Μια εξαιρετική πολιτική ταινία από την Ιταλία, υποδειγματική στο είδος της προσωπογραφίας.
IL DIVO
Σκην.: Πάολο Σορεντίνο
Πρωτ.: Τόνι Σερβίλο, Άννα Μποναϊούτο, Πιέρα Ντέλι Εσπόστι, Φλάβιο Μπούτσι, Κάρλο Μπουτσιρόσο, Πάολο Γκρατσιόζι
Προσωπογραφία ενός από τους ισχυρότερους πολιτικούς άντρες της Ιταλίας, μακροχρόνιου υπουργού και πρωθυπουργού, Τζούλιο Αντρεότι, η οποια εξετάζει κυρίως την τελευταία πρωθυπουργική του θητεία κατά την τριετία 1989-1992.
Η ειρωνεία είναι το χαρακτηριστικότερο συναίσθημα που διατρέχει την ταινία από την αρχή ως το τέλος, και αυτή που την κάνει ακόμη πιο εύστοχη και απολαυστική, είναι η λεπτή, διακριτική παρουσία της που υπονομεύει μια φαινομενικά ευλαβή απεικόνιση. Η ταινία χειρίζεται έξυπνα και προσεκτικά το αντικείμενό της, αποφεύγοντας τόσο την άνευρη μετριοπάθεια όσο και τον λαϊκίστικο εξυπνακισμό. Το σενάριο είναι γραμμένο από τον σκηνοθέτη, που φαίνεται να έχει στο μυαλό του μια πολύ συγκεκριμένη ιδέα για το θέμα του, την οποία καταφέρνει να αναπαραστήσει με μια λακωνική, σφιχτοδεμένη κι αισθητικά ολοκληρωμένη επεισοδιακή (μη γραμμική) πλοκή, στην οποία κυριαρχεί η φιγούρα του Σερβίλο μέσα στα έξοχα φωτογραφημένα περιβάλλοντα που έχει φροντίσει ο Λούκα Μπιγκάτσι. Αποφεύγεται η κλασική αφήγηση με τις ευθείες σεναριακές επικρίσεις, και προτιμάται η κινηματογραφικά πιο έμμεση, πιο περίτεχνη και τελικά πιο συναρπαστική, εξίσου εύστοχη κριτική.
Η ταινία φροντίζει να εξισορροπήσει το κατηγορητήριό της, παραδεχόμενη ότι ο Αντρεότι είναι αναμφίβολα ένας μετρημένος και πολύ έξυπνος πολιτικός, που ακόμη και αυτά τα οποία οι άλλοι του προσάπτουν ως ελαττώματα, εκείνος όχι μόνο τα αναγνωρίζει αλλά τα χρησιμοποιεί προς όφελός του- τουλάχιστον έτσι νομίζει (αναφορικά με την ομάδα των έμπιστων συνεργατών του). Δε μιλάει πολύ, δεν ανοίγεται σε κανέναν, κάνει λιτές, συγκρατημένες κινήσεις, ακόμη και το χιούμορ του έχει έναν πολύ διαδικαστικό χαρακτήρα, που υποδηλώνει ότι είναι αρκετά έξυπνος για να μην αντιληφθεί το αστείο αλλά και υπερβολικά επιφυλακτικός για να του επιτρέψει να κυριαρχήσει στην περίσταση (π.χ. ο τρόπος με τον οποίο παραδέχεται στους θεατές τη συμπεριφορά των ΜΜΕ προς το πρόσωπό του, και το καλωσόρισμά του για ακόμη μια φορά στο πρωθυπουργικό μέγαρο). Τονίζοντας τις νίκες του σε πολλαπλές εκλογικές αναμετρήσεις, αλλά και τη μετρημένη συμπεριφορά του, το φιλμ δείχνει την προθυμία του να παραδεχτεί τις αρετές ενός άντρα που στο κάτω-κάτω έχει επηρεάσει όσο λίγοι συνάδελφοί του το πολιτικό σκηνικό της νεότερης Ιταλίας. Εκεί όμως φαίνεται να σταματάει και η διάθεση της πλοκής για παραχωρήσεις, αφού οποιαδήποτε προτερήματα αρχίζουν σταδιακά να μετατρέπονται σε θεμελιώδη μειονεκτήματα, τα οποία του στοίχησαν όχι μόνο την εξουσία αλλά, βασικότερο όλων, την υστεροφημία του.
Η εσωστρέφεια και η εγκράτεια καταλήγουν να ερμηνεύονται ως ανασφάλεια κι εγωκεντρισμός, υποστηριγμένα από ματαιοδοξία και συναισθηματική ψυχρότητα. Όπως απεικονίζεται στην ταινία, ο Αντρεότι φαίνεται να είχε κάνει οτιδήποτε ήταν δυνατό προκειμένου να διατηρηθεί στην εξουσία, ακόμη κι αν αυτό σήμαινε εγκατάλειψη του Άλντο Μόρο στους τρομοκράτες ή υποταγή στις εντολές τις μαφίας. Ακόμη σημαντικότερη όμως από την ανατροπή της πολιτικής εικόνας (η οποία εξάλλου πάντα είναι σχετικά αναμενόμενη για τους πολιτικούς), είναι η ανατροπή της ανθρώπινης εικόνας του. Ο Αντρεότι προδίδει την εμπιστοσύνη τόσο της πιστής γραμματέως του όσο και της πάντα υποστηρικτικής γυναίκας του. Απαξιοί να ανακοινώσει στην πρώτη την απόλυσή της, και λέει ψέματα στη δεύτερη σχετικά με τις πολιτικές του παρεκκλίσεις. Καταλήγει να φαίνεται ένας δειλός, ματαιόδοξος, κυνικός, ψυχρός, κενός άνθρωπος που καθοδηγεί όλες του τις αρετές προς την ικανοποίηση της προσωπικής του φιλοδοξίας. Χαρακτηριστική η σκηνή της αποτυχίας του να εκλεγεί Πρόεδρος της Δημοκρατίας, την οποία σε συμφωνία με τη μέχρι τότε εικόνα του, χειρίζεται με απόλυτη εγκράτεια και αξιοπρέπεια, αφού όμως προηγουμένως έχει διαπραγματευτεί το χρίσμα με μακροχρόνιο υπολογισμό και ανυποχώρητη -παρότι γαλήνια- επιμονή.
Για τους θεατές έξω από την Ιταλία ή τουλάχιστον για όσους δεν είναι γνώστες της νεότερης ιταλικής πολιτικής ιστορίας, η συσωρευτική παράθεση ονομάτων και καταστάσεων είναι ανώφελη, καθώς από ένα σημείο και μετά δεν έχει νόημα ούτε καν να προσπαθήσει κανείς να τα συγκρατήσει. Ευτυχώς όμως, χάρη στον επεισοδιακό χαρακτήρα του σεναρίου, δεν υπονομεύουν την επιχειρηματολογία του που ούτως ή άλλως επικεντρώνεται στον Αντρεότι, τον οποίο ενσαρκώνει εντυπωσιακά ο Σερβίλο ρυθμίζοντας τη φυσιογνωμία του με κινήσεις λεπτές, πολύ ιδιότυπες αλλά όχι υπερτονισμένες και πάντα σε συμφωνία με μια ‘εσωτερική’ ερμηνεία λιγόψυχης υπολογιστικότητας που καλύπτεται από παραπλανητική εξωτερική ψυχραιμία και προσήνεια. Η κάμερα εναρμονίζεται με τον κεντρικό ηθοποιό της και τον παρακολουθεί με ηρεμία, διαμέσου υποβλητικά φωτισμένων χώρων και με μουσική χρησιμοποιημένη αντιθετικά.
Βεβαίως, υπάρχει πάντα το ζήτημα της ιστορικής αξιοπιστίας του φιλμ, την οποία εμείς δε μπορούμε να αξιολογήσουμε. Ακόμη όμως κι αν επρόκειτο για έναν εντελώς φανταστικό χαρακτήρα, το φιλμ θα παρέμενε υπόδειγμα του πώς ένα πορτρέτο κατασκευάζεται με λειτουργική εικονογράφηση και αφηγηματικά ενεργή μουσική, συναρπαστική ηθοποιία, διάδραση ανάμεσα στην εικονογραφία και στην αφήγηση, υπαινιγμό και διακριτικότητα στον χαρακτηρισμό των ρόλων, μετριοπάθεια ακόμη και στις πιο οξείς, κατηγορηματικές στιγμές της ταινίας.
ΝΑΙ ΣΕ ΟΛΑ
YES MAN
Σκην.: Πέιτον Ριντ
Πρωτ.: Τζιμ Κάρεϊ, Ζόι Ντεσανέλ, Μπράντλυ Κούπερ, Τέρενς Σταμπ
Ο Καρλ είναι ένας τραπεζικός υπάλληλος που έχει χάσει τη διάθεσή του για τη ζωή έπειτα από τον χωρισμό του με την πανέμορφη γυναίκα του. Μετά από πρόταση ενός φίλου του, πηγαίνει σ’ ένα σεμινάριο θετικής σκέψης που παροτρύνει τους παρευρισκόμενους να λένε ναι σε οτιδήποτε τους προτείνεται, ως τρόπο για να αντιμετωπίσουν θετικότερα και πιο αισιόδοξα τη ζωή τους. Ο Καρλ όμως εκλαμβάνει την παρότρυνση περισσότερο κυριολεκτικά απ’ όσο χρειαζόταν κι έτσι μπλέκει σε πολλές αλλόκοτες καταστάσεις. Ανάμεσα στον χαμό, προκύπτει και μια πραγματικά ευχάριστη εξέλιξη που όντως θα του αλλάξει τη ζωή προς το καλύτερο.
Ο Τζιμ Κάρεϊ είναι ένας από τους καλύτερους κινηματογραφικούς κωμικούς όλων των εποχών κι αυτή η διαπίστωση δεν είναι ούτε πρωτότυπη ούτε ιδιαιτέρως αμφιλεγόμενη. Την επαναλαμβάνουμε για να εκδηλώσουμε τον θαυμασμό μας για τον ηθοποιό και για να ξεκαθαρίσουμε ότι ακόμη και οι απόπειρες μετριασμένου χιούμορ όπως αυτή εδώ, καταφέρνουν να είναι διασκεδαστικές αποκλειστικά χάρη στην παρουσία του. Κι όταν λέμε ‘μετριασμένου’ δεν εννοούμε φυσικά ότι ο Κάρεϊ σοβάρεψε ξαφνικά, αλλά ότι τουλάχιστον δεν καταφεύγει σε χοντροκομμένες, εξωφρενικές ακρότητες που χαρακτηρίζουν μέρος της φιλμογραφίας του (και τις οποίες παρολαυτά εμείς εξακολουθούμε να θεωρούμε απολαυστικές). Ο χαρακτήρας του είναι σε γενικές γραμμές ένας συνηθισμένος υπαλληλάκος με τρόπο ζωής που δεν ξεφεύγει και πολύ από το κανονικό, πιο προσγειωμένος (από τους λίγους ηθοποιούς για τους οποίους το επίθετο μπορεί να ισχύσει κυριολεκτικά) από τον εκκεντρικό Ace Ventura ή τους χαρακτήρες των αδερφών Φαρέλι, χωρίς όμως να χάνει την ζωηράδα και την ελαστικότητα που τον κάνουν ξεκαρδιστικό, και που χαρίζουν στην ταινία όποια διασκεδαστική αξία έχει. Να σημειωθεί επίσης η συμπαθέστατη παρουσία της Ντεσανέλ στο πλάι του πρωταγωνιστή, καταλλήλως τολμηρή και γλυκιά ως το θέλγητρο για μια καινούρια αρχή στη ζωή του Καρλ.

