Του Αντώνη Χουρδάκη*

Νόσος με ιστορικό δεκαετιών που μολύνει κυρίως υπουργούς παιδείας, πρωθυπουργούς, αλλά και τους αρχηγούς της αντιπολίτευσης…. Έξαρση της νόσου παρατηρείται κατά τις προεκλογικές κυρίως περιόδους, όπου το πολιτικό θερμόμετρο ανεβαίνει και ο ιός αποκτά υπερευαισθησία, ιδιαίτερα σε κάποια από τα έκδοχά του: διαλογολίνη, λυκείαση, εξεταστίνη και ασυλοπτίλ. Αντίθετα ύφεση της νόσου παρατηρείται αμέσως μετά τις εκλογές, η οποία και υποτροπιάζει στα κόμματα της αντιπολίτευσης.

Κατά διαστήματα ο «ασθενής» ταράσσεται από ισχυρούς πονοκεφάλους και υψηλούς πυρετούς για τους οποίους συνήθως του χορηγούνται κομπριμέ με αναλγητικές και αντι-εκπαιδευτικές ιδιότητες για τη θεραπεία του οξέος πόνου που προκαλούν το άρθρο 16 , τα κολέγια, οι καταλήψεις και τα συλλαλητήρια.

Στα ιατροπαιδαγωγικά χρονικά η Εκπαιδευσίτιδα έχει καταγραφεί και ως ένα είδος εποχιακής ή περιοδικής ψύχωσης που εμφανίζεται σε μεταβατικές περιόδους της πολιτικής ζωής, κρατάει λίγο αλλά επαναλαμβάνεται σε τακτά χρονικά διαστήματα. Συνήθως από την ψύχωση αυτή καταλαμβάνονται πολιτικοί και στελέχη καριέρας όλων των κομμάτων που αρχίζουν να φωνασκούν, να αλληλοκατηγορούνται και να τείνουν τον δείκτη ο ένας στο άλλο, μιλώντας για τα απωθημένα τους και τις επόμενες προγραμματικές τους δηλώσεις (σαν τους Ναπολέοντες) .

Άγχος, νευρικότητα, εφιάλτες ανήκουν, δυστυχώς, στον μακρύ κατάλογο των ανεπιθύμητων διαταραχών που προκαλεί η συγκεκριμένη νόσος σε απελπισμένους μαθητές και γονείς, ενώ στους ίδιους τους πολιτικούς ιθύνοντες έχουν καταγραφεί διαταραχές των οφθαλμών (θάμβος οράσεως), των ώτων (βούισμα) και του λόγου (κενολογίες), συχνά δε και δύσπνοια (αγαπημένο τους επιφώνημα, το ουφ!).

Ένα σύμπτωμα, μάλλον μη αναστρέψιμο, της νόσου αυτής είναι ότι ο κάθε πολιτικός αλλά και το κάθε κόμμα πιστεύει ότι μόνο αυτό διαθέτει το «ελιξήριο» της εκπαίδευσης. Αυτό, ξέρετε, το θαυματουργό αλχημικό φάρμακο που η χορήγησή του νομίζουμε πώς όλα τα γιαίνει δια μαγείας! Α, βρε Κοέλο τι μας κάνεις!. Αυτό βέβαια θυμίζει κάτι εξαιρετικές διαφημίσεις στις αρχές του 20ού αιώνα με τα περίφημα τότε «Καταπότια Πινκ» που είχαν κατακλείσει την αγορά. Τα ξαρρωστικά αυτά ήταν ένα κι ένα για κάθε γυναικεία ασθένεια…. «Νεανίδες μη αφίνετε εαυτάς να εξασθενήτε… Νεαραί γυναίκες, πλουτίσατε το αίμα σας… ενισχύετε τας δυνάμεις σας δια της χρήσεως των καταποτίων Πινκ… είναι το καλλίτερον ανανεωτικόν του αίματος και τονωτικόν των νεύρων».

Ίσως, βέβαια, στην περίπτωσή μας τα καταπότια αυτά να καταπράυναν τα νεύρα μας που έχουν γίνει τσατάλια με όλα αυτά που ακούμε τον τελευταίο καιρό: «Επιτροπές (αφ’) υψηλού επιπέδου», «κατάργηση του πανεπιστημιακού ασύλου», «ανάληψη της ευθύνης του διαλόγου από όλους τους πολιτικούς αρχηγούς» (καλά, τόσο καιρό που ήταν;), «αμφίδρομη επικοινωνία», «αμφίδρομη σχέση» (μήπως «αμφι-» θέατρο;), «μοχλοί», «θύλακες», «μπουσουλήσματα», «σκοπιμότητες» και άλλες παρόμοιες μπετίζ!.

Η εξόφθαλμη, ωστόσο, παθολογία του εκπαιδευτικού μας συστήματος απαιτεί πλέον, το είπαμε και σε προηγούμενο δημοσίευμα, όχι πολιτικές (κατά βάση κομματικές) επιτροπές που θα λειτουργούν ως «ιδεοκουβαλητές», μεταπράτες, διαμεσολαβητές, κλπ. κλπ. (ξέρετε, πύργος της Βαβέλ), αλλά κοινωνικές και επιστημονικές επιτροπές αποκεντρωμένες που θα βασιστούν σε κατά τόπους «κλινικές» μελέτες και όχι σε αεριτζίδικες διαγνώσεις, τύπου bricolage.

Άλλωστε, δεν υπάρχει, φίλες και φίλοι, όπως και σεις το ξέρετε καλά, ένα μονάχα ιδιοσκεύασμα και μια μόνο ρετσέτα για να τη συνταγογραφήσει για χιλιοστή («εκ των άνω») και πάλι φορά η Αθήνα. Η περιφέρεια έχει τις δικές της δυσανεξίες, και χρειάζεται άλλου είδους κούρα.

Με άλλα λόγια χρειαζόμαστε ειδικούς για να μας μιλήσουν και δεν μιλώ για Ινστιτούτα ή Συμβούλια, που είναι του συστήματος. Η ανάρρωση της παιδείας μας, λόγω των χρόνιων αιμορραγικών της επιπλοκών και, κυρίως, του μιθριδατισμού της, από τους κάθε είδους «κουράντες» των (δια-) κομματικών επιτροπών, δεν είναι διόλου εύκολη υπόθεση. Χρειάζονται ισχυρές δόσεις αντίδοτου για να αποβάλει από το σώμα της το δηλητήριο της μικροπολιτικής που επί χρόνια την ποτίζουν.

Αντίστοιχα φαινόμενα κομματικής παθογένειας στην εκπαίδευση, για να κλείσω το σχόλιό μου αυτό, είχε επισημάνει στα τέλη του 19ου αιώνα (φανταστείτε! τώρα), το 1889, και μάλιστα πριν ακόμα αναλάβει πρωθυπουργός ο Ελευθέριος Βενιζέλος, σε ηλικία μόλις 25 χρονών, άσχετα αν ο ίδιος αργότερα δεν κατόρθωσε να δρομολογήσει πλήρως τα εκπαιδευτικά πράγματα, χωρίς τα γνωστά εκπαιδευτικά συμπτώματα: «Η πολιτική εισεχώρησε πανταχού…», έγραφε, «Τίς μας ημπόδισε μέχρι τούδε όπως καταρτίσωμεν σχολεία, υποσχόμενα να μορφώσωσιν αληθώς πολίτας αγαθούς; Μη άρα γε ελλείπωσιν ημίν τα μέσα, ή μήπως δεν έχωμεν άνδρας ν’ αναλάβωσι την διεύθυνσιν της παιδείας;… Εν τούτοις… παρεδώκαμεν… την διεύθυνσιν των σχολείων… εις χείρας το πλεί¬στον αμαθεστάτων και πρακτόρων της πολι¬τικής. … Πάντες εσυνειθίσαμεν να θεωρώμεν ταύτα αδύνατα, διότι η περί την φατριαστικήν πολιτικήν αφοσίωσις μάς εδίδαξεν ότι η δωροδοκία του εκλογέως, αι παχυλαί υποσχέσεις των ρουσφετιών εισί τα μόνα δυνατά, τα μόνα κατορθωτά… Είνε καιρός πλέον ν’ απομακρυθώμεν της σκολιάς ταύτης οδού…».

Αλήθεια, πόσο προβλεπτικός και επίκαιρος γίνεται σήμερα ο λόγος του αυτός!

* Ο Α. Γ. Χουρδάκης είναι καθηγητής Πανεπιστημίου Κρήτης