Με μια εικόνα μας λέει ό,τι θα έλεγε με χίλιες λέξεις. Με έντονη την αίσθηση του χιούμορ και με συστηματική ενημέρωση για όλες τις εξελίξεις, δίνει τη δική του πινελιά στην πραγματικότητα, μέσα από τα σκίτσα του.
Η «Π» σήμερα αποκαλύπτει το συνεργάτη της «Ω», που εδώ και αρκετά χρόνια μας συνοδεύει στο τελευταίο φύλλο με το καυστικό χιούμορ του.
Ο χημικός Βαγγέλης Σαμαράκης, ένας άνθρωπος πολυπράγμων, προσιτός και αγαπητός στους μαθητές του, ξεδιπλώνει με το δικό του ιδιαίτερο τρόπο τις άγνωστες σελίδες της ζωής του, χωρίς να διστάζει ν’ αυτοσαρκάζεται.
Η συνάντηση γίνεται στο φροντιστήριο «Θεμέλιο», όπου διδάσκει και η πρώτη προσέγγιση γίνεται κάπως έτσι…
Βαγγέλης Σαμαράκης: Καλωσορίσατε στο φτωχικό μας φροντιστήριο!
«Π»: Δεν φαίνεται και τόσο φτωχικό …
Βαγγέλης Σαμαράκης: Δεν πειράζει. Ας είμαστε μετριόφρονες, - στην αρχή. Σας ευχαριστώ και σας συγχαίρω για τη πρωτοβουλία σας, να εξερευνήσετε … και την άλλη όψη της σελήνης (αναφέρομαι στο πρόσωπό μου, που έχει στρογγυλέψει από τότε που σταμάτησα το ποδόσφαιρο).
«Π»: Δηλαδή είχατε και άλλο χόμπι εκτός από το σκίτσο;
Βαγγέλης Σαμαράκης: Το ποδόσφαιρο ήταν μια αθλητική παρένθεση, μεταγενέστερη του σκίτσου, στην οποία είχα επιδοθεί με επαγγελματικό ερασιτεχνισμό. Όμως, αναγκάστηκα να κρεμάσω τα ποδοσφαιρικά μου παπούτσια, εδώ και πολλά χρόνια για δυο –κυρίως- λόγους. Ο ένας ήταν η διαπίστωση ότι δεν θα μπορούσα ποτέ μου να φτάσω στα επίπεδα που έπαιζε μπάλα, ο συνάδελφός μου στο φροντιστήριο , μαθηματικός Αιμίλιος Μυρίλλας. Ο άλλος ήταν ότι είχα δύο αλλεπάλληλα κατάγματα. Έτσι έκλεισε αυτή η παρένθεση.
«Π»: Κακό αυτό…
Βαγγέλης Σαμαράκης: Ναι, πράγματι. Όμως , είχα πια περάσει τα τριάντα και σ’ αυτές τις ηλικίες οι παίκτες (όπως λένε στην ποδοσφαιρική διάλεκτο) "έχουν φάει τα ψωμιά τους". Ευτυχώς, εγώ τρώγω ακόμη… χα χα χα
«Π»: Ας αφήσουμε την αθλητική σας δραστηριότητα και να μιλήσουμε για τη σκιτσογραφία.
Βαγγέλης Σαμαράκης: Να σας πω την αλήθεια, θα μπορούσαμε να κάναμε αυτή τη συνέντευξη ηλεκτρονικά, χωρίς να μπείτε στον κόπο να έρθετε εδώ, όπως δηλαδή στέλνω και τα σκίτσα στην εφημερίδα με το ηλεκτρονικό ταχυδρομείο. Όμως, ο Γιώργος, ο Λαγουβάρδος, μου είπε στο τηλέφωνο: "Θα σου στείλω τη Σοφούλα …" και μου εξήγησε τι θέλατε να κάνετε. Μόλις άκουσα το όνομά σας είπα: "Ναι", αν και δεν σας γνώριζα.
«Π»: Δηλαδή, αυτό έπαιξε κάποιο ρόλο;;;
Βαγγέλης Σαμαράκης: Κατά περίεργο τρόπο, ναι, ξεκινώντας –όπως όλοι μας- από τον παιδικό μας έρωτα, στα θρανία του δημοτικού σχολείου, ο οποίος λόγω ηλικίας έμεινε ανεκπλήρωτος, αλλά και λόγω της παιδικής μας αθωότητας μπόρεσε να κρατηθεί σε –αποκλειστικά- εγκεφαλικό επίπεδο για πολλά – πολλά χρόνια. Πολύ αργότερα, το ίδιο όνομα θα συνδεθεί με τη γέννηση της μικρής μου κόρης, της Ιππολύτης. Και τώρα εσείς, μια άλλη Σοφία μπαίνει –έστω και δημοσιογραφικά- στο δρόμο μου…
«Π»: Ας έρθουμε, όμως, στο χόμπι σας, το σκίτσο.
Βαγγέλης Σαμαράκης: Επειδή με πλησιάζετε από τη μεριά του σκιτσογράφου, θα σας πω ότι το χόμπι μου είναι η μουσική. Αν με πλησιάζατε ως μουσικό, θα σας έλεγα πως το χόμπι μου είναι το σκίτσο…
«Π»: Δηλαδή υπάρχει σχέση και με τη μουσική;
Βαγγέλης Σαμαράκης: Η σχέση μου με τη μουσική … είναι πλατωνική. Τουλάχιστον προσπαθώ να την κρατήσω σ’ αυτά τα επίπεδα, όταν παίζω πιάνο, ακορντεόν ή γρατζουνάω καμιά κιθάρα, όταν βρεθούμε με παρέα, με φίλους, έξω. Στο σπίτι μου δεν παίζω σχεδόν ποτέ μουσική ( σέβομαι τους γείτονές μου ) και σπάνια ακούω .
«Π»: Η μουσική έρχεται μετά το σκίτσο, χρονικά;
Βαγγέλης Σαμαράκης: Όχι. Ξεκίνησα ακορντεόν, από το δημοτικό με τους Arkady Neronoff και Μηνά Τζωρτζάκη. Αργότερα, όταν ήμουν τελειόφοιτος Λυκείου, σε μια μικρή πόλη της Οκλαχόμα, στις ΗΠΑ, πήρα μαθήματα πιάνου από τη Lala Gray, ενώ τα πρώτα ακομπανιαμέντα στην κιθάρα, μου τα έμαθε στο Γυμνάσιο ο συμμαθητής μου –σήμερα, γνωστός χαράκτης- ο Τίτος Πετράκης. Έμεινα εκεί.
«Π»: Το λέτε με παράπονο…
Βαγγέλης Σαμαράκης: Ναι, γιατί θα μπορούσα να είχα προχωρήσει, αφού ως φοιτητής, στη Θεσσαλονίκη, είχα παίξει -περίπου επαγγελματικά- εκτός από πιάνο και κιθάρα. Τότε είχαμε το Νέο Κύμα, όπου το βασικό όργανο ήταν η κιθάρα. Έχασα την ευκαιρία – κέρδισε η Μουσική. Όσο για το είδος που προτιμώ, έχω μείνει στα 3Β (Bach – Beethoven – Beatles). Δυστυχώς, όλοι αυτοί αποτελούν παρελθόν … και γω νιώθω πολύ μόνος τελευταία … Μη με κοιτάτε περίεργα. Το γεγονός ότι και το δικό μου όνομα αρχίζει από Β είναι μια απλή σύμπτωση…. (γέλια)
«Π»: Με το σκίτσο, πώς έτυχε να ασχοληθείτε ;
Βαγγέλης Σαμαράκης: Το έκανα αμέσως με τη μεταπολίτευση. Τώρα που το σκέφτομαι, πιστεύω πως ήταν μια αυθόρμητη αντίδραση στην εφτάχρονη φίμωση και την αυστηρή λογοκρισία που είχε επιβάλει η Δικτατορία. Αν τελικά αποδειχτεί ότι η πορεία μου στο χώρο αυτό θα έχει μια θετική συμβολή, θα μπορέσουμε να πούμε : "Ουδέν κακόν, αμιγές καλού".
«Π»: Πώς ακριβώς ξεκινήσατε και πότε ;
Βαγγέλης Σαμαράκης: Ξεκίνησα το 1974, με τη μεταπολίτευση. Είχαν αρχίσει οι δίκες των πρωταιτίων της Δικτατορίας.
«Π»: Θυμάστε το πρώτο σας σκίτσο;
Βαγγέλης Σαμαράκης: Το θυμάμαι σαν χθες κι ας μεσολαβούν σχεδόν τριάντα χρόνια από τότε. Με το σκίτσο αυτό ήθελα να εκφράσω την αμφιβολία μου για την ουσιαστική καταδίκη των πρωταιτίων στην εσχάτη των ποινών, σε αντίθεση με τα όσα γράφονταν την περίοδο εκείνη. Εδώ, πρέπει να υπενθυμίσουμε ότι την εποχή εκείνη, ίσχυε ακόμη στην Ελλάδα η θανατική ποινή. Τελικά, όπως οι περισσότεροι θυμούνται, επιβλήθηκαν και ποινές θανάτου, όμως αμέσως μετατράπηκαν σε ισόβια, από την πολιτική ηγεσία, με τη γνωστή έκβαση, με σκοπό να ευθυγραμμιστούμε με το κοινό αίσθημα που επικρατούσε στην Ευρώπη, όπου οι περισσότερες χώρες είχαν ήδη καταργήσει την ποινή αυτή.
«Π»: Τι ακριβώς απεικόνιζε αυτό το σκίτσο;
Βαγγέλης Σαμαράκης: Σας είπα την ιδέα. Την εικόνα ας την αφήσουμε για το λεύκωμα με τα απομνημονεύματά μου. Ύστερα, στη δημοσιογραφία ισχύει το "μια εικόνα = χίλιες λέξεις". Εμείς θα πούμε παραπάνω από χίλιες !!!
«Π»: Γιατί υπογράφετε τα σκίτσα σας με το γράμμα Ωμέγα (Ω); Βαγγέλης Σαμαράκης: Για δυο, κυρίως , λόγους. Ο πρώτος είναι η έμφυτη σεμνότητά μου, όπως θα έχετε ήδη διαπιστώσει, μέσα στο σύντομο διάστημα της συνάντησής μας… Ο δεύτερος είναι ότι δεν θεώρησα ποτέ ότι θα με βοηθούσε στις άλλες μου δραστηριότητες. Το αντίθετο, μάλιστα.
«Π»: Αυτό ακούγεται περίεργο, τη στιγμή που σήμερα όλοι γνωρίζουμε τα οφέλη που παρέχει η δημοσιότητα.
Βαγγέλης Σαμαράκης: Αυτό είναι σωστό, αλλά ισχύει , κυρίως, για άλλους χώρους. Η γελοιογραφία (ακόμη και η ίδια η λέξη είναι αδόκιμη, αφού παραπέμπει νοερά στο γελοίο) είναι μια παρεξηγημένη υπόθεση μέσα στο χώρο της δημοσιογραφίας. Ο πολύς κόσμος τείνει να ταυτίσει το δημιουργό με ένα γελωτοποιό που βρίσκεται στα παρασκήνια. Αυτό, βέβαια, δεν είναι καθόλου σωστό. Η κατανόηση του χιούμορ απαιτεί εκλεπτυσμό, ο οποίος, τελικά, κατακτάται με την άσκηση. Η ίδια απαίτηση ισχύει για να προχωρήσουμε στην επιστήμη, στις τέχνες, στον αθλητισμό … ακόμη και στη γεύση !!!
«Π»: Τελικά, τι είναι το χιούμορ ;
Βαγγέλης Σαμαράκης: Λένε ότι το χιούμορ είναι κάτι πολύ σοβαρό για να το παίρνουμε στ’ αστεία. Φανταστείτε ότι ο σκιτσογράφος (ή ο γελοιογράφος ή ο καρτουνίστας) πρέπει να "βρει", να εντοπίσει και να απομονώσει μια χαρακτηριστική σκηνή ή ένα σύντομο διάλογο, που να περιγράφει μια ολόκληρη -και συχνά περίπλοκη – επίμαχη κατάσταση. Ειδικά, σε δυσάρεστες καταστάσεις, όπως είναι ο πόλεμος , μια καταστροφή ή μια θεομηνία, όπου μια απροσεξία μπορεί να μετατρέψει το χιούμορ σε κυνισμό ή το ευφυολόγημα σε ανεπίτρεπτη ειρωνεία, ο δημιουργός πρέπει να είναι πολύ προσεκτικός και κυριολεκτικά βαδίζει "επί ξηρού ακμής".
«Π»: Πώς γίνεται κανείς σκιτσογράφος ή γελοιογράφος ή όπως αλλιώς λέγεται…
Βαγγέλης Σαμαράκης: Δεν υπάρχει σχολή γι’ αυτή τη συγκεκριμένη απασχόληση. Είναι μια πολύ πιο σύνθετη εργασία απ’ ό,τι φαίνεται εκ πρώτης όψεως. Είναι όπως ο δεκαθλητής. Απαιτεί να ξέρεις σχέδιο, να έχεις καλή ενημέρωση στο τι συμβαίνει στον κόσμο, να έχεις αίσθηση του χιούμορ, γενικές εγκυκλοπαιδικές γνώσεις, ικανότητα να συνδυάζεις γεγονότα μεταξύ τους, πολύ ταλέντο και όρεξη για δουλειά. Δεν διδάσκεται. Μπορεί, όμως, κανείς να βελτιώνεται, όσο ασχολείται και προσπαθεί. Είναι δύσκολο να είσαι καλός σε όλα. Γι’ αυτό, αν δούμε τους μεγάλους σκιτσογράφους μας προσεκτικά, άλλοι είναι πολύ καλοί στη λεζάντα (ο Κ.Μητρόπουλος, ο Κυρ-), άλλοι είναι πολύ καλοί στο σχέδιο (Παυλίδης) ενώ άλλοί είναι καλοί στο ΧΩΡΙΣ ΛΟΓΙΑ ( ΒΑΣ.)
«Π»: Μπορείτε να πείτε ότι έχετε κάποια ειδίκευση στο σκίτσο;
Βαγγέλης Σαμαράκης: Δεν είμαι βέβαιος. Όμως, τώρα που με ρωτάτε, διαπιστώνω ότι για μια περίοδο είχα ασχοληθεί, κυρίως, με την αθλητική γελοιογραφία, μετά από προτροπή – παράκληση του φίλου και συναδέλφου σας κ. Σώτου Παιδάκη. Δεν χρειάστηκε να προσπαθήσει και πολύ, μιας και από παιδί ήμουν πάντα Ομιλίτης (ΟΦΗ, για όσους είναι αμύητοι). Ήμουν καθαρόαιμος φίλαθλος. Έτσι, συμπαθώ γενικά όλες τις Κρητικές ομάδες και πιστεύω ότι και ο Εργοτέλης, με την άνοδό του στη Β’ Εθνική θα εκπροσωπήσει –και αυτός- επάξια το Κρητικό ποδόσφαιρο.
«Π»: Εσείς σπουδάσατε σχέδιο ή κάτι σχετικό ;
Βαγγέλης Σαμαράκης: Δεν είχα ποτέ στο νου μου να ασχοληθώ με τα καλλιτεχνικά. Όμως, έτυχε, παράλληλα με τις σπουδές μου να έχω για δασκάλους τον Κώστα Ρωμάνο, όταν ήμουν μαθητής, εδώ στο σχολείο, τον James Britton στην Αμερική και τον μεγάλο ζωγράφο Πολύβιο Ρέγγο, στο πανεπιστήμιο.
«Π»: Δεν φαίνεστε ικανοποιημένος με κανένα από τους όρους που περιγράφουν αυτό που κάνετε.
Βαγγέλης Σαμαράκης: Σωστά. Ο όρος "σκιτσογράφος" αναφέρεται σε κάποιον που έχει την ικανότητα να μεταφέρει στο χαρτί με λίγες απλές γραμμές (σκίτσο= scetch) ένα πρόσωπο ή ένα τοπίο. Μπορεί, όμως, να στερείται της ικανότητας να είναι σε επαφή με την επικαιρότητα, ή να μην έχει την αίσθηση του χιούμορ. Για το "γελοιογράφος" μιλήσαμε ήδη. Είναι ένας όρος που ενεργεί απαξιωτικά σ΄αυτό που θέλει να περιγράψει. Ο καρτουνίστας είναι αντιδανεισμός από τα ελληνικά (cartoon– καρτόν– χαρτόνι– χαρτί ) … και μετά ; Για να είμαι ειλικρινής, αν και δεν με ικανοποιεί κανένας όρος, δεν έχω να αντιπροτείνω κάτι. Αλλά και σας τους δημοσιογράφους δεν πρέπει να σας ικανοποιεί ο όρος "δημοσιογράφος" . Γράφετε δημόσια ή δημοσιοποιείτε εγγράφως; Στην ουσία κάνετε κάτι πολύ πιο σύνθετο.
«Π»: Δεν είπαμε όμως, πώς προέκυψε η υπογραφή σας "Ω".
Βαγγέλης Σαμαράκης: Ναι. Αυτό είναι αλήθεια. Το πρώτο σκίτσο το έστειλα ανώνυμα στην Πατρίδα, ταχυδρομικώς. Είχα υπογράψει με ένα (S), το οποίο όμως δεν το πρόσεξε κανείς, κι αν το πρόσεξε δεν σήμαινε τίποτα. Όμως, κάτω από το σκίτσο είχε προστεθεί με τυπογραφικά γράμματα: "Του συνεργάτου μας Ω". Ένιωσα υπερήφανος, που αν και ανώνυμος, η εφημερίδα μου είχε δώσει τον τίτλο του συνεργάτη της. Ας έχουμε υπόψη ότι στους πρώτους μήνες της μεταπολίτευσης η κατάσταση ήταν ακόμη ρευστή και δεν ήταν φρόνιμο να εκτίθεται κανείς, άσκοπα. Έτσι, όπως μου είπε αργότερα ο τότε αρχισυντάκτης της εφημερίδας Σταύρος Σταυρακάκης, σε συνεννόηση με τον ιδιοκτήτη της εφημερίδας κ. Αλέκο Μυκωνιάτη, διάλεξαν το γράμμα Ω, όπως θα λέγαμε σήμερα ο άγνωστος Χ. Αργότερα, το S έγινε $ και αργότερα ακόμη το $ έγινε $am. Μετά από ένα διάστημα απουσίας μου, η εφημερίδα με παρουσίαζε με το όνομά μου ολογράφως. Η τελευταία μου επανεμφάνιση ήταν με το σημερινό Ω, αφενός για να επανασυνδεθώ με το παρελθόν και αφετέρου, επειδή στο μεταξύ, είχα αξιωθεί να έχω αποκτήσει ένα καλό ρολόι Ωμέγα!!! (γέλια)
«Π»: Ποιο είναι το… καλλιτεχνικό σας όνειρο;
Βαγγέλης Σαμαράκης: Να μπορέσω να πετύχω το σκίτσο των εκλεκτών συναδέλφων σας Γιώργου Λαγουβάρδου και Σώτου Παιδάκη και να αποσυρθώ. Για τον πάντα νέο Αλέκο Μυκωνιάτη, υπάρχει η σιωπηρή συμφωνία να μην το προσπαθήσω καν, όσο εκείνος επιμένει να με φιλοξενεί στην εφημερίδα του !!! (γέλια)
«Π»: Τι είναι αυτό που νομίζετε ότι θα έπρεπε ν’ αλλάξει στον τόπο μας;
Βαγγέλης Σαμαράκης: Νομίζω ότι πάντα υπάρχουν περιθώρια αλλαγής –προς το καλύτερο- τόσο σε πρόσωπα, όσο σε καταστάσεις αλλά και σε θεσμούς. Ονειρεύομαι ένα Ηράκλειο καλύτερο, τόσο πολεοδομικά, όσο και πολιτιστικά. Για το πρώτο, πιστεύω ότι η πόλη μας δεν είναι καταδικασμένη. Έχει πολλά καλά στοιχεία και χρειάζεται ο οραματιστής εκείνος που θα τα αξιοποιήσει. Γίνονται προσπάθειες, αλλά αποσπασματικά. Γενικά, σε 5 – 6 Ολυμπιάδες, το Ηράκλειο θα έχει γίνει κούκλα. Στον πολιτιστικό τομέα, υπάρχει μια δοκιμασμένη συνταγή, πάνω στην οποία γίνονται πολλά και σωστά βήματα και υπάρχει μεγάλη ανταπόκριση από τον κόσμο του Ηρακλείου. Χρειάζεται, όμως, υπομονή από το κοινό και επιμονή από τους ασχολούμενους, καθώς και οι ανάλογοι πόροι, ώστε να φτάσουμε στο επιθυμητό αποτέλεσμα. Κανείς δεν αρνείται πως υπάρχουν περιθώρια βελτίωσης. Μια και με ρωτήσατε, όμως, για αλλαγή, θα ήθελα να αλλάξει η ευχετήρια κάρτα που στέλνει στους συνεργάτες της η "ΠΑΤΡΙΣ" σε κάθε γιορτή και κάθε επέτειο. Από το 1974 όλο η ίδια κάρτα. Νισάφι πια. (Ευτυχώς που χάνεται κάπου στο ταχυδρομείο και δεν φτάνει ποτέ στον προορισμό της) χα χα χα !!!
«Π»: Τι είναι εκείνο που σας κάνει περήφανο;
Βαγγέλης Σαμαράκης: Εκτός από τα παιδιά μου, είμαι περήφανος που γεννήθηκα Κρητικός και μάλιστα Ηρακλειώτης (εντός των Τειχών). Τίποτε άλλο δεν θα με ικανοποιούσε περισσότερο. Επίσης, είμαι περήφανος, που οι περισσότεροι συμμαθητές μου, έχουν σήμερα διαπρέψει στα Γράμματα, στις Καλές Τέχνες, στις Επιστήμες στο Εμπόριο ή στην Πολιτική. Πήγαμε καλά. Ήμασταν μια καλή χρονιά, όπως λένε για το κρασί (γέλια !!!)
«Π»: Έχοντας εγκαταλείψει το ποδόσφαιρο, με τι σπορ ασχολείστε ;
Βαγγέλης Σαμαράκης: Και πριν και μετά, έχω ασχοληθεί με πολλά … από ψάρεμα και κυνήγι, μέχρι ορειβασία και αεροπλάνο. Όμως τώρα, προσπαθώ να περπατώ στο λιμάνι, όταν μου δίνεται η ευκαιρία.
«Π»: Πώς περνάτε τον ελεύθερο χρόνο σας;
Βαγγέλης Σαμαράκης: Κάνω σκίτσα, εργάζομαι στον υπολογιστή, διαβάζω, σπανίως γράφω στίχους και σπανιότερα τους βάζω μουσική. Γενικά, όμως, αποφεύγω να ρυπαίνω ηχητικά, γι’ αυτό και δεν τα δημοσιοποιώ.
«Π»: Απ’ όλα αυτά, ποια είναι η πιο πρόσφατη δραστηριότητά σας;
Βαγγέλης Σαμαράκης: Τα τελευταία χρόνια, αφιερώνω λίγο περισσότερο χρόνο στο χορό και ιδιαίτερο στο Αργεντινό Τανγκό. Όμως, φαίνεται ότι το χόμπι μου … είναι να βρίσκω όλο και κάτι καινούριο. Όπως θα έλεγε ο Λουντέμης: "Δεν είναι πως μου λείπει η πίστη σε κάτι. Μου λείπει το κάτι που θα με κάμει να πιστέψω".
