
Καταστήματα ηλεκτρικών ειδών και η εμφάνιση του ραδιοφώνου στο μεταπολεμικό Ηράκλειο
Οι Αθηναίοι ξαφνιάστηκαν μια μέρα του ‘52 όταν διάβασαν ότι η αμερικανική εταιρεία RCA είχε σκοπό να στήσει σταθμό τηλεόρασης στο Λυκαβηττό. Μέχρι τότε τηλεόραση έβλεπαν μόνο στην Αμερική.
Πώς ήταν λοιπόν δυνατό να αποκτήσει η Αθήνα; Το μεγάλο μυστικό μου το είχε εξομολογηθεί ο διευθυντής της εταιρείας στην Αθήνα Χαρίλαος Πετρόπουλος, ένας εκλεκτός Αθηναίος, αρχοντάνθρωπος, πληθωρικός, αισιόδοξος και πανέξυπνος. Είχαμε συναντηθεί στα γραφεία του στην Πανεπιστημίου και γεμάτος χαρά μου είχε πει ότι δυο Αμερικανοί, ο διευθυντής για την περιοχή της Ευρώπης της RCA Moυρ και ο νομικοοικονομικός σύμβουλος της ίδιας εταιρείας Μπρεν, είχαν αρχίσει να μελετούν μαζί με άλλα θέματα της επέκτασης του εργοστασίου της RCA και το ζήτημα εγκατάστασης σταθμού έγχρωμης τηλεόρασης στην Αθήνα.

Η RCA είχε τότε κατασκευάστει το σταθμό βραχέων του ΕΙΡ και την τηλεπικοινωνιακή σύνδεση της χώρας μας με τις ΗΠΑ.
Το ηλεκτρικό ρεύμα στην πόλη μας έρχεται το 1925, βραδάκι των Χριστουγέννων. Ηδη είχε αρχίσει η εγκατάσταση ξύλινων στύλων και βραχιόνων στους τοίχους για το δημοτικό φωτισμό. Ετσι λοιπόν εκείνο το βράδυ άναψαν για πρώτη φορά τα ηλεκτρικά φώτα στους δρόμους του Μεγάλου Κάστρου, προσδίνοντας ακόμα μεγαλύτερη εορταστική ατμόσφαιρα. Τα χρόνια περνούν, η πόλη μας αναπτύσσεται δεχόμενη τη σκληρότητα του πολέμου και των συνεπειών που θα ακολουθήσουν. Αρχίσει να ορθοποδεί, να αναπτύσσεται και να προοδεύει. Οι άνθρωποι ανακτούν το χαμένο ηθικό τους, χαίρονται τη ζωή, τη δημιουργία και την πρόοδο. Βρίσκουν σιγά-σιγά τον εαυτό τους. Τη δεκαετία του ‘50 η κατάσταση αρχίζει να βελτιώνεται, παρουσιάζεται μια εντελώς διαφορετική εικόνα.
Στο σημερινό κείμενό μου παίρνοντας αφορμή από τα παραπάνω, θα ασχοληθώ μ’ ένα κομμάτι της εξέλιξης εκείνης της εποχής, με την επανάσταση που έφερε η κυριαρχία του ηλεκτρικού ρεύματος και ειδικότερα με τα καταστήματα των ηλεκτρικών ειδών στην πόλη μας, που ήσαν αρκετά εκείνη την περίοδο και διασκορπισμένα κυρίως στην κεντρική αγορά αλλά και σ’ άλλα σημεία της πόλης μας.
Στην οδό Καρτερού υπήρχαν καταστήματα ηλεκτρικών ειδών όπως των: Γιώργου Βασιλειάδη και Γιάννη Βασιλειάδη, Ιωάννη Πετράκη, στην οδό Χάνδακος του Γιώργου Βαλαβάνη, στη λεωφόρο Καλοκαιρινού των Σταύρου Θεοδωράκη-Κουτράκη, του Γ. Παπαδάτου και του Μ. Χατζάκη. Στην οδό 1821 του Κώστα Καπνή, το κατάστημα του Γιώργου Κυδωνάκη, του Μάρκου Νικολακάκη. Επίσης στην πλατεία Κορνάρου, υπήρχαν δυο καταστήματα ηλεκτρικών ειδών, του Ε. Κόκκινου και του Ε. Παπαδάκη. Οι Κωνσταντινίδης-Χρήστου διατηρούσαν κατάστημα στην οδό Ταγματάρχου Τζουλάκη, ο Δημήτρης Μαρκοδημητράκης στην οδό Κατανολέοντος, ο Ιωάννης Λουλάκης στην οδό Σμύρνης και ο Γ. Παπαρούλης στην οδό Σκουντή κοντά στο Πανάνειο Νοσοκομείο. Κάποια καταστήματα επίσης ηλεκτρικών ειδών στην πλατεία Ελευθερίου Βενιζέλου όπως των: Ε. Λουκάκη, Ε. Πετράκη, Α. Πετράντη και Κωνσταντίνου Τσαγκαράκη. Κοντά στη Χανιόπορτα και συγκεκριμένα στην πλατεία Κόρακα διατηρούσαν καταστήματα οι: Ε. Σταγάκης και Μ. Σαββάκης. Τέλος υπήρχαν και κάποια άλλα στην οδό Εβανς όπως του Σ. Τσαγκαράκη, του Μιχαήλ Χατζάκη, του Χ. Στέργιου και του Εμμανουήλ Σαμαράκη. Κάμποσα από τα προαναφερθέντα καταστήματα ηλεκτρικών ειδών είχαν μεγάλη διάρκεια και κάποια απ’ αυτά ίσως λειτουργούν και σήμερα, αγνοώντας την, κακής ποιότητας και επικίνδυνης πολλές φορές, παρέμβαση των Κινέζων εμπόρων. Και εδώ χρειάζεται προσοχή, γιατί η αγορά κάποιων προϊόντων από πλανόδιους δεν εγγυάται την ασφάλεια, τη δική μας και κυρίως των παιδιών μας.
Με μεγάλη χαρά με δέχθηκε τις προηγούμενες μέρες ο αγαπητός και σεβαστός φίλος κ. Μανόλης Μακράκης, ιδρυτής του ομίλου “Ράδιο Μακράκη”. Ενας άνθρωπος που δεν χρειάζεται ιδιαίτερες συστάσεις, αφού η διαδρομή του σαν πολίτης, σαν επιχειρηματίας και σαν οικογενειάρχης είναι αξιοζήλευτη. Ενας άνθρωπος γεμάτος πνευματικές και κοινωνικές ευαισθησίες, τον οποίο προκαταβολικά ευχαριστώ θερμά. Συζητήσαμε για την εποχή εκείνη, για τα παλιότερα χρόνια, τότε που οι συνθήκες ήταν πραγματικά δύσκολες. Αναφέρθηκε στη φαμεγική που είχε κάνει από μικρό παιδί και στο πλανόδιο εμπόριο με το οποίο ασχολήθηκε στη συνέχεια, κάνοντας το μικροπωλητή με είδη νεωτερισμών στην περιοχή Αρκαλοχωρίου και Πεδιάδας.
Τον άκουσα με προσοχή να μου διηγείται πολλά και διάφορα αξιοθαύμαστα.
“Ηταν το 1963 όταν είχα αποφασίσει να κάνω ένα ταξίδι στην Ιταλία, Γερμανία, Γιουγκοσλαβία πριν ανοίξω μαγαζί στο Ηράκλειο με είδη γενικού εμπορίου. Είχα φθάσει στο Αννόβερο όπου γίνονταν κάθε χρόνο έκθεση με ηλεκτρικά είδη για τα κράτη του δυτικού κόσμου. Για τα κράτη του ανατολικού κόσμου γίνονταν αντίστοιχη έκθεση στη Λειψία, εκεί βέβαια δεν πήγα. Στη Γερμανία με φιλοξένησαν Ηρακλειώτες φοιτητές, ο Κουναλάκης και η κυρία Μάρω Κουναλάκη, ο Μανόλης Βασιλάκης και άλλοι. Στην έκθεση του Αννόβερου εντυπωσιάσθηκα με αποτέλεσμα ν’ αλλάξω επαγγελματική ρότα και να στραφώ στα ηλεκτρικά είδη. Είδα ότι το μέλλον του ανθρώπου θα βασίζεται σε μια μπρίζα και φυσικά στον ηλεκτρισμό. Και τι δεν υπήρχαν στην έκθεση! Ραδιόφωνα, μικροσυσκευές, ασπρόμαυρες τηλεοράσεις, πλυντήρια, τοστιέρες. Εκεί βέβαια υπήρχε ξεναγός που εξηγούσε στους επισκέπτες τη λειτουργία τους. Θυμάμαι να μας εξηγεί τη λειτουργία του πλυντηρίου που υποκαθιστούσε το πλύσιμο ρούχων με τα χέρια, τις κινήσεις του κάδου που αντιστοιχούσαν στο κοπάνισμα, στο στίψιμο και στο τρίψιμο των ρούχων. Για το ψυγείο που αντικατέστησε το καλάθι με την ψιλή σίτα, φανάρι το έλεγαν στο χωριό μου, το οποίο κρεμούσαν για να αερίζεται ολόγυρα. Επίσης την τοστιέρα που η λειτουργία της μου θύμισε τις δυο πλάκες που ζεσταίναμε στο χωριό και βάζαμε πάνω σ’ αυτές την χοχλιδόπιτα για να ψηθεί. Η χοχλιδόπιτα βέβαια γίνονταν με χοχλιούς, ψωμί, ελιές και αλάτι, τα οποία κοπανίζαμε και στη συνέχεια τα βάζαμε να ψηθούν στις δυο πυρωμένες πλάκες. Από την έκθεση του Αννόβερο είχα πάρει προσπέκτους αλλά οι επώνυμες εταιρείες ΙΖΟΛΑ, Elco, Κελβινέϊτορ, Πίτσος, Ζαννούσι, είχαν κλεισθεί από άλλους αντιπροσώπους στην πόλη μας αλλά και από τους τότε ηλεκτρολόγους που έκαναν εγκαταστάσεις και παράλληλα πουλούσαν και είδη ηλεκτρισμού, είχαν γίνει έμποροι ηλεκτρικών ειδών δηλαδή. Προπολεμικά τα αρχοντικά σπίτια του Ηρακλείου είχαν ψυγεία του πάγου. Οι πιο αριστοκράτες είχαν ψυγεία με παγωνιέρα και μια βρυσούλα από την οποία έβγαινε το παγωμένο νερό. Τον πάγο τον προμηθεύονταν από το παγοποιείο του Μιστίλογλου και έπαιρναν συνήθως καθημερινά το 1/4 της παγοκολώνας. Επανάσταση επίσης στα οικιακά είδη έφερε η εμφάνιση της γκαζιέρας με τρόμπα η οποία αντικατέστησε τη φουφού με τα κάρβουνα. Μια όαση πραγματική για τους εργένηδες, τους μπεκιάρηδες όπως χαρακτηριστικά λεγόταν αυτοί που αναγκάζονταν να μαγειρεύουν μόνοι τους, όπως φοιτητές, μαθητές, μαθητευόμενοι τεχνίτες και άλλοι”.
Επίσης ο κ. Μανόλης Μακράκης αναφέρθηκε και στον τρόπο πληρωμής κατά τη δεκαετία του ‘60. Από την προηγούμενή του δουλειά σαν πλανόδιος έμπορος νεωτερισμών, είχε θεσπίσει τις δόσεις και τις πιστωτικές κάρτες, κάτι που εφάρμοσε και στη νέα του εργασία ως έμπορος ηλεκτρικών ειδών. Οι πελάτες του ήδη ήταν γνωστοί, Πεδιαδίτες, Λασιθιώτες, Μονοφατσιώτες κυρίως. Το πρώτο του μαγαζί το άνοιξε στην οδό Εβανς 53 και το ονόμασε ΡΑΔΙΟ ΜΑΚΡΑΚΗ εξαιτίας της εμφάνισης των τρανζίστορς εκείνη την εποχή. Το τρανζίστορ ήταν μια πραγματική επανάσταση στο χώρο του ραδιοφώνου, αφού λειτουργούσε με μπαταρία και μπορούσε κάποιος να το μεταφέρει παντού. Πολλές φορές ήταν καλυμμένα με δερμάτινη θήκη και τα κρατούσαν στο χέρι, άλλοτε πάλι είχαν ένα λεπτό σχετικά λουράκι και αρκετοί τα κρεμούσαν στο λαιμό, πηγαίνοντας έναν περίπατο ή κάποια εκδρομή. Θυμάμαι τους νέους εκείνης της εποχής με κρεμασμένο από το λαιμό τους το ραδιόφωνο, πόσο μεγάλης εκτίμησης και θαυμασμού έχαιραν από το ωραίο φύλο! Τα άλλα ραδιόφωνα, τα πιο παλιά δηλαδή, δεν παρείχαν αυτή την ευκολία και έπρεπε να είναι τοποθετημένα σε σταθερή θέση. Λειτουργούσαν βέβαια, αλλά με υγρή μπαταρία, άλλα με ξηρή και ορισμένα με ρεύμα. Τα τρανζίστορς όλο και έκαναν την εμφάνισή τους πιο έντονη. Οι εταιρείες εισαγωγής τους τα διαφήμιζαν και τα διέθεταν σε πολύ χαμηλότερες από άλλοτε τιμές. Η Φίλιπς πρωτοπόρος στις μεγάλες διαφημιστικές καμπάνιες, πρόβαλλε την άνοιξη του 1965 τις συσκευές της που όπως έλεγε: “έφερναν τη χαρά στο σπίτι και στην εξοχή”! Το φορητό ραδιόφωνο μπαταριών σιγά-σιγά γίνονταν κτήμα όλων. Τα ραδιόφωνα τρανζίστορς είχαν 1375 δραχμές και γίνονταν ανάρπαστα. Δεν υπήρχε σπίτι που να μην έχει κι ένα τρανζίστορ. Ηταν η εφεύρεση που είχε μαγέψει τους πάντες νέους και ηλικιωμένους, γριές και νιές! Εκείνη βέβαια την περίοδο η τιμή της σταφίδας ανέρχονταν στις 7,5 δραχμές το κιλό και η τιμή του λαδιού γύρω στις 18,5 δραχμές. Και μιας και αναφερόμαστε στα καταστήματα ηλεκτρικών τα ψυγεία τότε ανάλογα με τα πόδια κυμαίνονταν από 6000-9000 δραχμές περίπου. Τα πλυντήρια, πάντοτε ευρωπαϊκά, είχαν 3000 δραχμές και με δόσεις 3200 δραχμές.
Θα κλείσω τη σημερινή μου αναφορά μ’ ένα κείμενο του γνωστού συγγραφέα και Αθηναιογράφου Γιάννη Καιροφύλα. Αναφέρεται σ’ αυτή την περίοδο της δεκαετίας του ‘60 και έχει ως τίτλο: “Η ραδιοφωνία πιστή “παλλακίδα”.
Τέλη της δεκαετίας του ‘60 με αρχές της δεκαετίας του ‘70, εμφανίζεται και η ασπρόμαυρη τηλεόραση στην πόλη μας. Τότε δεν υπήρχε η σημερινή πληθώρα των καναλιών, παρά μόνο τα κρατικά κανάλια.
“Το ραδιόφωνο υπήρξε συχνά στόχος αυστηρής κριτικής. Οχι μόνο ο Τύπος σχολίαζε τα όσα μεταδίδονταν από τις εκπομπές του ΕΙΡ, αλλά και πολλοί ακροατές γκρίνιαζαν, όχι λίγες φορές για πολλά πράγματα. Πολλοί ήταν εκείνοι που δεν έδειχναν καθόλου ικανοποιημένοι από τις αναμεταδόσεις τελετών και άλλων επίκαιρων γεγονότων, επειδή οι εργαζόμενοι σ’ αυτήν την υπηρεσία έκαναν λάθη. Τις περισσότερες αναμεταδόσεις βέβαια τις έκαναν οι εργαζόμενοι στο ΕΙΡ δημοσιογράφοι και όχι οι εκφωνητές, αλλά βέβαια ο πολύς κόσμος δεν ήξερε αυτή τη λεπτομέρεια.
Ενας αναγνώστης λοιπόν της “Καθημερινής”, στις 8 Ιανουαρίου του ‘64, με επιστολή του στη στήλη του “Αθηναίου”, παραπονιέται ότι “οι εκπομπές των Επικαίρων χωλαίνουν, επειδή υπάρχει έλλειψις καταλλήλων εκφωνητών, οι οποίοι με το χάρισμα ή την πείρα της ετοιμότητος, της ακριβολογίας και της γενικής εγκυκλοπαιδικής μορφώσεως να δύνανται με αρτιότητα, ευφράδειαν και συντακτικήν ορθή διατύπωσιν να μεταδώσουν με ενάργειαν και παραστατικότητα ένα επίκαιρον γεγονός”.
Ο αναγνώστης ανέφερε συγκεκριμένα, ότι την Πρωτοχρονιά του ‘64 ο εκφωνητής έλεγε, ότι ο βασιλεύς φιλεί το Ιερόν Ευαγγέλιον, ο δε εκφωνητής των Θεοφανείων, στον Αγιασμό των υδάτων στον Πειραιά, έλεγε ότι ο βασιλεύς καταφιλεί το Ιερόν Ευαγγέλιον. “Αφίνω-πρόσθετε-τους διαπραττομένους μαργαρίτας και τας χασμωδίας ή ανακριβείας που ποικίλλουν εις διαφόρους εκπομπάς επικαίρων. Νομίζω ότι επιβάλλεται ο καταρτισμός υπό του ΕΙΡ και η χρησιμοποίησις ειδικών εκφωνητών προικισμένων με πείραν και ετοιμότητα, με φαντασίαν και ευφράδειαν και με καλήν γνώσιν της ορολογίας των εκάστοτε επικαίρων, ούτως ώστε οι ακροαταί του ραδιοφώνου να έχουν μια σαφή και πλήρη εικόνα των μεταδιδομένων επικαίρων και μιαν ευχάριστον και επαγωγόν ακροαματικήν απόλαυσιν”.
Μετά λίγες μέρες ο τότε πρόεδρος του Συνδέσμου Ελλήνων Εκφωνητών Τζον Βεϊνόγλου απάντησε στην εφημερίδα: “Το είπαμε και το εγράψαμε πολλές φορές, χρειάζεται να επαναλάβουμε άλλη μια: Οσοι μιλούν στο ραδιόφωνο δεν είναι κατ’ ανάγκην εκφωνηταί. Στο ελληνικό ραδιόφωνο μιλούσαν και μιλούν σκηνοθέται, ρεπόρτερς, συγγραφείς ομιλιών, επαρχιακοί ανταποκριταί και άλλοι, οι οποίοι ούτε εξετάσεις έδωσαν για τα εκφωνητικά τους προσόντα, ούτε μέλη του Συνδέσμου μας είναι. Κατά τα άλλα δεν έχουμε σοβαρές διαφωνίες με την άποψη του αναγνώστου σας κ. Γ. Τραυλού”.
Δεν πέρασαν πολλές μέρες και το ΕΙΡ δέχτηκε μια έντονη επίθεση από την Ελένη Βλάχου, που με χρονογράφημά της στην “Καθημερινή” κατηγορούσε την ελληνική ραδιοφωνία, ότι δεν μπορούσε να γίνει, όπως οι ξένες ραδιοφωνίες, αλλά υπηρετούσε κατά τρόπο απαράδεκτο τους κρατούντες. “Πιστότερη παλλακίδα-έγραφε-δεν εγνώρισε ποτέ ο απαιτητικότερος Σουλτάνος, πιο ειλικρινά υπάκουη, πιο εντυπωσιακά αφοσιωμένη. Εις την αγκαλιά του αφέντη της στιγμής πέφτει ολόθερμη, ερωτευμένη και δεν επιτρέπει στον εαυτό της ούτε το παραμικρό αθωότερο φλερτ”.
Στη συνέχεια η Ελένη Βλάχου χαρακτήριζε τη ραδιοφωνία σκλάβα με σκυμμένο το κεφάλι στους δυνατούς. Που δεν δίνει σημασία στον πελάτη, που καθήκον του είναι να πληρώνει. Η πάντοτε ενοχλητική ηχητική εφημερίδα που πάντα προκαλούσε αγανάκτηση σε όλους τους ακροατές της αντιπολιτεύσεως και σε πολλούς πολιτισμένους της συμπολιτεύσεως, η οποία τους μισούς Ελληνες τους είχε πάντοτε εχθρούς, κατόρθωσε να φθάσει σε νέο ρεκόρ και να τους έχει εχθρούς όλους”.
Μ’ αυτούς τους ρυθμούς εξελίσσονταν η κοινωνία εκείνη την εποχή! Αυτά ήταν τα καταστήματα ηλεκτρικών ειδών της πόλης μας που με το περιεχόμενό τους πραγματικά έφεραν μια επανάσταση στα τότε νοικοκυριά. Αναμφίβολα μεγάλη η προσφορά τους. Οσο για την παρουσία του ραδιοφώνου για μας τους μεγάλους αλλά και τους πιο παλιούς τι να πω... Σίγουρα για εκείνη την εποχή ήταν κάτι το μαγικό!

