγγελοπούλου, ο κ. Σταθόπουλος και ο Ζαζάς, που γεμίζει απερίγραπτα τη σκηνή σαν ανοίγει τα ατελεύτητα χεροπόδαρά του.

Το Ηράκλειο, είμαστε βέβαιοι πως θα συνεχίσει αμείωτο το ενδιαφέρον του προς τη “Μάντρα” που αποτελεί ένα από τα πιο πολιτισμένα και αξιοπρεπή θεάματα που γνώρισε ο τόπος μας ως τα σήμερα”.

Στο ίδιο φύλλο της εφημερίδας που προανέφερα, υπάρχει και πρωτοσέλιδο άρθρο σε αυστηρή κρητική διάλεκτο του συνεργάτη της εφημερίδας Αβδαίου, με τίτλο: “η μάντρα του Κάστρου” το οποίο δείχνει τη βαρύνουσα σημασία που είχε η επίσκεψη του Αττίκ στην πόλη μας. Ας έρθουμε λοιπόν στο κείμενό του:

“Εδά ’ναι αι! αι ο παραμπρός απούτονε πίσσα σκοτίδι και μουδέ αχνιά μουδέ μιλιά. Ετσά μωρέ παιδί μου να δούμε και μεις μνια ολιά φωτεράδα μόνο εσφαλιχτήκαμε ο ένας στον αχεργιώνα, ο άλλος στο μαγατζέ ντου κι ό άλλος άμα μουχλιάσει μνια ολιά και δε διαντηρίζει, γλακά, γλάκι του γλάκι και μπαίνει στο μουτουπάκι, βρίσκει πράμμα τσα και το χαύτεται, γεμίζει και το μαστραπά κρασί και μνια ολιά πιπέρι σαν το ζεστάνει κι ύστερα δυο λαιμιές και κάτω. Κι απόι μπαλαφριστός και στο σοφά ήσαμε ταδέ ταχυτέρου την ταχυνή.

Μα εδά; εδά, μάλιστας!

Οπροθές γροικώ κι εγώ ένα όντε ν’ επήγαινα απάνω κατά το Μεϊντάνι και μου σύρνει μνια φωνή, απού εξηπάστηκα και μου λέει.

- Ήμαθες πράμμα;

- Όϊ. Ντα ίντα ’θελα μάθω; Μπας και γίνηκε πράμμα χαρχάλεμα;

‘Οσκιες· τέθοιο πράμμα δεν εγίνηκε μόνο ένα άλλο και γροίκα.

“Ήρθε ένας από κειουσάς τσοι θεατρίνους απού ’ναι στην Αθήνα και ήκαμε μνια μάντρα εκειέ απάνω τσοι Τρεις Καμάρες και κουβαλεί καθ’ αργά όλο το Κάστρο.

- Σώπα δα, μα γω δε σκώνω παίξιμο. Μπορεί μπρε ετσά συντηνούς του κάθα ένας να κάνει στσοι Τρεις Καμάρες μάντρα; Γη θαρρείς πως είναι μπεηλίκηκες.

- Μπρε γροίκα επαέ και σώπα. Κατέχεις εκειά παραπάνω απού παίζει μέσα σ’ ένα μεγάλο σεράγιο καθ’ αργά ο κινηματόγραφος; Εκειά μέσα την ήκαμε τη μάντρα.

- Αλάισε και σώπα με τσοι ψευθιές σου. Κα ίντα λογάται μπρε πως δα κάμει κοτζάμου σεράι μάντρα. Ντα γω θυμούμαι και τυραννούντανε σκιας δέκα χρόνους Τούρκοι και Ρωμηοί να το χτίσουνε κι ακόμη δεν το ξετελέψανε, και εδά δα μου λες πως το κάναμε μάντρα; Πολλά μεγάλες τσοι μοντέρνεις.

- Αφουκρού να σου πω να νοιώσεις ιντάνε, γιατί ετσά σαν και του λόγου σου τόπαθα κι εγώ και δεν πίστευα παρά και πήα κι είδα και εμαϊνάρισα.

“Επήες κιαμιά βολά στο κινηματόγραφο”;

- Επήα.

- Ι’, ίδια εκειά επάνω, στον ίδιο τόπο, απού φαινούντανε κεινιά οι ψεύτικοι αθρώποι, εθρονιαστήκανε δα αληθινοί. Μα εγώ όντεν ήκουσα τόνομα του θεατρίνου σαν να μου φάνηκε πως τον εκάτεχα και την ίδια αργατινή απού πρωτόρχιξε εγλάκουνε τρεχαπετάμενος κι επήα. Μπάινω μέσα και σαν ήκατσα μνια ολιά ώρα και συντήρουνε γύρου - γύρου· γροικώ μνια κοπανιά από μέσα απού τον μπερντέ απού ’ναι απομπρός στο σοφά και επαίζανε αιγοκούδουνα. Να σου ξεμολογηθώ την αλήθεια μνια ολιά ήθελα να το χάψω κι εγώ πως ήτονε μάντρα. Κιαμέ ως κι εντακάρανε τα κουδούνια κι επαίζανε, ντελόγο ερχίξανε και σφυρές, κι οι φωνές απού ίδια πως ήτονε αληθινό μιτάτο.

“Απίτημως εποπάψανε τα κουδούνια εσηκώσανε απάνω το μπερντέ. Δεν κατέχω να σου πω ίντα χάλι εγίνηκε κεινά την ώρα. Φωνές, ανεποδαρές απού κειά πάνω απού τσ’ οντάδες, απού κάθουνται τα κοπέλια, μουγκρές από γύρου - γύρου, κρουταλαλια, καταχτυπήματα, απούσανε στο νου ζαράρι. Μνιαν κοπανιά ξεπροβαίνει ένας ξυρισμένος χωρίς μουστάκια απού τον ελέγανε λέι “Αττίκο. Τάξε δα πως ήτονε θηλυκός, κι ήχασκε κι έβγανε τη γλώσσα ντου όξω και εγελοχαχάριζε απού μας έκαμε και εταράξαμε στα γέλοια με τσοι παραξενιές του.

Λέω κι εγώ συντηνούς μου. “Να μωρέ άνθρωπος για ζεύκι και για πατηνάδα απού δα κάνει τσοι κοπελιές να ξεπροβαίρνουνε απού τσ’ ανηφοράδες με τσοι μπούστους. Γιατί ετραγούδιενε κιόλας κι ήπαιζε κι ένα πράμμα με τα χέρια και με τα πόδια. Μα κοντό άσκημή τονε κεινιά απού είπε δυο τρία τραγουδάκια, η Ρούσα; χελάλι τζης ο ντουνιάς κι ας τηνε να χαρεί απού την έχει.

“Μα ίντα τα θες; ήπρεπε να θώργιες ένα μικιό - μικιό κοπελουδάκι ίντα θαυμάσματά ’κανε. Κουλουμούντρες ντρέτα κι αξανακολα απάνω στο σοφά κι ολόγδυμνο. Ίσα - ίσα απού φόργενε ένα κομματάκι πανί στ’ ασκέλια του. Μα μένα πόνεσε ο μπέτης μου ταμάνιμος όντεν είδα κειονά τον κοελιάρη κι εξεπρόβαλε κι ήσκωνε στην κατίνα του ένα μποξά και στη χέραν του βάστανε μνια κακόβεργα απού ίδια πως ήτονε διακονιάρης. Ταμάνιμος το πίστεψα στην αρχή, μα σαν εμίσεψε και εξαναγιάγυρε εγνάντισα ήντά τονε. Αξοπίσω του εβγήκενε μνια κοπελιά ή γυναίκα, δεν κατέχω ιντά ’ναι, μα ό,τι κι αν είναι... μαχιαλά και φτάρμιστά τζης. Μουδέ χανούμισσα δεν επήγαινε ομπρός στσης. Μόνο απού πρέπει πως ήφαε το καλοκαίρι κεράσσα και εβάψανε τα χείλια τζης και δεν εξεβάψανε ακόμη. Σαν εποχόρεψε νάσου και ξεπροβαίρνει πάλι ο Αττίκος - ετσά θαρρώ τονέ λένε - ολοχάσκωτος· μπήχνουνε τα κοπέλια τσοι φωνές, μανίζει και κειονοσάς απού ανεβοκατεβάζει το μπερντέ και πομένει όξω ο Αττίκος.

- Σαν τον εβγάλανε όξω ίντα ’θελα κάμει ήρχιξε και μας εροζονάριζε. Λέει μας:

- Εδά δα δήτε ένα άνθρωπο απού κάνει τσοι πολλές παραξενιές και μνια κοπελιά απού τσοι πλειά όμορφες του ντουνιά.

Δεν τόχενε ποπωμένο και σηκώνουνε το μπερντέ και ίντα να δούμε...

“Μνια ντεγλέρα νά, α, α, α, εκειέ απάνω, απού ίδια πως ήτονε φανταξό. “Αξοπίσω εξεπρόβαλε κειονοσάς ο παράξενος απού τσ’ ήκλεβγε τσοι τσιγάρους αφτομένους και τσ’ ήτρωε. Απίτης εκάμανε μνια ολιά αργολαβία εγρίεψε το φανταξό και οι ανθρώποι εσκάσανε στα γέλοια και εντακάρανε τα κρουταλάκια και πρέπει πως εφοβήθηκε κι εμίσηψε. “Άμα πομισέψανε και τουτοινιά, ερχίξανε κάθα ντις και ντάι και εξεπροβέρνανε πατούλιες - πατούλιες, αρσενικοί και θηλυκοί. Πηδήματα, ασκελιές απού την μνια μπάντα του σοφά ήσαμε την άλλη. Χαλιμιντρίσματα απού εσαστήσανε οι αθρώποι.

“Άμα το σεϊρι τόχενε ο Αττίκος, όντεν ήνοιξε το κουτάκι απούβανε τα γράμματα απού του πέμπανε μαζί με κειονά το άλλο κοπελιαράκι απού φόργενε τα γυαλιά και τον εφωνάζανε Τραγοφόρο.

“Εφώνιαζέν τως εδά να του γράψουνε λέει τα παραπονέματάν τως και κείνοι γροίκα ίντα του γράψανε:

“Αττίκο ότι νάναι σηκωμένη κάτσε απάνω.

“Μα καλά του κάμανε, γιατί αμοναχός του τα παθαίνει.

Ο άλλος πώς είναι μαντρόσκυλος. Πώς αγαπά τα κοπελάκια, πώς κυνηγά τσοι παπαρούνες τσοι κόκκινες, πώς δεν του στεργιώνει γυναίκα και του κόσμου τα ξεγιβεντίσματα. Μα εκατάσταινέ τζοις κι αυτός ύστερα, μνια χαρά· μόνο απού εντρέπουντονε να τως σε δίδει πούλους με τα χέρια ντου και τσοι ’δινε με δυό ξύλινα χέρια κρεμασμένα.

- Κι οι αίγες κι οι τράγοι, σαν ήτονε μάντρα, πού ’σανε;

Εκειά μέσα ήσανε μαχωνιασμένοι”.

Αυτός ήταν ο Κλέων Τριανταφύλλου, ο τραγουσιτής της αγάπης, ο γνωστός σε όλους μας Αττίκ, που προπολεμικά επισκέφθηκε την πόλη μας. Το Ηράκλειο τον τίμησε αλλά κι εκείνος τίμησε την πόλη μας όπως έπρεπε με τη μοναδική παρουσία του! Και οι πιο μεγάλοι θα θυμούνται εκείνο το όμορφο τραγούδι (αλλά τί λέω, όλα τα τραγούδια του Αττίκ είχαν μια ξεχωριστή ομορφιά), την “Παπαρούνα” να την τραγουδά η Δανάη, η οποία μας αποχαιρέτησε τον περασμένο μήνα, πλήρης ημερών. Αλλά και εμείς οι πιο νέοι, μέσα στη σημερινή πεζή εποχή μας, την ιδιαίτερα δύσκολη, θα θυμόμαστε κάποιους άλλους γεμάτους νοσταλγία στίχους του:

“Kι όμως, κι όμως

κάτι μέσα μου έχει μείνει

που ούτε ο χρόνος,

ούτε η λησμονιά δε σβήνει...”

Ίσως αυτό το πόνημα και τ’ άλλα που θα ακολουθήσουν αυτές τις μέρες του Τριωδίου, φέρουν στο νου μας κάποιες θύμησες μοναδικές εκείνης της περασμένης όμορφης εποχής, τότε που οι Καστρινοί γλεντούσαν και διασκέδαζαν διαφορετικά.