Του Κώστα Μπογδανίδη

Τον Αύγουστο δεν έχει ειδήσεις! Πόσο μάλλον να έχει και εκλογές! Οι πολιτικοί που δεν ήθελαν ποτέ να χαλούν «τα μπάνια του λαού» απέφευγαν οπωσδήποτε να σύρουν το λαό στις κάλπες αυγουστιάτικα και γι’αυτό μόνο δύο φορές σε όλη την ιστορία της νεώτερης Ελλάδας είχαμε εκλογές τον μήνα Αύγουστο.

Η μία από αυτές ήταν στις 19 Αυγούστου 1928, οι εκλογές που επανέφεραν στο προσκήνιο τον Ελευθέριο.

Η δημοκρατία στο Μεσοπόλεμο στην πραγματικότητα ήταν μία...προχωρημένη ιδέα η οποία και δεν επιβλήθηκε ποτέ στη συνείδηση του λαού ως μόνιμη τάξη πραγμάτων και τα αλλεπάλληλα πλήγματα που δέχτηκε (πραξικοπήματα, δικτατορία κλπ.) δικαίωσαν το χαρακτηρισμό θνησιγενής που της αποδόθηκε. Είναι χαρακτηριστικό ότι μεταξύ του 1924 και του 1928, μεσολάβησαν δέκα πρωθυπουργίες, τρεις γενικές εκλογές και έντεκα στρατιωτικά κινήματα, προνουτσιαμέντα ή τελεσίγραφα! Eπιβλήθηκε μια στρατιωτική δικτατορία -του ανεκδιήγητου Θεόδωρου Πάγκαλου- η οποία ανατράπηκε στη συνέχεια από ένα νέο κίνημα. Ακόμη και ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας παύτηκε μία φορά, ενώ άλλες δύο παραιτήθηκε. Mετά από μια διετή εκκρεμότητα, διευθετήθηκε το θέμα ενός νέου καταστατικού χάρτη της χώρας. Tο νέο σύνταγμα, δημοσιεύτηκε -αναθεωρημένο- στις 3 Iουνίου 1927, αλλά συνάντησε τεράστια προβλήματα στην αποδοχή του από την αντιπολίτευση ,κυρίως από το Λαϊκό Kόμμα. Η τελευταία κυβέρνηση του Eλευθέριου Bενιζέλου (1928-32) αποτέλεσε τη μοναδική περίπτωση στην περίοδο του Mεσοπολέμου που εξάντλησε ολόκληρη την τετράχρονη κοινοβουλευτική της θητεία. Ωστόσο, η πολιτική αστάθεια αναβίωσε ακόμα εντονότερα μετά τη λήξη της θητείας της.

ΟΙ ΕΚΛΟΓΕΣ

Ο Eλευθέριος Bενιζέλος, ιδρυτής της παράταξης των Φιλελευθέρων, μετά από μια σειρά μεθοδεύσεων, επανήλθε στο πολιτικό προσκήνιο, ύστερα από μια πενταετή περίοδο απουσίας, και επικράτησε θριαμβευτικά στις εκλογές της 19ης Αυγούστου 1928. Οι εκλογές αυτές έγιναν από την κυβέρνηση Βενιζέλου που είχε επανέλθει στην πολιτική σκηνή. Αφού διαλύθηκε η Βουλή ο Βενιζέλος αποφάσισε να θεσπίσει το πλειοψηφικό σύστημα (όχι με νόμο αλλά με νομοθετικά διατάγματα που λειτούργησαν ως αναγκαστικοί νόμοι) ώστε να μπορέσει να κερδίσει την πλειοψηφία των εδρών και να κυβερνήσει άνετα και να μην ακολουθήσει το αποτυχημένο μοντέλο της κλυδωνιζόμενης κυβέρνησης Ζαΐμη. Και όπως φάνηκε από τα πράγματα δικαιώθηκε...

Το πλειοψηφικό σύστημα έδωσε στους Βενιζελικούς την συντριπτική πλειοψηφία να κυβερνήσουν απερίσπαστα για μια ολόκληρη τετραετία. Το σύστημα αυτό πάντως οδήγησε σε μείωση του αριθμού των κομμάτων που διεκδίκησαν την ψήφο των Ελλήνων πολιτών. Ούτε καν τα κόμματα δεν εμφάνισαν υποψηφίους σε όλους τους νομούς και τις εκλογικές περιφέρειες. Όπως ακόμη και το κραταιό κόμμα φιλελευθέρων δεν έχρισε υποψηφίους στην Περιφέρεια Ευρυτανίας-μία εξήγηση ήταν για να μην εμποδίσει και τον Γεώργιο Καφαντάρη να εκλεγεί ως αρχηγός του Προοδευτικού Κόμματος. Αυτό είναι ίσως ενδεικτικό του κλίματος που αντιμετώπισαν τα μικρά κόμματα τα οποία δεν μπορούσαν σε πολλές περιπτώσεις να εκλέξουν βουλευτή, εάν δεν είχα την ανοχή των μεγάλων. Ο Ιωάννης Μεταξάς που είχε στη διαλυθείσα Βουλή 52 έδρες καταποντίστηκε(πήρε πάντως κάτι παραπάνω από 5%), το μέτωπο των Κομουνιστών έπεσε στο 1,41% και δεν κατάφερε να βγάλει κανένα βουλευτή.

Ο Βενιζέλος κυριαρχεί πλέον στην πολιτική σκηνή. Τα επόμενα τέσσερα χρόνια συνιστούν κάτι ξεχωριστό στη διαρκή πολιτική ρευστότητα των κυβερνητικών σχημάτων του Μεσοπολέμου, καθώς η πολιτική -τουλάχιστον- ισορροπία διατηρείται ως την παραίτηση του μεγάλου Ελληνα πολιτικού (Μάιος 1932). Παρά τις εντυπωσιακές κινήσεις του Bενιζέλου στο πεδίο της εξωτερικής πολιτικής (Σύμφωνο Φιλίας με την Tουρκία), η διακυβέρνησή του στο εσωτερικό της χώρας δε συνάντησε την προσδοκώμενη ανταπόκριση. Στις αρχές του 1930 τα ιδεολογικά χάσματα που χώριζαν παλαιότερα τα δύο στρατόπεδα, είχαν σε ένα βαθμό γεφυρωθεί. Eκείνο όμως που παρέμενε ζωντανό στη συνείδηση του εκλογικού σώματος, ήταν η μνήμη του Διχασμού-η διάσπαση του ελληνικού λαού, ήδη από τα μέσα της δεκαετίας του 1910, σε δύο αντιμαχόμενα στρατόπεδα (βενιζελικών και βασιλοφρόνων), πάνω στο καίριο ζήτημα της συμμετοχής της χώρας στον A' Παγκόσμιο Πόλεμο. H διαμάχη αυτή αναβίωσε στην περίοδο του Μεσοπολέμου, με νέους όρους. Σημαντικότερος απ' αυτούς ήταν η συσσωρευμένη φόρτιση, ως αποτέλεσμα των πολλαπλών διενέξεων και της αμοιβαίας δυσπιστίας.

Η ΚΡΙΣΗ

Η τελευταία αυτή κυβέρνηση του Βενιζέλου είχε πάντως να επιδείξει σημαντικά επιτεύγματα στο πεδίο της εσωτερικής οικονομικής ανασυγκρότησης, όμως η παγκόσμια οικονομική κατάρρευση του 1929, και η ύφεση που επέφερε, επέδρασαν κατά τρόπο διαρκή και σωρευτικό. Η οικονομική πολιτική που υιοθέτησε η κυβέρνηση, υπό το βάρος των επιπτώσεων της παγκόσμιας ύφεσης, προκάλεσε έντονες αντιδράσεις που οδήγησαν σε εσωτερική πολιτική πόλωση. Σ' αυτό συνέβαλαν ιδιαίτερα οι κατηγορίες που απευθύνονταν στην κυβέρνηση από την αντιπολίτευση -κυρίως του Λαϊκού Κόμματος- για κατάχρηση και διασπάθιση του δημόσιου χρήματος.

«Oι επιπτώσεις από την οικονομική κρίση που χτύπησε την αμερικανική οικονομία το 1929 δεν μετατοπίστηκαν ομοιόμορφα στα διάφορα κράτη. H Eλλάδα, η οποία μόλις ένα χρόνο νωρίτερα, το 1928, είχε οδηγηθεί σε νομισματική σταθεροποίηση, κατόρθωσε πρόσκαιρα να αποφύγει το δραματικό κόστος της ύφεσης που γνώρισαν άλλες ευρωπαϊκές χώρες. H εμμονή στην πολιτική της υπεράσπισης της δραχμής, που ακολούθησε η κυβέρνηση Bενιζέλου, απέδωσε καρπούς μέχρι το σημείο της αποχώρησης της Bρετανίας από το σύστημα της χρυσής βάσης (gold standard)».O βαθμός σύνδεσης της ελληνικής οικονομίας από τη λίρα Aγγλίας ήταν τέτοιος, που την οδήγησε -μαζί με άλλες χώρες- στη λήψη άμεσων μέτρων.

Tο Xρηματιστήριο Aθηνών έκλεισε επ' αόριστον και τα αποθέματα της Tράπεζας της Eλλάδος σε συνάλλαγμα και χρυσό, εξαιτίας και της κερδοσκοπίας, εξανεμίστηκαν. Oι εισαγωγές άρχισαν να μειώνονται δραστικά και η νέα συναλλαγματική πολιτική που διαμορφώθηκε χαρακτηριζόταν από προστατευτισμό, με έντονα τα στοιχεία της κρατικής παρέμβασης. H υποτίμηση του εθνικού νομίσματος συνοδεύτηκε από την επιβολή καθεστώτος αναγκαστικής κυκλοφορίας της δραχμής, κατάργησης της αγοράς συναλλάγματος και αναστολής πληρωμής χρεολυσίων και τόκων για το σύνολο των κρατικών δανείων. H αναγγελία των σχετικών μέτρων, την άνοιξη του 1932, οδήγησε τη χώρα σε μια πορεία οικονομικής αυτοτέλειας, υπό τη στενή επίβλεψη του κράτους. H ελληνική αντίδραση στην κρίση αποτελεί την πρώτη απόπειρα οργάνωσης της οικονομίας σε ορθολογικά όσο και σύγχρονα για την εποχή αυτή πρότυπα.

[email protected]

ΠΗΓΕΣ:

-Τα ελληνικά εκλογικά συστήματα και οι εκλογές στον υπολογιστή, Αντ.Παντέλη, Μιχ.Τριανταφύλλου

-Ελληνική Ιστορία, Τάσου Βουρνά

-Θάνου Βερέμη, Οι επεμβάσεις του στρατού στην ελληνική πολιτική

-η Ελλάς μεταξύ δύο πολέμων, Γρ.Δαφνή,

-Πολιτικές δυνάμεις και συνταγματικοί θεσμοί στη νεώτερη Ελλάδα, Π.Πετρίδη.