Ο πρώην υπουργός Εργασίας-Κοινωνικών Ασφαλίσεων και Εξωτερικών και καθηγητής Οικονομικών Επιστημών του πανεπιστημίου Αθηνών, κ. Τάσος Γιαννίτσης, θα μιλήσει την ερχόμενη Πέμπτη 8 Ιανουαρίου στην Πανεπιστημιούπολη Ρεθύμνου (Γάλλος).

Η διάλεξη έχει θέμα «Κοινωνική Προστασία και Κοινωνική Ασφάλιση, Κοινωνική Δημοκρατία: Ερωτήματα και Προβληματισμοί» και δίνεται στο πλαίσιο του διατμηματικού μαθήματος Επιστήμων-Πολίτης.

Η διάλεξη

Τα θέματα, στα οποία θα αναφερθεί ο π. υπουργός, είναι τα εξής

- Κοινωνική προστασία και κοινωνική ασφάλιση. Σχέση και σημασία

- Το επίκεντρο του προβλήματος της κοινωνικής ασφάλισης

- Τέσσερα κεντρικά ερωτήματα:

• Υπάρχει πρόβλημα και γιατί;

• Υπάρχουν δυνατότητες αντιμετώπισης του προβλήματος;

• Τι σημαίνουν κοινωνικά οι διαθέσιμες εναλλακτικές λύσεις

• Ποιες οι δυσκολίες και τα προβλήματα των επιλογών

- Κριτική θεώρηση μιας σειράς «μύθων» για την κοινωνική ασφάλιση

- Η διάσταση της κοινωνικής δημοκρατίας στην αντιμετώπιση του ασφαλιστικού

Στην ομιλία του περιλαμβάνονται τα παρακάτω σημεία προβληματισμού

1. Η ασφαλιστική μεταρρύθμιση σήμερα στην Ελλάδα δεν είναι απλώς αποτέλεσμα εξελίξεων που χαρακτηρίζουν μεταξύ άλλων περισσότερες ανεπτυγμένες κοινωνίες. Είναι επιπλέον και το αναγκαστικό αποτέλεσμα ενός άδικου συστήματος που διαμορφώθηκε με πολιτικές και κοινωνικές αποφάσεις και συμπεριφορές. Αν η πραγματικότητα λειτουργούσε σύμφωνα με την ιδεατή λογική του συστήματος (περιορισμός εισφοροδιαφυγής, ισότητα μεταχείρισης, κ.α.), η μορφή μιας αναγκαίας μεταρρύθμισης θα ήταν διαφορετική. Όμως όλα τα στρώματα που απολαμβάνουν σήμερα τα προνόμια του συστήματος αυτού αντιδρούν στην αλλαγή. Τα άλλα – τα πιο αδύναμα κοινωνικά στρώματα - φοβούνται. Φοβούνται γιατί η εμπειρία τους έχει μάθει, ότι αλλαγές, και μάλιστα από συντηρητικές πολιτικές δυνάμεις, αναπαράγουν ή και οξύνουν τις ανισότητες. Τέτοια προβλήματα και καταστάσεις δεν λύνονται με ασφαλιστική μεταρρύθμιση. Είναι ζητήματα πολιτικών ισορροπιών δύναμης και εξουσίας σε πόρους και αποφάσεων που ξεπερνούν το ασφαλιστικό.

2. Στο ασφαλιστικό καμιά απάντηση δεν συνδέεται με απόλυτη βεβαιότητα. Αντίθετα, οι αβεβαιότητες είναι πολλές. Όμως υπάρχει μία βεβαιότητα: Η άρνηση αντιμετώπισης του προβλήματος οδηγεί στην επιδείνωση. Και από μια επιδείνωση βγαίνουν όλοι χαμένοι. Όμως επειδή το ασφαλιστικό έχει πρόβλημα, δεν σημαίνει ότι οποιαδήποτε αλλαγή είναι αποδεκτή.

3. Το ασφαλιστικό έχει δύο κρίσιμες ιδιομορφίες. Πρώτον, όσο καθυστερεί η μεταρρύθμισή του, τόσο εντείνονται οι μηχανισμοί αυτο-επιδείνωσής του. Δεύτερον, ένα ελλειμματικό ασφαλιστικό σύστημα στη διάρκεια μιας ή περισσότερων δεκαετιών επηρεάζει αρνητικά την αναπτυξιακή πορεία και άρα τα εισοδήματα και το βιοτικό επίπεδο μεγάλου τμήματος της κοινωνίας, ιδίως των μεσαίων και αδύναμωv εισοδηματικών στρωμάτων. Αυτό κάνει αναγκαία μια απάντηση για το ποιοι ωφελούνται και ποιοι επιβαρύνονται από τις δύο εναλλακτικές επιλογές: ακινησία ή αλλαγές και τι είδους.

4. Όποια λύση κάνει αναγκαία μια δύσκολη επιλογή μεταξύ δύο μελλοντικών, και γι’ αυτό αβέβαιων, καταστάσεων: τη σύγκριση των επιπτώσεων που έχει η επιλογή να αφήσει κανείς αμετάβλητο το ισχύον ρυθμιστικό σύστημα και των επιπτώσεων από τη θέσπιση μια νέων ρυθμίσεων (όποιες επιλεγούν).

5. Το θεμελιακό δίλημμα δεν είναι μόνο οι αλλαγές σε σχέση με το σημερινό καθεστώς. Είναι αν οι αλλαγές δημιουργούν για τους ασφαλισμένους μελλοντικές συνθήκες ευνοϊκότερες σε σύγκριση με αυτές στις οποίες θα οδηγούσε η επιλογή της απραξίας (ή άλλες επιλογές). Η σύγκριση δεν είναι με το σήμερα. Αυτό όμως σημαίνει μια δύσκολη σύγκριση δύο μελλοντικών κοινωνικών καταστάσεων με πολλές αβεβαιότητες. Σε κοινωνίες με αξιόπιστο πολιτικό σύστημα το στοιχείο της εμπιστοσύνης διευκολύνει την εξεύρεση απαντήσεων σε δύσκολα κοινωνικά προβλήματα.

6. Ο πραγματικός μοχλός της ευημερίας εργαζόμενων και συνταξιούχων δεν είναι η ασφαλιστική μεταρρύθμιση. Είναι οι υψηλές πραγματικές αμοιβές της εργασίας. Έτσι προκύπτουν αυτόματα περίπου καλύτερες συντάξεις, πρόσθετα περιουσιακά στοιχεία των ατόμων, καλύτερες κοινωνικές υποδομές και παροχές. Όσο περισσότερο κυβερνήσεις και κοινωνικοί πρωταγωνιστές θα διασφαλίζουν ένα συνδυασμό ανάπτυξης και βελτίωσης αμοιβών εργασίας, τόσο πιο εφικτές θα είναι οι λύσεις.

7. Η ισορροπία του ασφαλιστικού στηρίζεται στην αρχή της “αλληλεγγύης των γενεών”. Η αρχή αυτή προϋποθέτει ότι η σημερινή γενεά εργαζόμενων θα υποστεί αναλογικά την ίδια θυσία που υπέστη στο παρελθόν η προηγούμενη. Αν η σημερινή ή μελλοντική γενεά καλείται να χρηματοδοτήσει με σημαντικά μεγαλύτερο ποσοστό του εισοδήματός της το ασφαλιστικό σύστημα, η 'αλληλεγγύη των γενεών' αλλοιώνεται δραματικά. Χρειάζεται μια λύση. Ο Μίμης Ανδρουλάκης παραστατικά αναφέρεται σε μια σύγκρουση κανιβάλων και βαμπίρ γύρω από το οικονομικό προϊόν.

8. Οι παραπάνω διαπιστώσεις σημαίνουν, ότι όταν οι πραγματικές συνθήκες αλλάζουν, αμετάβλητες θεσμικές ρυθμίσεις δεν σημαίνουν και αμετάβλητα κοινωνικά αποτελέσματα. Το ερώτημα για το πώς επανεξετάζονται οι κανόνες διανομής, τι νέοι συμβιβασμοί συμφωνούνται και πώς αναδιατυπώνονται οι κοινωνικές προτεραιότητες είναι κρίσιμος όρος προκειμένου σε ένα μη στάσιμο κόσμο να εξασφαλίζεται “ισοδύναμη” κοινωνική μεταχείριση μεταξύ γενεών. Διαφορετικά, με τη λογική της μη-αλλαγής κάθε γενεά εγκαταλείπεται στην τύχη της και καλείται να λύσει το πρόβλημα μόνη της, μέσα από άναρχες πρακτικές, δηλαδή μέσα από μια άναρχη “ιδιωτικοποίηση” του ασφαλιστικού της καθεστώτος.

9. Ο προοδευτικός χώρος αρνείται να διατυπώσει πραγματικές απαντήσεις στα μεγάλα προβλήματα της σύγχρονης πραγματικότητας.