Σε συνεργασία με το Εργαστήριο Κλινικής Βακτηριολογίας Παρασιτολογίας Ζωονόσων και Γεωγραφικής Ιατρικής του τμήματος ιατρικής του Πανεπιστημίου Κρήτης με Διευθυντή τον Γιάννη Τσελλέντη www.microlab.gr



Πρόκειται για μια ομάδα από παθολογικές καταστάσεις που οφείλονται σε αντίδραση του ανοσοποιητικού συστήματος του ανθρώπινου οργανισμού σε συστατικά των τροφών.

Οι επιστήμονες σήμερα, πιστεύουν πως όλοι σχεδόν οι άνθρωποι είναι δυνατόν να εμφανίσουν περιστατικά τροφικής αλλεργίας, με διαφορετική όμως συχνότητα και ένταση ο καθένας, χωρίς να το γνωρίζουν τις περισσότερες φορές και χωρίς να υπάρχουν ιατρικά τεστ που να μπορούν να αποκαλύψουν το αίτιο στο σύνολο των περιπτώσεων, δεδομένου του τεράστιου αριθμού των διαφορετικών ουσιών που υπάρχουν στα τρόφιμα και μπορούν να προκαλέσουν αλλεργία.

Το ανοσοποιητικό σύστημα του ανθρώπινου οργανισμού τον προστατεύει από κάθε είδους ξένες προς αυτόν ουσίες που εισέβαλαν με κάποιο τρόπο. Στην περίπτωση της αλλεργίας το ανοσοποιητικό σύστημα ερμηνεύει την ύπαρξη κάποιων συστατικών της τροφής σαν "εισβολή" ουσιών επιβλαβών προς τον οργανισμό. Αυτή η παρερμήνευση οδηγεί στην απελευθέρωση χημικών ουσιών που αρχικά έχουν σαν σκοπό να προστατεύσουν τον οργανισμό από την "εισβολή", στην πραγματικότητα όμως προκαλούν δυσλειτουργία αφενός γιατί απελευθερώθηκαν από λάθος και αφετέρου γιατί βρέθηκαν σε συγκεντρώσεις τέτοιες που είναι ιδιαίτερα επιβλαβείς για τον οργανισμό, οδηγώντας στην εκδήλωση της αλλεργίας. Οι τροφικές αλλεργίες δεν διαφέρουν από τις υπόλοιπες αλλεργίες στον μηχανισμό με τον οποίο προκαλούνται, διαφέρουν μόνο οι ουσίες εκείνες που θεωρούνται υπεύθυνες για την πρόκληση τους. Αντί για την σκόνη ή την γύρη των λουλουδιών εδώ πρόκειται για συστατικά τροφών.

Στο σημείο αυτό κρίνεται σκόπιμο να γίνει διάκριση μεταξύ μιας τροφικής αλλεργίας και της δυσανεξίας (αδυναμίας μεταβολισμού ορισμένων συστατικών της τροφής εξαιτίας της έλλειψης ορισμένων ενζύμων) που παρουσιάζεται σε ορισμένους ανθρώπους.

Τέτοιες καταστάσεις παρατηρούνται στην περίπτωση της έλλειψης λακτάσης (το ένζυμο που βοηθά στον μεταβολισμό της λακτόζης του γάλακτος),της έλλειψης του ένζυμου G-6-PD που χρησιμοποιείται σε κάποιες άλλες διεργασίες του μεταβολισμού.

Όλα τα τρόφιμα είναι δυνατόν να προκαλέσουν μια αλλεργική αντίδραση. Αυτά που ενοχοποιούνται όμως συνηθέστερα με βάση την συχνότητα, όπως αυτή καθορίζεται από διεθνείς στατιστικές σε περιστατικά αλλεργιών είναι τα εξής:

Αγελαδινό γάλα, λεύκωμα αυγού, σιτάρι και προϊόντα του, σόγια, ξηροί καρποί, οστρακοειδή-ψάρια, φασολάκια, αρακάς, κουκιά.

Τα συμπτώματα μιας τροφικής αλλεργίας εκδηλώνονται είτε άμεσα μετά την κατανάλωση των υπεύθυνων τροφίμων με δραματική εξέλιξη, είτε μετά από ένα ορισμένο χρονικό διάστημα, άλλοτε μεγαλύτερο και άλλοτε μικρότερο. Μπορεί να αφορούν κάποιο συγκεκριμένο σημείο του σώματος ή να δώσουν συμπτώματα από πολλά διαφορετικά συστήματα του οργανισμού. Επίσης η ένταση των συμπτωμάτων μπορεί να ποικίλει από άνθρωπο σε άνθρωπο. Μια αλλεργία μπορεί να εκδηλωθεί:

Α) με συμπτώματα ρινίτιδας (έντονη καταρροή, δύσπνοια), φαρυγγίτιδας, ιγμορίτιδας ή ακόμα και μέσης ωτίτιδας. Τα τρόφιμα που μπορεί να θεωρηθούν υπεύθυνα για την εμφάνιση τέτοιων καταστάσεων είναι το γάλα, δημητριακοί καρποί και το λευκό του αυγού.

Β) Αιμορραγία από το πρόσθιο τμήμα της μύτης.

Γ) Διόγκωση των αμυγδαλών και των λεμφαδένων στην περιοχή του λαιμού. Τις περισσότερες φορές τέτοιου είδους συμπτώματα εκλαμβάνονται από τους ειδικούς σαν αποτέλεσμα μιας τοπικής ή άλλοτε γενικευμένης φλεγμονής. Ιδιαίτερα όμως σε περιστατικά που τα συμπτώματα αυτά είναι χρόνια πρέπει να διερευνάται και το ενδεχόμενο να πρόκειται για παρατεταμένο ερεθισμό των οργάνων αυτών από συστατικά της τροφής.

Δ) Δερματικά συμπτώματα όπως κνησμός(φαγούρα), κοκκινίλες σε διάφορα σημεία του σώματος κυρίως όμως στο πρόσωπο, χέρια και πάνω μέρος των ποδιών. Μπορεί να εμφανιστεί και έκζεμα στο πρόσωπο, πίσω από τα αυτιά, στους αγκώνες, πίσω από τα γόνατα, παλάμες, λαιμό και λιγότερο στον κορμό του σώματος.

Ε) Πόνοι από τους τένοντες (κυρίως ο αχίλλειος τένοντας) και τους μύες. Οι πόνοι αυτοί εμφανίζονται κυρίως σε παιδιά και από πολλούς είναι δυνατόν να αποδοθούν λανθασμένα στην έντονη ανάπτυξη του μυοσκελετικού συστήματος. Τρόφιμα που μπορεί να θεωρηθούν υπεύθυνα σε τέτοιες περιπτώσεις είναι το γάλα και οι δημητριακοί καρποί.

Στ) Ημικρανίες, πονοκέφαλοι, ναυτία, έμετος, διαταραχές της όρασης. Το τρόφιμο εκείνο που συνήθως θεωρείται υπεύθυνο είναι τα γλυκίσματα με σοκολάτα, ενώ λιγότερο συχνά το γάλα, τα δημητριακά, οι ξηροί καρποί, το αυγό και τα εσπεριδοειδή.

Ζ) Βήχας, βρογχίτιδα, άσθμα που τείνουν να γίνουν χρόνια σε αρκετές περιπτώσεις. Πολλές φορές, ενώ το άσθμα μπορεί να θεωρηθεί σαν αλλεργικό, υποτιμάται ο ρόλος της τροφής και υπερτιμάται αυτός των εισπνευστικών αλλεργιογόνων (σκόνη) παρά το γεγονός πως τα συστατικά της τροφής είναι δυνατόν αφού απορροφηθούν από το έντερο να φτάσουν με την κυκλοφορία του αίματος και στους πνεύμονες προκαλώντας αλλεργική αντίδραση.

Η) Αλλεργική αρθρίτιδα συνήθως στα παιδιά. Εκδηλώνεται με οξεία μορφή και έντονο πόνο. Τρόφιμα που μπορεί να θεωρηθούν υπεύθυνα είναι η σοκολάτα, οι πατάτες, τα αμύγδαλα, το βοδινό-χοιρινό κρέας και τα αυγά.

Θ) Διαταραχές από το ουροποιητικό και το γεννητικό σύστημα. Σε παιδιά κυρίως που παρουσιάζουν έντονη πολυουρία, συχνουρία, "κάψιμο" κατά την διάρκεια της ούρησης πρέπει να διερευνάται το ενδεχόμενο να αποβάλλουν από τα ούρα ερεθιστικούς μεταβολίτες της τροφής ή ενδιάμεσες ουσίες που δημιουργήθηκαν από την εκδήλωση αλλεργικής αντίδρασης σε κάποιο άλλο σημείο του σώματος(φαινυλκετονουρία).

Επίσης, σε παιδιά στα οποία η χωρίς έλεγχο νυχτερινή ούρηση συνεχίζεται σε μεγάλη ηλικία, εκτός από τον ψυχολογικό παράγοντα πρέπει να διερευνάται και η περίπτωση της τροφικής αλλεργίας.

Ιδιαίτερα αν αναφερθούμε στα παιδιά, πρέπει να επισημάνουμε πως η εκδήλωση μιας αλλεργίας μπορεί να ελέγχεται γενετικά, επομένως κληρονομείται από τους γονείς στα βρέφη, μπορεί όμως να είναι και το αποτέλεσμα μιας αντίδρασης που ξεκίνησε κατά την διάρκεια της εμβρυϊκής ηλικίας από ουσίες που είχαν την δυνατότητα να διαπεράσουν τον πλακούντα και να ευαισθητοποιήσουν το έμβρυο.

Ιδιαίτερη προσοχή πρέπει να δίνεται κατά την διάρκεια της φάσης του θηλασμού. Είναι γνωστό σε όλους μας πως οι ουσίες που εισέρχονται στον οργανισμό μιας θηλάζουσας μητέρας, είτε με την τροφή, είτε με διάφορους άλλους τρόπους (κάπνισμα, εισπνοή τοξικών ουσιών, όπως τα καυσαέρια, κατανάλωση αλκοόλ, καφέ, τσαγιού) φτάνουν στον μαστό, στο μητρικό γάλα και κατΔ επέκταση στον οργανισμό του βρέφους.

Αν για παράδειγμα η μητέρα καταναλώνει αγελαδινό γάλα και ταυτόχρονα το βρέφος είναι αλλεργικό στα συστατικά του γάλακτος αυτού ή παρουσιάζει δυσανεξία στην λακτόζη τότε είναι δυνατόν να εμφανίζει συμπτώματα κοιλιακών διαταραχών μετά τον θηλασμό ακριβώς λόγω της κατανάλωσης αγελαδινού γάλακτος από την μητέρα. Ιδιαίτερη προσοχή πρέπει να δίνεται επίσης στην φάση που η διατροφή του μωρού αρχίζει να εμπλουτίζεται με στερεές τροφές πάλι προκειμένου να αποφύγουμε δυσάρεστες αλλεργικές αντιδράσεις.

Η διάγνωση μιας τροφικής αλλεργίας είναι μια ιδιαίτερα δύσκολη υπόθεση. Αφενός γιατί τα συμπτώματα εύκολα συγχέονται με άλλες παθολογικές καταστάσεις, αφετέρου γιατί δεν έχουν αναπτυχθεί ακόμα διαγνωστικά τεστ που να μπορούν με ακρίβεια να προσδιορίσουν τόσο την ύπαρξη μιας αλλεργίας, όσο και το τρόφιμο που θεωρείται υπεύθυνο κάθε φορά. Συνήθως καταλήγουμε στην διάγνωση της αλλεργίας όταν έχουν αποκλείσει όλες τις άλλες παθολογικές καταστάσεις που είχαμε υποψιαστεί. Για να μπορέσουμε στην συνέχεια να εντοπίσουμε το τρόφιμο εκείνο που προκάλεσε την αλλεργία χρησιμοποιούμε την δοκιμή με την υποαλλεργική διατροφή: καταγράφουμε όσο το δυνατόν καλύτερα τις τροφές που συνήθως καταναλώνει ο ασθενής.

Στη συνέχεια του χορηγούμε ένα διαιτολόγιο που περιέχει τροφές που δεν ενοχοποιούνται συνήθως για την εμφάνιση αλλεργιών, όπως το λευκό του κοτόπουλου, προϊόντα πρόβειου γάλακτος, φρούτα, λαχανικά εκτός από φασολάκια-αρακά, κ.α. για 2-3 εβδομάδες μέχρι να υποχωρήσουν τα συμπτώματα.

Ακολούθως προσθέτουμε στην διατροφή ένα-ένα τα τρόφιμα που κατανάλωνε συνήθως ο ασθενής, για μερικές ημέρες το καθένα, περιμένοντας να δούμε μετά από την προσθήκη τίνος τροφίμου θα επανεμφανισθούν τα συμπτώματα. Εφόσον αποκαλύψουμε τον υπεύθυνο παράγοντα, πράγμα όχι ιδιαίτερα εφικτό πάντα, τον αποκλείουμε στο εξής από την διατροφή του ασθενούς. Πρόκειται όπως καταλαβαίνουμε για διαδικασία ιδιαίτερα χρονοβόρα, επίπονη και με αμφίβολη αποτελεσματικότητα.

Τελευταίες μελέτες που βρίσκουν το φως της δημοσιότητας αναφέρουν την πειραματική χρήση ουσιών που υπάρχουν στην φύση όπως η θειορεδοξίνη και οι οποίες έχουν την ιδιότητα αλλάζοντας με κάποιο τρόπο την δομή των πρωτεϊνών, που μέχρι εκείνη την στιγμή θεωρούνταν υπεύθυνες για την πρόκληση αλλεργιών (π.χ. πρωτείνες γάλακτος), να τις κάνουν ακίνδυνες για τον οργανισμό. Όλα αυτά βέβαια βρίσκονται ακόμα σε πειραματικό επίπεδο και υπάρχει ακόμα αρκετός δρόμος μέχρι να είμαστε σε θέση να μιλήσουμε για την αποτελεσματική αντιμετώπιση των τροφικών αλλεργιών.