
Οι Μουσικές Σχολές και η μουσική παιδεία εκείνης της εποχής!
ΛΕΣ ΚΑΙ ΗΤΑΝ ΧΘΕΣ!
Τέλη του 19ου αιώνα. Το Μεγάλο Κάστρο, στο οποίο παρατηρείται έντονα το τουρκικό στοιχείο, φαίνεται να μην έχει χάσει την επαφή του με τη δυτική Ευρώπη. Η μουσική, ένα από τα γοητευτικότερα επιτεύγματα της Δύσης, έκανε πολλούς Καστρινούς να επιχειρήσουν να την μεταφυτεύσουν και στην περιοχή τους, ελπίζοντας βέβαια στην επικράτηση και την άνθησή της. Σε μια εποχή όπου τα τεχνολογικά μέσα (όπως το γραμμόφωνο κ.ά.) έκαναν δειλά - δειλά τα πρώτα τους βήματα. Η έντεχνη αλλά και η ελαφρά μουσική της Ευρώπης για να ηχήσουν, χρειάζονταν εκτελεστές. Αυτό βέβαια προϋπέθετε κινητοποίηση και συνεργασία αφενός μεμονωμένων ατόμων κι αφετέρου - κυρίως - οργανωμένων ομάδων. Έτσι δημιουργούνται κάποιες μουσικές σχολές, σύμφωνα με ευρωπαϊκά θα λέγαμε πρότυπα, κάποια μουσικά σύνολα που από την περίοδο της Κρητικής Πολιτείας υποστηρίχθηκαν και ενισχύθηκαν από τον Φιλεκπαιδευτικό Σύλλογο Ηρακλείου, την Φιλόπτωχο Αδελφότητα, το Μουσικό Σύλλογο “Απόλλων”, το Ωδείο Ηρακλείου και φυσικά τη Φιλαρμονική της πόλης μας. Εκείνη τη Φιλαρμονική του Μεγάλου Κάστρου γύρω στα 1850 όταν η πόλη τουρκοκρατείται, αποτέλεσε τη μαγιά για τη μετέπειτα Φιλαρμονική του Δήμου μας. Η δύναμη της μουσικής είναι μεγάλη, αλλά και η ίδια η μουσική είναι μια παγκόσμια γλώσσα που την κατανοούν όλοι οι άνθρωποι, όλες οι φυλές. Ακόμα μ’ αυτή, μπορούν να ημερέψουν και τα άγρια θηρία! Δεν υπάρχει κοινωνία, ούτε λαός, που δεν θα κατανοήσει την ανάγκη της μουσικής παιδείας. Οι προαναφερόμενες δραστηριότητες άρχισαν να μορφοποιούνται από τις αρχές του 20ου αιώνα. Μέχρι την 10ετία του ’30, υπάρχει μια ακμή. Τα πράγματα όμως δεν ήταν και τόσο ρόδινα. Αυτές οι φιλότιμες πραγματικά προσπάθειες είχαν ν’ αντιπαλέψουν τον ανελέητο αντίπαλο των οικονομικών μεγεθών. Επίσης η δικτατορία Μεταξά σηματοδότησε την αρχή μιας γενικότερης οικονομικής δυσπραγίας, ενώ ο πόλεμος και τα συνακόλουθα γεγονότα, επέφεραν ουσιαστικά τη χαριστική βολή στα μουσικά πράγματα. Κατά τον αρχιμουσικό Γιάννη Τζωρτζάκη, του οποίου η προσφορά είναι ανεκτίμητη στα μουσικά δρώμενα της πόλης μας, αλλά και ολόκληρης της οικογένειας Τζωρτζάκη, αφού προς το παρόν έχει δώσει τρεις γενιές μουσικών, η ιστορία της ορχήστρας χωρίζεται σε τρεις περιόδους κατά τις οποίες διαφορετικές συνθήκες και άλλοι άνθρωποι επηρέασαν την πορεία της μουσικής τέχνης: “Η πρώτη περιοδος της Φιλαρμονικής Ορχήστρας ξεκινά από το 1850. Η προσπάθεια για τη συγκρότησή της ξεκίνησε την εποχή της Τουρκοκρατίας ενώ μεσολάβησαν ο Α’ και ο Β’ Παγκ. Πόλεμος, καθηλώνοντάς την για πάντα. Εκείνη την εποχή την οργάνωση της Φιλαρμονικής την είχε αναλάβει ένας Ιταλός, ο οποίος δεν ήταν αρχιμουσικός και δεν γνώριζε καλά την Ελληνική γλώσσα. Αποτέλεσμα ήταν να ζητήσει από τον αρχιμουσικό του Τουρκικού στρατού Αλή Εφένδη ν’ αναλάβει τη διδασκαλία των πνευστών μουσικών οργάνων”. Να δούμε όμως τη συνέχεια αυτού του γεγονότος, έτσι όπως μας το περιγράφει στο περιοδικό “Κνωσός” αριθμός 13, μια έκδοση του Μαρτίου - Απριλίου το 1955, ο Γ. Χατζιδάκης. Ο Τούρκος αρχιμουσικός ήταν τόσο καλός άνθρωπος και ήθελε να ευχαριστήσει τους Χριστιανούς, πράγμα που το πλήρωσε ο ίδιος με μηνιαία αυστηρά φυλάκιση:
“Ο Τούρκος αρχιμουσικός ήτο ένας αγαθός και καλόκαρδος μεσόκοπος Ανατολίτης, ο οποίος άμα ετελείωνε το μάθημά του είτε δια να μας εμπνεύσει ένα βαθύ αίσθημα και αγάπην εις την μουσικήν, είτε χάριν ψυχαγωγίας, είχε την καλωσύνην να μας παίζει με το φλάουτο, του οποίου ήτο δεξιότατος χειριστής, διάφορα περιπαθέστατα τουρκικά τραγούδια. Μίαν ημέραν. δια να ευχαριστήσει το Χριστιανικόν στοιχείον, μας εζήτησε να του δώσωμε μερικά ελληνικά μουσικά τεμάχια διά να τα εκτελέσει εις δημοσίαν συναυλίαν. Προθύμως του εδώσαμεν τα δύο γνωστά Ελληνικά Θούρια “Μαύρη είν’ η νύκτα στα βουνά” και “Ω λυγιρόν και κοπτερόν σπαθί μου” τα οποία εν αγνοία του εθνικού αυτών χαρακτήρος και προς μεγάλην μας χαράν, τα εξετέλεσε εις την πλατείαν των Τριών Καμαρών με την Τουρκικήν Στρατιωτικήν Μπάνταν την οποίαν διηύθυνε! Το τόλμαμα τούτο, ως ήτο επόμενον, επροκάλεσε την γενικήν κατάπληξιν. Οι Τουρκοκρήτες εχαρακτήρισαν το πράγμα ως σκάνδαλον και εξανέστησαν διαμαρτυρηθέντες εντόνως εις τον Τούρκον στρατιωτικόν διοικητήν, ο οποίος εθύμωσε και ετιμώρησε τον καλοκάγαθον Αλή Εφένδην με μηνιαίαν αυστηράν φυλάκισιν. Όταν επληροφορήθημεν ποίαν συνέπειαν είχε το κατόρθωμά μας, εστενοχωρήθημεν πολύ, διότι εξ επιπολαιότητος επικράναμε τόσο τον καλόν μας διδάσκαλον και ανεμέναμεν τας αυστηράς παρατηρήσεις και τα δίκαια αυτού παράπονα, αλλ’ ούτος όταν μετά ένα μήνα επανέλαβε τα μαθήματά του, δεν μας έκανε μνείαν του πράγματος. Μετά τινα χρόνον ο Ιταλός οργανωτής της Φιλαρμονικής απεχώρησεν, ο Τούρκος αρχιμουσικός μετετέθη εις άλλην πόλιν και ημείς εμείναμεν ακέφαλοι, διαφιλονικούντες την ηγεσίαν του σώματος. Η Φιλαρμονική όμως δια του χρόνου είχε συγκροτηθεί οπωσδήποτε εις αρμονικόν σύνολον και ηδύνατο πλέον να εμφανισθεί δημοσία και να συνοδεύει τας Θρησκευτικάς Λιτανείας και τας τελετάς και ούτω απεφασίσθη να λαβει μέρος δια πρώτην φοράν εις την περιφοράν του Επιταφίου. Το γεγονός τούτο κοινολογηθέν, εχαιρετίσθη μετά χαράς και ενθουσιασμού υπό του Χριστιανικού στοιχείου, αλλά η είδησις αύτη έφερεν εις αναστάτωσιν τους Τούρκους οι οποίοι εθεώρησαν το πράγμα ως νέον προνόμοιον των Χριστιανών και ηπείλησαν ότι θα προβούν εις ταραχάς”.
Η λειτουργία αυτής της πρώτης Φιλαρμονικής, διακόπηκε το 1889 λόγω της Επανάστασης. Αρχιμουσικός της ήταν ένας Πειραιώτης συνταξιούχος μουσικός του Ελληνικού Στρατού, ο Ξαβέριος Ατζιούς. Λίγο πιο μπροστά, γύρω στα 1880, ο λαϊκός μουσικός αυθορμητισμός μεγαλουργεί στο Μεγάλο Κάστρο με τους αξέχαστους Αντώνη Βέκιο και Χαρίδημο Ζαχαριάδη, ο πρώτος ήταν δεξιοτέχνης στο λαγούτο και ο δεύτερος στο βιολί. Υπάρχουν όμως και άλλοι θαυμάσιοι οργανοπαίχτες όπως ο Κωντόχας, ο Ναϊμης, ο Ζουμπουλιάς, ο Προβατίνης και ο Φουστάνης από την Πόμπια της Μεσαράς. Ένας άλλος αρχιμουσικός ο Γιάννης Δεληβασίλης στο φύλλο της εφημερίδας “Πατρις” με ημερομηνία 1-1-1960, μας αποκαλύπτει:
“Το 1887 περίπου, στο Τουρκοκρατούμενο Κάστρο ιδρύεται η Μεγάλη Ρωμεϊκή τώρα Φιλαρμονική από 42 όργανα και με αρχιμουσικό τον Φραντσέζο Καρ. Φορμίγκα (Εις τα γραφεία του Ωδείου Απόλλων υπάρχει φωτογραφία της εν λόγω Φιλαρμονικής δωρηθείσα υπό του τότε μαθητού της και προ ολίγου ακόμα προέδρου του Συλλόγου “Απόλλων” κ. Ν. Βογιατζάκη, ιατρού). Το 1899 υπό την αιγίδα της Φιλοπτώχου αδελφότητος ιδρύεται η ομώνυμος Φιλαρμονική Ηρακλείου με ιδρυτικά μέλη τους Αποστ. Ξενουδάκην, Χαρ. Γιαμαλάκην, τον Ιωσ. Καραμπότ, τους αδελφούς Εμμ. και Γ. Γουναλάκη, τον Παναγ. Πρατικάκη και άλλους. Κληρονομεί τα όργανα της προαναφερθείσης Φιλαρμονικής που έχει διαλυθεί λόγω των Επαναστάσεων. Προσλαμβάνει ως αρχιμουσικόν τον Ιταλοκερκυραίον Σπύρο Μπονιβέντι καθηγητή του Ωδείου της Νεαπόλεως. Μετ’ ολίγον χρόνον η Φιλαρμονική της Φιλοπτώχου προμηθεύεται 32 όργανα καινουργή των εργοστασίων “Όρσι” του Μιλάνου. Η πρόοδος των μαθητών είναι καταπληκτική. Ανάμεσα στους μαθητάς αυτούς δεσπόζουν με τα επιτεύγματα της προόδου των οι Δημ. Μαλαγαρδής, κουαρτίνο, ο Ιωάν. Γιαννακάκης, πιστονίνο, ο Εμμ. Αλεξίου ο βενιαμίν αυτός της μουσικής, φλάουτο και οταβίνο, οι Γ. Μπιζάκης και Αθ. Μαραγιάννης, κλαρίνο, ο αξέχαστος Φραν Βερβεράκης βαρύτονο και ο θαυμάσιος Διον. Πελεκίδης κοντραμπάσο πελλιπόν. Μερικά από τα προαναφερθέντα στελέχη πλαισιώνουν επαξίως αργότερα την νεοσυαταθείσαν μουσικήν της Κρητικής Χωροφυλακής. Λίγο αργότερον δια λόγους οικονομικούς, η Φιλαρμονική της Φιλοπτώχου Αδελφότητος περιέρχεται υπό την αιγίδα του Δήμου Ηρακλείου, δημαρχούντος του Ιωάν. Βογιατζάκη”.
Το 1908 ιδρύεται ο μουσικός Σύλλογος “Απόλλων” με ιδρυτικά μέλη τους Περικλή Μαλαγαρδή, Νικ. Μεταξά, τους αδελφούς Μηνά και Μαν. Γεωργιάδη, τον Ιωάν. Σταυριδάκη, τον Νικ. Βογιατζάκη, Γεωργ. Κοκκινάκη, Ιωάν. Καλλέργη, Ιωάν. Τζοβενήν, τον Μανώλη Σπινθουράκη, τους αδελφούς Τάκη και Γεωργ. Κυριακού (ο πρώτος πατέρας και ο δεύτερος θείος της μεγάλης πιανίστας Ρένα Κυριακού, που η μικρούλα αυτή, μουσικόν θαύμα, σαν άλλος Μότζαρτ από επτά χρονών επάνω στο πιάνο της μητέρας της εκτελεί αυτοσχέδιες συνθέσεις και εκπλήσσει το Κάστρο και αργότερα ολόκληρη την Ευρώπη!). Το σπίτι των Κυριακού είναι μια θεία μουσική φωλιά ψυχαγωγίας για πολλούς μα χωριστά για τους γείτονές τους. Ο πατέρας φλάουτο, ο θείος βιολοντσέλο, η μητέρα πιάνο συν τη δεσποινιδούλα κόρη τους, όλοι τους άριστοι εκτελεσταί. Εδώ κλείνουμε την παρένθεση. Ανάμεσα στα πρώτα ιδρυτικά μέλη χωριστή θέση παίρνει ο Γεωργ. Ι. Χατζηδάκης ο επωνομαζόμενος με το όνομα μουσικού φθόγγου Λο! ή και ταραπαμπίας! ο οποίος καθίσταται η ψυχή του μουσικού συλλόγου και που “ψοφά” και για μπακέτα μουσικής διευθύνσεως.
Η εφημερίδα “Ίδη” στο φύλλο της 10ης Ιανουαρίου 1909 δημοσιεύει την ίδρυση του μουσικού συλλόγου “Απόλλων” με το παρακάτω κείμενο:
“Την από πολλού χρόνου παρατηρουμένη εν τη πόλει μας έλλειψη οιουδήποτε μουσικού συλλόγου εις το οποίον μόνον ημείς εξ όλων των πόλεων και ενίων κωμοπόλεων της Κρήτης υστερούμεν, ευρισκόμεθα εις την λίαν ευχάριστον θέσιν όπως αναγγείλωμεν ότι ανεπλήρωσαν δραστήριοι και φερέλπιδες νέοι διά της συστάσεως προ ολίγων μόλις ημερών συλλόγου, εις τον οποίον έδωσαν το επιτυχέστατον όνομα “Απόλλων” και του οποίου σκοπός θα είναι κατ’ αρχάς μεν ο καταρτισμός Μανδολινάτας και χορού εκ καλλιφωνοτάτων νέων, βραδύτερον δε εφόσον τα οικονομικά του συλλόγου το επιτρέπουν και η ανασύστασις της Φιλαρμονικής. Εάν κρίνωμεν εκ της προθυμίας μεθ’ ης τα μέλη προέρχονται εις τας δοκιμάς, ο σύλλογος εντός του μικρού διαστήματος του διαχωρίχοντος ημάς από των Απόκρεω δεν θα δυσκολευθεί να δώσει δια των μελών του αρκετήν ώθησιν εις τας τότε εορτάς, ότε θα είναι άξιος θερμοτέρων συγχαρητηρίων. Εν πάσει περιπτώσει ο σύλλογος αριθμεί ήδη εντός διαστήματος ελάσσονος των δεκαπέντε ημερών υπερεκατοπεντήκοντα μέλη, μεταξύ των οποίων τον κ. επί των Οικονομικών Επίτροπον, τους κ.κ. Δ/ντάς της Τραπέζης Αθηνών, τον κ. Μοίραρχον και άλλους. Το παράδοξον είναι ότι και εις την περίστασιν ταύτην οι ξένοι εφάνησαν περισσότερον ενδιαφερόμενοι δια την πόλιν μας εάν κρίνει τις εκ των μέχρι τούδε εγγραφέντων μελών, πεποίθαμεν όμως ότι εάν πράγματι συνέβει τούτο συνέβη δια μόνον τον λόγον δια το μεγαλύτερον μέρος της κοινωνίας Ηρακλείου δεν έλαβεν γνώσιν εισέτι του σκοπού ον επιδιώκει, θα σπεύσει δε έκαστος εις την πρώτην ευκαιρίαν όπως εγγράψει εαυτόν μέλος, αντί της ελαχίστης συνδρομής της 1 δραχμής κατά μήνα. Μολονότι γνωρίζομεν ότι τα τελευταία ταύτα ήσαν περισστά, διότι αρκετά ωρίμασε πλέον η ιδέα της ανασυστάσεως της Φιλαρμονικής, εν τούτοις δεν θεωρούμεν άσκοπον να επαναλάβωμεν ότι είναι καιρός πλέον όπως όλοι σκεφθώμεν περί της ταχυτέρας αυτής οργανώσεως και να συνεισφέρει έκαστος ό,τι δύναται. Το προεδρείον του συλλόγου κατηρτίσθη ως εξής: Περικλής Μαλαγαρδής δικηγόρος πρόεδρος, Γ. Καρούζος δικηγόρος, ταμίας, Ν. Ζαχαριουδάκης, τραπ. υπάλληλος, γραμματεύς, Ν. Μεταξάς, δημόσιος κατήγορος, κοσμήτωρ και 12 μέλη”
Στην καλή οργάνωση του χορού που άφησε εποχή στην παράδοση του Ηρακλείου, εκτός από το προεδρείο του συλλόγου συντέλεσαν και οι Γεωργ. Ξηράς, Εμμ. Ι. Παπαδάκης, Ιωάν. Τζοβενής, Κλ. Περιστερίδου, Αλεξ. Γεωργιάδης, Α. Κόρπης, Αλεξ. Αλεξανδρίδης, Εμμ. Μπαμιεδάκης, Χανδάνος, Ν. Μεταξάς, Ευκλ. Περιστερίδης, Ε. Αρχατζικάκης. Αλλά αξίζει να αναφέρουμε και μερικά ονόματα - που βρίσκομε στο παραπάνω δημοσίευμα - κυριών, δεσποινίδων που διεκρίθησαν στο χορό αυτό, γιατί αποτελούν τον πυρήνα της παλιάς κοινωνίας της πόλης μας και δεν πρέπει να ξεχνιούνται. Ας αρχίσωμε από τις κυρίες: Στεργιώτου, Σταματάκη, Ραυτοπούλου, Όλγα Βογιατζάκη, Κατίνα Βίτσαρη, Ηλιάδου, Ζαγκάκη, Αντ. Χατζηδάκη. Δεσποινίδες: Ελένη Καμπανάρη, Ελένη Χατζηδάκη, Φωφώ Βλαχάκη, Γαλάτεια Αλεξίου, Μαρία Γουναλάκη, Καραμπάτ, Μαίρη και Θεανώ Χατζηδάκη, Φωφώ Αλεξίου, δεσποινίδες Λεωνίδα Ανεμογιάννη, ‘Αννα Κουναλάκη, ‘Αννα Μηλιάδου, Όλγα Μαλαγαρδή, Α. Περιστερίδου, Φεβρωνία Παντατοσάκη, Βασιλείου και δεσποινίδες Σκουλιδά.
Το 1925 μερικοί φιλοπρόοδοι συμπολίτες, αφού κατανόησαν την ανάγκη μιας μουσικής κινήσεως στην πόλη μας έσμιξαν για να συκεφθούνε πάνω στο ζήτημα αυτό που ήταν “φλέγον” για τη νεολαία του Ηρακλείου και ένα ωραίο πρωί ίδρυσαν το “Ωδείον Ηρακλείου” - παράρτημα του “Ελληνικού Ωδείου”. Ιδρύθηκε με την πρωτοβουλία του μουσικού συλλόγου “ο Απόλλων” και με αρωγή της Μοναστηριακής Επιτροπής. Η Μοναστηριακή Επιτροπή, ύστερα από μια σχετική πρόταση του Σεβ. κ. Τίτου Ζωγραφίδη, παραχώρησε δωρεάν αμέσως με την ίδρυση του Ωδείου Ηρακλείου το οίκημα όπου και σήμερον στεγάζεται αυτό. Έτσι το “Ωδείο Ηρακλείου” στεγάστηκε αμέσως χωρίς χρονοτριβές σε οίκημα καταλληλότατο ως τη στιγμή που θα βρεθεί στην ευχάριστη θέση το αξιότιμο διοικ. συμβούλιο του Ωδείου μας να του δώσει μόνιμο κτήριο, οικοδομημένο σύμφωνα με την παραδεγμένη εσωτερική και εξωτερική αρχιτεκτονική των Ωδείων. Η εγκατάσταση τότε του Ωδείου μας στο οίκημα που γι’ αυτό μιλάμε, θεωρήθηκε την εποχή εκείνη αληθινή επιτυχία.
Το Ωδείο Ηρακλείου έγινε ένα από τα καλύτερα παραρτήματα του Ελληνικού Ωδείου και η δράση του ήταν ευρύτερη, όχι μόνο στην πόλη μας αλλά και στην επαρχία. Έδωσε συναυλίες στο θέατρο Πουλακάκη. Στο Ωδείο δίδασκαν οι καλύτεροι καθηγητές της μουσικής, πολλές φορές ίσως θυμούνται οι παλιοί Καστρινοί να ψάλει τα εγκώμια στον Άγιο Μηνά. ‘Ηταν παρών σε πολλές εκδηλώσεις, πάντοτε δε βράβευε τους αριστούχους μαθητές του.
Το 1930 ήρθε στην πόλη μας ο Κύπριος μουσικός και μαέστρος Χουρμούζιος. Αυτός έπαιζε όλα τα όργανα, έγχορδα και πνευστά και την ίδια χρονιά δημιούργησε την εκκλησιαστική χορωδία. Αργότερα το 1933 δημιούργησε τη θαυμάσια χορωδία Ηρακλείου που την αποτελούσαν καλλίφωνοι νέοι της πόλης μας. Ο Χουρμούζιος ήταν μεγάλη μορφή. Ο Γιώργος Χουρμούζιος ήρθε εξόριστος από τους Άγγλους γιατί σε κάποια επέτειο της 25ης Μαρτίου στη Λεμεσσό πήρε την Μπάντα της οποίας ήταν αρχιμουσικός και έπαιζε θούρια. Ήταν συμμαθητής του Μητρόπουλου, του Καλομοίρη, του Οικονομίδη και απόφοιτος του Ωδείου Αθηνών. Οι Εγγλέζοι τον μπουζουριάσανε στην Κύπρο, τον έστειλαν εξορία στην Αθήνα και απ’ εκεί το 1932 βρέθηκε στην πόλη μας. Ο Γεώργιος Χουρμούζιος ήταν φιλόλογος, εξαίρετος δημοσιογράφος και κριτικός. Βλέποντας κάποτε τον Χατζηδάκη στο Μέγαρο Ντορέ, όταν ήρθε για να παίξει είπε τη φράση: “αυτός έχει μέλλον”! Έτσι κι έγινε. Κατά την περίοδο της Κατοχής στο Βαλιδέ Τζαμί ήταν το κέντρο διερχομένων των Γερμανών. Δεξιά σ’ ένα ημιυπόγειο έκανε μάθημα ο Χουρμούζιος και κάποια μέρα οι Γερμανοί έσπασαν την πόρτα της αίθουσας που δίδασκε ο Χουρμούζιος και του πήραν το πιάο. Μέσω της Μυρτώς Μπάριτς, αφού πρώτα τον δέχθηκε σε ακρόαση ο Γερμανός φρούραρχος και ο Χουρμούζιος τον απείλησε ότι θα κατεβάσει τις 24 φωτογραφίες που ήταν ανηρτημένες στην αίθουσα με Γερμανούς μουσικούς. Οι Γερμανοί ξαναπήγαν το πιάνο στην αίθουσα διδασκαλίας και μάλιστα προσπαθούσαν να βρουν τον Χουρμούζιο για να τους κάνει μάθημα. Ο Χουρμούζιος δεν είχε οικονομική άνεση και παρόλο που πεινούσε, ουδέποτε υπήρξε διασκεδαστής των Γερμανών!
Στα 1931 στη συνεδρίαση του Δ.Σ. του Μουσικού Συλλόγου “Απόλλων” στις 3 Δεκεμβρίου, εξουσιοδοτείται ο πρόεδρος του συλλόγου να πουλήσει μουσικά όργανα στο Δήμο Ηρακλείου. Το 1935 με πρωτοβουλία του δημάρχου και εθνομάρτυρα Μηνά Γεωργιάδη η Φιλαρμονική του Δήμου μας πια πηγαίνει δυο φορές στα Χανιά. Την πρώτη φορά σκορπά παιάνας και θούρια στο σπίτι του Ελ. Βενιζέλου χάριν της ονομαστικής του εορτής.
Ο αναπάντεχος θάνατος του Μεγάλου μας Πολιτικού Ελευθ. Βενιζέλου αναγκάζει τιμής ένεκεν την Φιλαρμονική του Κάστρου μας να δώσει και πάλιν το παρών! Η Μεγάλη Μπάντα του Βασ. Ναυτικού, η Μουσική της Μεραρχίας Αθηνών, η Φιλαρμονική του Πειραιώς, η Μουσική του Ρεθύμνου τελούν όλες υπό την γενικήν διεύθυνσιν του με στολή συνταγματάρχου Μανώλη Καλομοίρη. Μόνο η Φιλαρμονική του Ηρακλείου είναι ανεξάρτητη. Πρώτη ανάμεσα στις καλλίτερες επισύρει τον θαυμασμό όλων των μουσικών με την επίκαιρη ελεγειακή σύνθεση του αρχιμουσικού της. Ο Καλομοίρης θαυμάζει, ζητά πληροφορίες και ο παρακολουθών λαός με δάκρυα στα μάτια προσπερνά ο ένας τον άλλο για να δουν τα πρόσωπα των εκτελεστών που με το πένθιμό τους εμβατήριο κάνουν όλους να δακρύζουν... Δακρύζουν άνδρες και κλαίνε οι γυναίκες των Χανιών. Ο ερχομός του αείμνηστου Βασιλέως Γεωργίου Β’ και του επίσης τότε πρωθυπουργού Ιωάν. Μεταξά, βρίσκει την Φιλαρμονική του Κάστρου μας στο κολοφώνα των επιδόσεών της.
Ο Βασιλεύς Γεώργιος ήταν φιλόμουσος και παρακολουθώντας όλες αυτές τις εκδηλώσεις των Χανίων στρέφεται στον αμέσως διπλανό του που ήταν ο δήμαρχος Ηρακλείου Μηνάς Γεωργιάδης. Του λέει λοιπόν με μια καταφανή υπερηφάνεια... “Ακούς κ. δήμαρχε τη Μπάντα του Αβέρωφ πόσο αρμονική είναι και τι θαυμάσιες εκτελέσεις κάνει; Μια τέτοια Φιλαρμονική πρέπει να κάνετε!”. Ο Μηνάς Γεωργιάδης με τόλμη και θάρρος του απαντά: “ Ήθελές το Μεγαλειότατε. Η Μπάντα που παίζει τούτη τη στιγμή είναι του Δήμου μας και όχι του Αβέρωφ”. Μοιάζει με ανέκδοτο αλλά είναι μια πραγματικότητα!
Αρχές της δεκαετίας του 50 τη Δημοτική Φιλαρμονική την αναλαμβάνει ο Μηνάς Τζωρτζάκης, πατέρας του κ. Γιάννη Τζωρτζάκη και παππούς του επίσης αρχιμουσικού του Δήμου μας Λεωνίδα Τζωρτζάκη. Ο Μηνάς Τζωρτζάκης επίσης αναλαμβάνει και τη διδασκαλία και την εξέταση των παλιών και των νέων μουσικών της Δημοτικής Φιλαρμονικής. Το 1952 έχουμε την πρώτη εμφάνιση της Δημοτικής Φιλαρμονικής με στολές που σχεδίασε ο Ανεμογιάννης. Μέχρι τότε η Φιλαρμονική είχε στρατιωτική ενδυμασία. Σταθμός για τη Φιλαρμονική του Δήμου μας η 5η Νοεμβρίου του 1957, ημέρα της κηδείας του Νίκου Καζαντζάκη και φυσικά και τόσες άλλες εμφανίσεις της μέχρι σήμερα. Ίσως πολλοί Ηρακλειώτες να θυμούνται την παρουσία της Φιλαρμονικής μας στο Καλλιμάρμαρο Παναθηναϊκό Στάδιο για την εκατονταετηρίδα των Ολυμπιακών Αγώνων στις 6 Απριλίου 1996, ημέρα Σάββατο. Εμφανίστηκε και μ’ άλλες Φιλαρμονικές όπως των Αθηνών, Καλαμάτας, Ζακύνθου και Λευκάδας, σε ιδιαίτερα τιμητική θέση. Ο αρχιμουσικός Μηνάς Τζωρτζάκης έμεινε στη Φιλαρμονική του Δήμου μας μέχρι το 1976. Το 1964 όμως είχε προσληφθεί στο Δήμο Ηρακλείου ο Γιάννης Τζωρτζάκης ως βοηθός του, ο οποίος ανέλαβε την διεύθυνση της Φιλαρμονικής το 1976. Από το 1994 αρχιμουσικός είναι ο Λεωνίδας Τζωρτζάκης ο γιός του Γιάννη κι εγγονός του Μηνά, ένας μουσικός με ιδιαίτερα προσόντα και γνώσεις πάνω στη μουσική τέχνη. Ο κ. Γιάννης με απόφαση του Δημοτικού Συμβουλίου, είναι σήμερα προϊστάμενος του τμήματος μουσικής παιδείας του Δήμου Ηρακλείου. Κατά την δεκαετία του ’60, γύρω στο 1963-64 στην πόλη μας αρχίζουν να δημιουργούνται πολλές μουσικές ιδιωτικές σχολές όπως και Ωδεία. Έτσι δημιουργήθηκαν οι μουσικές σχολές στο παλιό Ηράκλειο, αυτή υπήρξε η μουσική παιδεία της πόλης μας!
Θέλω να ευχαριστήσω το συνάδελφο και καλό φίλο, τον αρχιμουσικό του Δήμου μας κ. Γιάννη Τζωρτζάκη για τις πολύτιμες πληροφορίες του και τη μοναδική του προσφορά στο σημερινό κείμενό μου, καθώς και τον κ. Μανόλη Σαριδάκη για τα ενδιαφέροντα στοιχεία που μου παραχώρησε.

