Του Δημήτρη Σάββα

Με τα όσα παράξενα και περίεργα συμβαίνουν στις μέρες μας γύρω από την τύχη του ελαιολάδου, έρχονται και ξανάρχονται στο μυαλό μου τα λόγια του μεγάλου μας λαογράφου, του αείμνηστου Κωστή Φραγκούλη:

“Όταν έχω στο σπίτι μου,

ψωμί, κρασί και λάδι

Ρήγας με τη γυναίκα μου,

περνάω κάθε βράδυ”.

Καλό βέβαια το ψωμί, απαραίτητο το κρασί και αναγκαίο το λάδι: “φάε λάδι κι έλα βράδυ”, έλεγαν οι παλιότεροι. Το τι εννοούσαν βέβαια, Θεός και ψυχή τους! Στο ελαιόλαδο βέβαια αφιερωμένο το σημερινό μας θέμα και κατ’ επέκταση στην αγωνία των ελαιοπαραγωγών, στη χαριστική βολή που είναι η ανομβρία για τις ελιές και φυσικά στην πτώση της παραγωγής του λαδιού που θα είναι μεγαλύτερη από το 40%.

Είναι πολύ δύσκολο ο καιρός των τελευταίος ημερών να βοηθήσει την παραγωγή, αντίθετα τα λιόφυτα παρουσιάζουν σημάδια ξήρανσης. Είναι μια ανησυχητική εξέλιξη και η αγωνία των αγροτών έχει φτάσει σε τέτοιο σημείο που η φετινή χρονιά να μη θεωρείται καθόλου αποδοτική. Δεν θα ήταν καθόλου υπερβολικό να τονίσει κάποιος ότι ολόκληρος ο αγροτικός κόσμος είναι σε απόγνωση και ορισμένοι να κάνουν λόγο ακόμα και για μια “ταφόπλακα” που μπαίνει στον κόσμο της ελαιοπαραγωγής. Μια συμφορά λοιπόν κάπως αδικαιολόγητη. Κάποτε τα χρόνια ήταν διαφορετικά, είχαμε πολέμους, υπήρχε μεγάλη ανέχεια, δυσκολίες, υπήρχαν εκείνα τα λεγόμενα “πέτρινα χρόνια”. Ο ρυθμός της ζωής τότε ήταν διαφορετικός. Η Πολιτεία έπρεπε να λαβει τα απαραίτητα μέτρα για την προστασία του πληθυσμού και γενικότερα του κοινωνικού συνόλου. Ο ήχος της σειρήνας της πόλης μας έπρεπε να βοηθήσει με τον καλύτερο τρόπο τους κατοίκους να μπουν στα καταφύγια της γειτονιάς τους, συνηθίζοντας μ’ αυτό τον τροπο σε κάποια περίπτωση πραγματικού βομβαρδισμού. Εκείνα τα χρόνια ιδρύθηκε στο Ηράκλειο και ο Σύλλογος “Η Φανέλα του Στρατιώτου”. Οι γυναίκες νύχτα - μέρα έπλεκαν μάλλινα εσώρουχα, κάλτσες, γάντια και μόλις τα ετοίμαζαν τα παρέδιδαν στο σύλλογο, ο οποίος στη συνέχεια φρόντιζε για την αποστολή τους στο μέτωπο. Έπρεπε όλα να γίνουν με τάξη. Ο χειμώνας ήταν βαρύς, τα χιόνια κάλυπταν τα πάντα, εκεί πάνω στα βουνά της βόρειας Ελλάδας και της Αλβανίας. Το Ηράκλειο το είχαν καταλάβει οι Γερμανοί! Βομβαρδίστηκε, λεηλατήθηκε και κάποιοι βρήκαν την ευκαιρία να δράσουν! Έτσι γίνεται συνήθως. “Ακολουθ’ω” την κυρία Αλίκη - Ευαγγελία Παλίδου - Τσικνάκη σ’ αυτή τη μοναδική της ιστορική διαδρομή! Μέσα στην ίδια μας την πόλη, στο Μεγάλο Κάστρο, εκείνων των χρόνων!, των δύσκολων χρόνων της Κατοχής!

“Την επομένη, ενώ η μητέρα μας καθάριζε το σπίτι κι έβαζε τα πράγματα στις θέσεις τους, ο Τέλης κι εγώ βγήκαμε έξω να δούμε τη γειτονιά μας. Το Γυμνάσιο Αρρένων, στην νοτιοανατολική άκρη της Παλαιάς Νομαρχίας, δεν υπήρχε πια. Στη θέση του ένας σωρός πέτρες, χώματα, ξύλα. Η πιπεριά ανατολικά της εισόδου της Π. Νομαρχίας είχε ξεριζωθεί κι είχε πέσει στη μέση του δρόμου. Τα άλλα δέντρα είχαν μείνει όρθια, με κλαριά σπασμένα να κρέμονται. Απέναντι στο Τετράγωνο 33, το καφενείο “Όλυμπος”, ο κιν/φος “Μινώα” (σήμερα Άγιος Μάρκος), το ζαχαροπλαστείο του Ραγκινάκη με τη στοά, δεν είχαν πάθει τίποτα. Ούτε η Ενετική Κρήνη. Ούτε τα Αραβικά Τείχη με τους σκοτεινούς θόλους, κατά μήκος του σημερινού Τετραγώνου 50, της πλατείας Ελευθ. Βενιζέλου (κάτω από το κτήριο της Αστυνομίας) και στην οδό Χάνδακος που βλέπαμε. Όλα ήσαν ανέπαφα. Αλλά εκεί που βρίσκεται σήμερα η οδός Ταγμ. Τζουλάκη δεν υπήρχε δρόμος. Βόμβες είχαν πέσει από την οδό Χάνδακος έως την οδό Ίδης. Υπήρχαν μεγάλοι σωροί από υλικά πεσμένων σπιτιών και καταστημάτων. Ανεβήκαμε πάνω σ’ αυτούς τους σωρούς, προσπαθώντας να κρατήσομε ισορροπία και προχωρήσαμε στην οδό Ίδης. Στην Πλατειά Στράτα (Λ. Καλοκαιρινού) κατά διαστήματα πέτρες, σοβάδες, ξύλα από γκρεμισμένα σπίτια εκατέρωθεν της οδού. Επιστρέψαμε από την πλατ. Νικηφ. Φωκά. Γερμανοί πάνοπλοι μπαινόβγαιναν στους Παλαιούς Στρατώνες. Στους δρόμους βλέπαμε να βαδίζουν Γερμανοί δύο ή τρεις μαζί. Κανένας μόνος του. Δικούς μας βλέπαμε αραιά και πού και να βαδίζουν γρήγορα - γρήγορα. Όλοι φοβόνταν. Εμείς δεν νιώθαμε τον κίνδυνο. Περπατούσαμε παρατηρώντας το κάθε τι προσεκτικά.

Μας έκανε εντύπωση ένας κατάμαυρος μεγάλος σκύλος που τριγύριζε στη γειτονιά. Μάθαμε το όνομά του, “Μπόμπης”. Τον τάιζε ο αδελφός μου κι έγιναν φίλοι Κάθε φορά που άκουγε την σειρήνα, ή τον βόμβο γερμανικού αεροπλάνου που πλησίαζε, έτρεχε με την ουρά μέσα στα σκέλη, πανικόβλητος, μέσα στο σπίτι. Πόρτες δεν υπήρχαν. Κρυβόταν κάτω από ένα τραπέζι. Όταν τελείωνε ο συναγερμός και επανήρχετο ησυχία, έβγαινε ξανά γαβγίζοντας χαρούμενα. Ποιός ξέρει τί να είδαν τα μάτια του, στην διάρκεια του βομβαρδισμού και είχε σοκαρισθεί τόσο πολύ!

Τις αμέσως επόμενες ημέρες οι Ηρακλειώτες ξεθάρρεψαν και άρχισαν να έρχονται στην πόλη. Από τις Κάτω Ασίτες επέστρεψε ο θείος μου Κωστής Μιχ. Περάκης. Έμεινε μαζί μας. Είχαμε συντροφιά και αισθανόμαστε καλύτερα. Ένα πρωί μου πρότεινε να κάνουμε έναν περίπατο μέσα στην πόλη. Με κρατούσε από το χέρι και περπατούσαμε ανάμεσα σε χαλάσματα. Πότε με δρασκελιές, για να προσπερνούμε τα εμπόδια, πότε ισορροπώντας σε στενά δρομάκια. Φθάνοντας στο Μποδοσάκειο στρίψαμε αριστερά στο δρόμο κάτω από την προκυμαία. Ακριβώς απέναντι από το Ηλεκτρικό Εργοστάσιο στην οδό Σκορδυλών βρισκόταν το σπίτι της μεγαλύτερης αδελφής του, Ουρανίας Γ. Νιργιαννάκη. Άνοιξε την εξώπορτα με το κλειδί που κρατούσε. Μπήκαμε στην αυλή. Τα λουλούδια στις γλάστρες μοσχομύριζαν. Η τραπεζαρία, η κουζίνα κάτω, τα υπνοδωμάτια επάνω, όλα ήσαν εντάξει. Το περιβόλι με τα δέντρα και την φραγκοσυκιά δεν είχε πάθει το παραμικρό. Κλείδωσε την πόρτα και φύγαμε. Το σπίτι ήταν κατοικήσιμο. Ήταν ολόχαρος γι’ αυτό. Προχωρήσαμε σε στενα σοκάκια που πρώτη φορά στη ζωή μου περνούσα. Φθάσαμε στη Χανιώπορτα. Στην οδό Αϊνικολιώτου και Ζουδιανού γωνία βρισκόταν το κατάστημα με την αποθήκη του αδελφού του, λαδέμπορου Χριστόφορου Περάκη. Στη θέση της τώρα, συντρίμμια. Βομβα είχε διαλύσει τα πάντα. Κομμάτια λαμαρίνες, ντίνες, βαρέλια, πέτρες, σοβάδες, ξύλα. Ένας μεγάλος σωρός. Και το λάδι να έχει κυλίσει κατηφορικά μέσα στο δρόμο και να γλιστρά σε κάθε σου πατημασιά. Φρίκη! Ο θείος μου έτρεμε. Δεν μπορούσε ν’ αρθρώσει λέξη. Περπατούσαμε αμίλητοι προς την Περβόλα.

Στην οδό Αποστόλου Παύλου 2, εκεί που στεκόταν πριν από λίγες μέρες το σπίτι του αδελφού του Χριστόφορου και της νύφης του Φωφώς, τώρα ένας σωρός πέτρες, σοβάδες, ξύλα. Βόμβα είχε ρημάξει τα πάντα. Το χέρι του θείου Κωστή έτρεμε καθώς κρατούσε το δικό μου. Περάσαμε την πλατεία με τους Ευκαλύπτους, το Πλατύ Σοκάκι, τον Αραστά (οδός Αργυράκη). Από την πλατ. Νικηφ. Φωκά στρίψαμε στην οδό Έβανς. Φθάσαμε στο σπίτι του αδελφού του Ζαχαρία και της νύφης του Μαρίκας. Άνοιξε τη σιδερένια καγκελόπορτα. Η αυλή με τα λουλούδια στα παρτέρια. Τα τριαντάφυλλα με τα ποικίλα χρώματα να μοσχομυρίζουν. Στην γωνία δεξιά το αράπικο γιασεμί να ευωδιάζει. Όλα ήσαν μονάχα σκονισμένα. Αλλά αριστερά, μπροστά, ο τοίχος του σαλονιού και πάνω της κρεβατοκάμαρας, έγερνε και ήταν ετοιμόρροπος. Σίγουρα θα έπεφτε σύντομα. Μια βόμβα είχε πέσει στο γειτονικό σπίτι, κοντά στον μεσότοιχο. Το σπίτι δεν ήταν δυνατόν να κατοικηθεί. Έκλεισε πάλι την εξώθυρα. Με πήρε από το χέρι και γυρίσαμε στο σπίτι”.

Από την 15η Οκτωβρίου του 1941 τα ημερομίσθια και οι μισθοί στο Νομό Ηρακλείου, έχουν ως εξής:

1) Υποδηματεργάται οκτάωρος εργασία δρχ. 280-320.

2) Ξυλουργοί 280-320

3) Βοηθοί ξυλουργοί 192-240

4) Κτίσται 280-320

5) Σοβατζίδες 300-320

6) Κεραμιτζήδες 280-300

7) Ελαιοχρωματισταί 280-300

8) Εργάτες λιμένος 320

9) Επιπλοποιοί 300

10) Σιδηρουργοί 300

11) Υδραυλικοί 280-320

12) Τζαμιτζίδες 250-320

13) Εφαρμοσταί 300-320

14) Ηλεκτρολόγοι 300-320

15) Αρτεργάται 200-220

16) Εργάται ελεύθ. 144-192

17) Εργάτ. νέοι ελεύθ. μέχρι 16 ετών 80-125

18) Οδηγοί αυτοκινήτων μηνιαίως 5000-7.500

19) Διερμηνείς μηνιαίως 5000-7500

20) Επιστάται οκτάωρος εργασία 300-350

21) Πολιτ. μηχανικοί και αρχιτεχνίται ημερησίως 400-750

22) Μάγειροι μετά φαγητού ημερησ. 175-225

23) Στενοδακτυλογράφοι Α’ με γλώσσαν Γερμανικήν, εργαζόμεναι εις Γερμανικάς υπηρεσίας ημερησίως 225-450.

24) Δακτυλογράφοι Β’ ημερησίως 150-300

25) Βοηθοί κουζίνας ημερησ. 80-100

26) Βοηθοί προσ. καθαριότητας ημερ. 100-120

27) Υπάλληλοι ημερ. 300.

Οι μισθοί βέβαια αυτοί όπως και τα αναμερόμενα ημερομίσθια ισχύουν για την Κρήτη. Κανένας δεν τολμούσε να κάνει καποια προσάυξηση, γιατί κάτι τέτοιο τιμωρούνταν σύμφωνα με απόφαση του Γερμανού Φρουράρχου.

Σχετικά τώρα με τους δημοσίους υπαλλήλους. Αυτοί αμείβονταν λόγω του βαθμού που είχαν αλλά και λόγω της περιφέρειας στην οποία ανήκαν.

Εις την Α’ περιφέρεια υπάγονται ως γνωστόν η περιφέρεια της τέως Διοικήσεως Πρωτευούσης και οι πόλεις Θεσσαλονίκη, Πάτρα και Βόλος εις την Β’, αι πρωτεύουσαι των νομών καθώς και αι πόλεις, αι έχουσαι πληθυσμόν άνω των 15.000 κατοίκων και εις την Γ’ αι λοιπαί περιοχαί του Κράτους.

Οι βαθμοί των δημοσίων υπαλλήλων ήταν οι παρακάτω:

Γεν. Δ/ντής, Διευθυντής Α’, Δ/ντής Β, Τμηματάρχης Α’, Τμηματάρχης Β’, Εισηγητής, Γραμματεύς Α’, Γραμματεύς Β’, Ακόλουθος, Γραφεύς Α’, Γραφεύς Β’, Αρχικλητήρ, Κλητήρ Α’, Κλητήρ Β’.

Ποιά ήταν όμως η τύχη του λαδιού εκείνη την περίοδο; Υπήρχε αυτό το πολύτιμο αγαθό; Τί έκαναν οι έμποροι; Σήμερα ρίχνουμε τα βάρη και προσπαθούμε να βρούμε δικαιολογίες για τους Ιταλούς ή τους Ισπανούς εμπόρους, οι οποίοι ρίχνουν τις τιμές ή μας παίρνουν το λάδι και το πουλούν για δικό τους. Κι εμείς οι παραγωγοί, οι Ενώσεις, οι Συνεταιρισμοί, οι εμπλεκόμενοι τέλος πάντων μ’ αυτό το αγαθό μόνιμα είμαστε απλοί θεατές. Πριν από μερικά χρόνια βρέθηκα σε κάποια μεγάλη Ένωση η οποία στο κατάστημα της πουλούσε διάφορα λάδια και δεν έχουν την ευαισθησία οι αρμόδιοι της να έχουν στα ράφια της δικό τους λάδι φυσικά συσκευασμένο. Και τόσα άλλα. Όμως το θέμα μου είναι διαφορετικό σήμερα και αφορά μια δύσκολη περίοδο που πέρασε η χώρα μας και βίωσαν οι μεγαλύτεροι. Διαβάζουμε στην εφημερίδα “Κρητικός Κήρυξ” στις 12-12-1941 ένα άρθρο για το λάδι, το οποίο και σας το μεταφέρω:

“Το ελαιόλαδον καίτοι υπάρχει εις μεγάλας ποσότητας τόσον εις την πόλιν όσο και εις ολόκληρον τον Νομόν του Ηρακλείου, τον τελευταίον καιρόν εξηφανίσθη και αυτό από την λευκήν αγοράν του φωτός. Όποιον ρωτήσετε από τους παντοπώλας σας ή από τους τυχόν λαδεμπόρους από τους οποίους επρομηθευσε προ εβδομάδος ελευθέρως το λάδι σας, θα σας απαντήσει με το στερεότυπον (δεν υπάρχει). Η λογική όμως λέγει ότι το είδος αυτό της πρωτίστης ανάγκης δια τον λαόν δεν ήτο δυνατόν να εκλείψη τόσον απότομα από την μίαν ημέραν μέχρι της άλλης, αφού μάλιστα και τα μικρά παιδιά γνωρίζουν ότι λάδια ευτυχώς έχομε αρκετά αποθέματα ικανά να καλύψουν δεκαπλασίως τας ανάγκας του πληθυσμού μας. Εν τούτοις λάδι εις την αγοράν μας δεν υπάρχει. Και δεν υπάρχει, διότι κατήλθε και αυτό εις τους πίθους των υπογείων της μαύρης αγοράς και συμπεριελήφθη υπό των κατόχων τους εις την συνομοταξίαν των δυσευρέτων προϊόντων των οποίων η τιμή καθ’ έκαστον δευτερόλεπτον αυξάνει. Γεννάται όμως το ερώτημα; Θα επιτραπεί υπό της Αγορανομίας μας να οργιάσουν οι μαυραγορίται και επί του είδους αυτού; Θα δεχθούν αι Αρχαί μας να αφίσουν τους κυρίους αυτούς είτε έμποροι λέγονται, είτε παραγωγοί μας να κερδοσκοπούν τόσον αθέμιτα εις βάρος του πληθυσμού, ο οποίος τας μόνας βασίμους ελπίδας της ζωής του εστήριξεν εις το λάδι; Δεν γνωρίζομεν ποία μέτρα θα λάβουν αι Αρχαί μας δια το ζήτημα τούτο αλλά νομίζομεν ότι κάθε επιείκια και ανοχή έναντι της διαπιστώσεως ταύτης είναι ασυγχώρητος. Ο κοσμάκης της Κρήτης πρέπει να ευρίσκει πάντοτε το λάδι του εις την λευκήν αγοράν, διότι τούτο υπάρχει άφθονον και δεν επιτρέπεται ουδεμία επ’ αυτού εκμετάλλευσις. Τα περαιτέρω είναι έργον των Διοικητικών μας Αρχών και της Αγορανομίας”.

Μία εβδομάδα αργότερα υπάρχει μια διάταξη του νομάρχη Ηρακλείου Ιωάννη Πασσαδάκη, βάση της οποίας δεσμεύεται το ελαιόλαδο.

ΔΙΑΤΑΞΙΣ

Έχοντες υπ’ όψει την πλήρη έλλειψιν ελαίου εν τη πόλει Ηρακλείου ως και τας δυσχερείας αίτινες παρουσιάζονται δια την υπό του ελευθέρου Εμπορίου μεταφοράν και πώλησιν αυτού εν τη πόλει Ηρακλείου, αποφασίζομεν και διατάσσομεν:

Δεσμεύομεν το έλαιον εις χείρας των κατόχων εν τη περιφερεία του νομού και καθορίζομεν τα κάτωθι ήτοι:

1) Απαγορεύομεν την εξαγωγήν ελαίου εκτός των συνόρων του νομού πλην της περιπτώσεως καθ’ ην ο εξαγωγεύς κέκτηται ειδικήν προς τούτο άδειαν των Γερμανικών Αρχών. 2) Έκαστος παραγωγός ελαίου θα κατέχη και διαφυλάττη την παραχθείσαν υπ’ αυτού και βεβαιωθείσαν παρά της αρμοδίας Οικον. Εφορίας ποσότητα ελαίου και υποχρεούται καλούμενος υπό της αρμοδίας διοικητικής Αρχής να εμφανίση το παραχθέν έλαιον, άλλως θα λογοδοτήση ποίαν ποσότητα διέθεσε πού και προς ποίον. Συνεπώς εις περίπτωσιν πωλήσεως ποσότητος ελαίου οφείλει ο παραγωγός να ζητή απόδειξιν παρά του αγοραστού περί εκάστης ποσότητος την οποίαν επώλησεν και ήτις απόδειξις θα υπογράφεται και υπό δύο μαρτύρων.

3) Απαγορεύεται εις πάντα παραγωγόν η πώλησις ελαίου εις την ύπαιθρον χώραν άνω του ποσού των πεντήκοντα οκάδων, ην ποσότητα μόνον εν συνόλω δικαιούται να πωλήση εις την ύπαιθρον.

Η πώλησις του υπολοίπου ελαίου των παραγωγών θα γίνεται μόνον δια μεταφοράς αυτού εις την πόλιν Ηρακλείου και ουχί εις ιδιώτας αλλά εις τους ανεγνωρισμένους κατ’ επάγγελμα εμπόρους ελαίου οίτινες υποχρεούνται εις την τήρησιν κανονικού βιβλίου εις ο θα αναγράφεται ο πωλητής και η ποσότης του αγοραζομένου ελαίου και η τιμή αυτού. Ο παραγωγός ο πωλών έλαιον εις Ηράκλειον θα λαμβάνη παρά του εμπόρου απόδειξιν κανονικήν προς έλεγχον της διαθέσεως της παραγωγής του.

4) Ο αγοραστής του ως άνω ελαίου έμπορος θα κρατή τούτο και θα διαθέτη συμφώνως προς τας οδηγίας και δ/γάς της Διοικητικής Αρχής.

5) Οι παραβάται της παρούσης ότε αγοραστής και πωλητής θα παραπέμπωνται πλην των άλλων συνεπειών κατασχέσεως του παρά τας άνω διατάξεις πωληθέντος ελαίου και εις την Επιτροπήν Ασφαλείας προς απέλασιν.

Ο νομάρχης

Ι. Πασσαδάκης

Την ίδια ημέρα με τη δέσμευση του λαδιού γίνεται διατίμηση του λαδιού από την Φιλτκομαντατούρ Χανίων. Χαρακτηριστικά είναι τα δημοσιεύματα της προαναφερόμενης τοπικής εφημερίδας όχι μόνο για τη διατίμηση του λαδιού αλλά και του παραγωγού απ’ αυτό του σαπουνιού:

Διατίμησις Σάπωνος

Η Φελτκομαντατούρ Χανίων ηύξησε την τιμήν του σάπωνος κατ’ αναλογίαν προς την τιμήν του ελαίου και καθώρισε τας εξής τιμάς:

1ον) Σάπων λευκός Α’ ποιότητος δρχ. 205 κατ’ οκάν.

2ον) Σαπων πράσινος Α’ ποιότητος δρχ. 194 κατ’ οκάν.

Δευτέρας και τρίτης ποιότητος καταναλογίαν ολιγώτερον.

(Εκ του Φρουραρχείου)

Η διατίμησις των ελαίων

Η Φελτκομαντατούρ Χανίων ηύξησε την τιμήν του ελαιολάδου και καθώρισε τας κάτωθι τιμάς:

Έλαιον κοινόν, τιμή διά τους παραγωγούς παραδοτέον εις τας κεντρικάς αποθήκας δρχ. 140.

Έλαιον κοινόν τιμή δια τους εξαγωγείς μέχρι προκυμαίας Ηρακλείου δρχ. 150.

(Εκ του Φρουραρχείου)

Αλλά και αργότερα την επόμενη χρονιά, πάντοτε κατόπιν εντολής του Φρουραρχείου Ηρακλείου, απαγορεύονται αυστηρά η μεταφορά λαδιού από τα χωριά στην πόλη μας που σκοπό είχε τη απόκρυψή του. Βέβαια οι Γερμανικές Αρχές συγκέντρναν λάδι και την συγκέντρωση αυτή την έκανε η γνωστή Ηρακλειώτικη Εταιρεία “ΤΑΛΩΣ”. Μια εταιρεία που έδωσε το όνομά της σ’ ολόκληρη την περιοχή. Έτι λοιπόν καθένας που συλλαμβάνονταν να μεταφέρει λάδι από το χωριό στο Ηράκλειο, τιμωρούνταν για πράξη σαμποτάζ, του έκαναν κατάσχεση και παρέδιδαν το πολύτιμο και αναγκαίο αυτό αγαθό στην εντεταλμένη με τη συγκέντρωση εταιρεία “ΤΑΛΩΣ”.

Δύσκολες μέρες αυτές της Κατοχής. Ακούμε από μεγαλύτερους που έχουν την ηλικία των γονιών μας, να μας λένε γι’ αυτές και να μας εύχονται να μη ξανάρθουν. Ήταν πραγματικά σκληρά εκείνα τα χρόνια, κυρίως για τους κατοίκους των πόλεων. Όσο και καλή διάθεση να έχουμε εμείς οι νεότεροι στο να κατανοήσουμε εκείνα τα περασμένα, δεν θα μπορέσουμε να νοιώσουμε αυτές τις δοκιμαζόμενες γενιές της Κατοχής!

Διαρκώς περνούν από το μυαλό μου αποσπάσματα από το περιεχόμενο του βιβλίου του Γιώργου Καράγιωργα με τίτλο: “Οι τραγουδιστάδες της λευτεριάς”. Δεν ήταν μόνο η έλλειψη λαδιού, υπήρχε γενικά έλλειψη τροφίμων. Σας μεταφέρω σ’ αυτή την έκδοση του 1979:

“10 Οκτωβρίου 1941

Απόψε το βράδυ ακούσαμε μια πληροφορία που μας έφερε πανικό. Από αύριο, αντί για ψωμί οι φούρνοι θα μοιράζουν 25 δράμια ρύζι το άτομο. Αργότερα μια ανακοίνωση του Υπουργείου Επισιτισμού είπε ότι από την ερχόμενη Κυριακή θα μοιράζεται ψωμί 50 δράμια και μάλιστα της προηγούμενης μέρας.

11 Οκτωβρίου 1941

Ώρα 11.30’ νύχτα. Σήμερα οι φούρνοι αντί για ψωμί, μοιράσανε 25 δράμια ρύζι κακής ποιότητας και μουχλιασμένο. Το μεσημέρι με τη μητέρα φάγαμε λίγες σταφίδες, σταφύλι (60 δραχμές) και ήπιαμε το ζουμί από χόρτα. Στη γωνιά του δρόμου ακούγονται δύο πιστολιές.

13-10-1941

Χτες και προχτές δε υπήρχε ψωμί. Οι φούρνοι δεν μοίρασαν κι οι ουρές περίμεναν από το πρωί μέχρι τη νύχτα, μέχρι την ώρα που σταμάτησε η κυκλοφορία. Στο σπίτι υπήρχε το μισό καρβέλι που έμεινε από προχτές. Η μητέρα μου πεινάει. Δεν το λέει, αλλά το καταλαβαίνω. Σήμερα μοίρασαν τα 30 δράμια της Κυριακής μαζί με τα 60 που θα δίναν κανονικά. Είδα μια συμμαθήτριά μου στο δρόμο και δυσκολεύτηκα να τη γνωρίσω. Έχει γίνει ξερακιανή, μοιάζει με τυπική παλιά Εγγλέζα κουβερνάντα. Κι όμως ήταν πάντα στρουμπουλή και καμάρωνε για τις καμπύλες της”.

Κατοχή! Η Χώρα μας έπαθε και υπέφερε πολλά. Θα κλείσω το σημερινό μου πόνημα με κάποιους στίχους του κ. Μαρίνου Ιδομενέως από την πολύτιμη έκδοση του, με τίτλο: “Κρητικό γλωσσάριο”. Σίγουρα ο κ. Ιδομενέως να γνωρίζει πιο πολλά από μας, για εκείνη την δύσκολη περίοδο:

“Βρούβες κι ελιές στην Κατοχή

ήτρωγα κάθα μέρα

και πότες πότες ήζουνα

μόνο με σκέτο αέρα”

και συνεχίζει ο κ. Ιδομενέως:

‘Άμα ’χαμε στην Κατοχή

μαγκίρι με ζουμάκι

εγέμιζε χαρούμενες

φωνές το μουτουπάκι”.

Μουτουπάκι ήταν η κουζίνα, το μαγειρείο του σπιτιού.

“Στο μουτουπάκι ρέγομαι

νάμαστε με τις ώρες

και να μη σε χορταίνουνε

των ομαθιών οι κόρες”.