Του Γιάννη Παλλήκαρη*

Σε μια εποχή που οι νέοι επιστήμονες έχουν δει την ταχύτητα της τεχνολογικής εξέλιξης, να ξεπερνά την ταχύτητα του ονείρου τους , η απάντηση στο ερώτημα για τη σημαντικότητα της μοντέρνας έρευνας για ένα καλύτερο αύριο, μπορεί και να κινείται για κάποιες χώρες μεταξύ της ουτοπίας και της μεταφυσικής.

Η χώρα που δεν μπορεί να ακολουθήσει τους ρυθμούς της εποχής ζει συνεχώς τον εφιάλτη ενός άπιαστου ονείρου. Έχω την τύχη να υπηρετώ το πρώτο σε έρευνα Πανεπιστημιακό Ίδρυμα της χώρας και ενεργοποιώντας όλη την αισιοδοξία και την πίστη μου , μπορώ να πω ότι ίσως υπάρχει μια ελάχιστη ελπίδα για την Ελληνική έρευνα, κυρίως χάριν στις ατομικές προσπάθειες των Ελλήνων Επιστημόνων .

Η Επιστημονική Έρευνα αποτελεί μεταξύ άλλων, μοχλό υγιούς οικονομικής ανάπτυξης, προϋπόθεση προστασίας του περιβάλλοντος, αναγκαίο όρο για παροχή εξειδικευμένων υπηρεσιών υγείας και απαραίτητο στοιχείο ουσιαστικής πανεπιστημιακής εκπαίδευσης και πολιτισμού.

Ο ρόλος της έρευνας στις νέες συνθήκες του παγκόσμιου ανταγωνισμού και των συνεχών ανακατατάξεων, έχει ενισχυθεί σε τέτοιο βαθμό, ώστε η ευημερία ή η περιθωριοποίηση μιας χώρας, να κριθεί σε μεγάλο βαθμό από την ικανότητά της να παράγει νέα γνώση, να αναπτύσσει τεχνολογία και να καινοτομεί.

-Ποιο είναι το επίπεδο της έρευνας και της τεχνολογίας στην Ελλάδα, τι έχει αλλάξει τα τελευταία τρία χρόνια;

-Το Ελληνικό κράτος χρηματοδοτεί περιστασιακά την ανάπτυξη σύγχρονης υλικοτεχνικής υποδομής για την έρευνα και την εκπαίδευση καθώς και την αύξηση νέου ερευνητικού προσωπικού. Το 0,58% του ΑΕΠ που δίνεται σήμερα για την έρευνα θα πρέπει να αυξηθεί στο 1,7% και το 3,56% του ΑΕΠ για τη Παιδεία στο 5,5%, που είναι οι ευρωπαϊκοί μέσοι όροι. Προκαλεί πραγματικά θλίψη η σύγκριση μας με τα πολύ πρόσφατα νέα μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης, Πολωνία και Ουγγαρία τα οποία ήδη επενδύουν στην Έρευνα και τη Τεχνολογία το 1,0% του ΑΕΠ τους!

Δυστυχώς τα τελευταία 6 χρόνια απουσιάζουν οι εγχώριες προκηρύξεις για τη χρηματοδότηση ερευνητικών προγραμμάτων, ενίσχυσης του νέου ερευνητικού προσωπικού.

-Μέσα σε αυτό το εξαιρετικά δύσκολο ερευνητικό και ακαδημαϊκό περιβάλλον (καταλήψεις των παν/μίων, δημόσια και ιδιωτική υποχρηματοδότηση, γραφειοκρατικοί φορείς έρευνας, κλπ) υπάρχουν ομάδες Ελλήνων επιστημόνων και ερευνητών που με ανταγωνιστικές χρηματοδοτήσεις από διεθνείς φορείς, επιτυγχάνουν την Αριστεία.

-Υπάρχει ανεπαρκής συνειδητοποίηση τόσο από τους πολίτες όσο και από την πολιτική ηγεσία της ζωτικής αναγκαιότητας για βασική και εφαρμοσμένη έρευνα στην κοινωνία της γνώσης,

-Υπάρχει ελλιπής παράδοση αξιοκρατίας και αξιολόγησης με διεθνώς αποδεκτά κριτήρια,

-Υπάρχει κρατική μικροδιαχείριση και συνακόλουθη γραφειοκρατία,

-Υπάρχει μετανάστευση σημαντικού ερευνητικού δυναμικού, χωρίς προοπτική επαναπατρισμού και αποθάρρυνση της μετακίνησης στην Ελλάδα ξένων ερευνητών.

-Ποια μέτρα πρέπει να ληφθούν για να μπορούμε να μιλάμε για έρευνα και τεχνολογία που προάγει την ανταγωνιστικότητα της χώρας;

Παρ’ όλες τις παραπάνω αντιξοότητες, έρευνα υψηλού επιπέδου διεξάγεται στην Ελλάδα σε πολλά γνωστικά αντικείμενα. Αυτό σημαίνει ότι υπάρχουν οι βάσεις για ένα ποιοτικό άλμα που θα φέρει τη χώρα στο προσκήνιο των επιστημονικών και τεχνολογικών εξελίξεων. Προς αυτή την κατεύθυνση είναι απαραίτητο και επείγον να ικανοποιηθούν ορισμένες βασικές προϋποθέσεις, σημαντικότερες των οποίων είναι οι εξής:

1) Η επαρκής, αξιοκρατική και διαρκής χρηματοδότηση από δημόσιους εθνικούς πόρους είναι απαραίτητη συνθήκη για σοβαρή και ανταγωνιστική σε διεθνές επίπεδο έρευνα. Τα τελευταία 6 χρόνια απουσιάζει η χρηματοδότηση της έρευνας από εθνικούς πόρους.

2) Η σοβαρή χρηματοδότηση της έρευνας από τον εγχώριο ιδιωτικό τομέα λείπει σχεδόν παντελώς από τη χώρα. Οι επιχειρήσεις πρέπει να επενδύσουν στην ανάπτυξη καινοτόμων προϊόντων και υπηρεσιών στα Παν/μια και ερευνητικά ιδρύματα που έχουν ήδη το αναγκαίο προσωπικό και τεχνογνωσία. Σε δεύτερη φάση οι δύο αυτοί παράγοντες θα μεταλαμπαδευθούν στο χώρο των επιχειρήσεων με προφανή ευεργετικά οφέλη για την ανταγωνιστικότητα και τη βιωσιμότητα των καινοτόμων επιχειρήσεων.

3) Αξιοκρατικά στελεχωμένοι, ευέλικτοι και αντι-γραφειοκρατικοί δημόσιοι φορείς σχεδιασμού, παρακολούθησης και συντονισμού της έρευνας. Το πρόσφατα ψηφισθέν νομικό καθεστώς είναι δυσκίνητο, γραφειοκρατικό και χρονοβόρο στη λήψη αποφάσεων. Η σύγχρονη έρευνα απαιτεί γρήγορη προσαρμογή στις διαρκώς αναπτυσσόμενες νέες τεχνολογίες και τη πλημμυρίδα νέας γνώσης.

4) Προσαρμογή και εκσυγχρονισμός του νομικού πλαισίου αλληλεπίδρασης των δημόσιων ερευνητικών φορέων (παν/μια, ερευνητικά κέντρα) με τον ιδιωτικό τομέα. Το σύγχρονο πανεπιστήμιο, όπως συμβαίνει σε όλο τον κόσμο, λειτουργεί ως αιχμή του δόρατος για την ευημερία και την ανάπτυξη της κοινωνίας. Σε όλες τις προηγμένες χώρες αλληλεπιδρά με τη κοινωνία και τις δυνάμεις παραγωγής συμβάλλοντας καθοριστικά στην οικονομία της γνώσης. Πειστικό παράδειγμα τα πανεπιστήμια των προοδευμένων “μικρών” χώρων όπως οι Ολλανδία, Ιρλανδία, Φινλανδία.

-Σε ποιο αντικείμενο ή τάση στρέφεται σήμερα το ερευνητικό και επιστημονικό σας ενδιαφέρον;

1) Στην ανάπτυξη νέων κυτταρικών και φαρμακολογικών θεραπειών των εκφυλιστικών νόσων και των νεοπλασιών, που αποτελούν τα σοβαρότερα προβλήματα υγείας του σύγχρονου κόσμου. Η μελέτη της βιολογίας των βλαστικών κυττάρων παρέχει νέες δυνατότητες, για την ανάπτυξη νέων θεραπευτικών προσεγγίσεων των εκφυλιστικών νόσων του νευρικού, καρδιαγγειακού και ανοσοποιητικού συστήματος.

2) Στη γενωμική και πρωτεωμική ανάλυση με εφαρμογές στην εξατομικευμένη ιατρική, με την ανάπτυξη εξατομικευμένων θεραπευτικών και διαγνωστικών μέσων.

3) Στην ανάπτυξη νέων υλικών και στο 'πάντρεμα' της νανοτεχνολογίας και της βιοτεχνολογίας για την ανάπτυξη νέων βιολογικών συσκευών θεραπείας και διάγνωσης

4) Στην επιτακτική ανάπτυξη εναλλακτικών τεχνολογιών, εξασφάλισης ενέργειας

5) Στην έρευνα για το περιβάλλον, με έμφαση όχι μόνο στο φυσικό περιβάλλον, αλλά και στο ανθρώπινο καθώς και τον πολυπολιτισμικό ιστό της Ευρωπαϊκής κοινωνίας, όπως υφαίνεται σήμερα .

6) Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχουν οι ερευνες γύρω απο την ποιότητα ζωής, την ευτυχία του ανθρώπου με έμφαση στην κουλτούρα και στις παραδόσεις, στα νέα βιολογικά προϊόντα και στον συγκερασμό της βιωματικής με την επιστημονική γνώση σε μια περισσότερο ολιστική προσέγγιση των επιστημών όπως της Υγείας και όχι μόνον.

Η έρευνα στον χώρο της Οφθαλμολογίας στην Κρήτη εστιαζεται στον χώρο της τεχνολογίας των laser , με κορωνίδα την Διαθλαστική χειρουργική (Η τεχνική Lasik που αναπτύχθηξε στην Κρητη , είναι σήμερα η ευρύτερα ανα τον κόσμο χειρουργική τεχνική που εφαρμόζετε στον ανθρωπο ). Παράλληλα η κρήτη αποτελει το κέντρο αναφοράς διεθνώς στην τεχνολογία της Οπτικής και της Ορασης ( Προ μηνός συνεστήθη στο Ηράκλειο η διεθνής επιτροπής Ερευνας για την Οραση και οπτική ,με συμετοχή απο επιστήμονες απο όλο τον ερευνητικό κόσμο με εδρα το Ηράκλειο ). Μια Τρίτη περιοχή που ερευνούμε απο 10τιας ειναι προς την κατευθηνση του ελέχγου των μηχανισμών Γύρανσης του Οφθαλμού και απο την βιονική αλλα και μοριακή προσσεγγιση .

Στόχος σύντομα ειναι να θεσπισθεί τον πρώτο στην χώρα αλλά και ενα απο τα λιγα στον κόσμο, Ερευνητικο Πανεπιστημιακό Ινσιτούτο Κρητης στην οπτοκή και όραση , ένας χώρος μοναδικός για να σταγαστει ολη η ερευνητική οικογένεια που έχει σχέσει με το αντικείμενο και συμπεριλαμβανει , Μαθηματικούς , Φυσικούς , Χημικούς , Μηχανικούς , υπολογιστικές επιστήμες και γιατρούς και θα φιλοξενήση το Παγκοσμιως γνωστο ΒΕΜΜΟ , το Εθνικό κέντρο αθλητικής Όρασης και διεθνές ινσιτούτο εκπαίδευσης της Οφθαλμολογίας.



Το μέλλον της Έρευνας



Το μέλλον της έρευνας απαιτεί συντονισμένη προσπάθεια από καταξιωμένους επιστήμονες, την Πολιτεία και τα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης, ώστε να περάσει στην Νέα Γενιά το μήνυμα ότι ο δρόμος της επιστημονικής έρευνας, με τον οποίο συνδέονται ενδογενώς η αξιοκρατία, η ανιδιοτέλεια και η συνεχής αναζήτηση της αλήθειας, αποτελεί πρότυπο δημιουργικής ζωής. Επίσης, για να αντιμετωπιστεί το πρόβλημα της διαρροής εκείνων των νέων ερευνητών που ποθούν να ακολουθήσουν αυτό το δρόμο της Επιστήμης, πρέπει να ληφθούν συγκεκριμένα μέτρα, όπως:

• δημιουργία του θεσμού του Μεταδιδακτορικού Εταίρου και χορήγηση σχετικών υποτροφιών,

• παροχή ειδικών ερευνητικών χορηγιών, με βάση την επιστημονική αριστεία, που θα απευθύνονται μόνο σε νέους ερευνητές,

• μείωση διοικητικών και διδακτικών καθηκόντων για πρωτοδιοριζόμενα νέα μέλη ΔΕΠ.

Πιστεύω ότι οι παραπάνω θέσεις και προτάσεις, οι οποίες σε μεγάλο βαθμό είναι προφανείς, υποστηρίζονται και από τη συντριπτική πλειοψηφία των Ελλήνων ερευνητών. Η υλοποίηση των προτεινόμενων αλλαγών αντιλαμβάνεστε είναι εξαιρετικά επείγουσα.

Η καθυστέρηση εφαρμογής τους, θα μας κοστίσει ακόμα περισσότερο.

Δυστυχώς η αυξανόμενη καθημερινή ανασφάλεια και οικονομική αστάθεια , απαιτεί οχι μόνο απο τους ερευνητές αλλά και την κοινωνία ολόκληρη ,μεγαλλίτερη εκγρήγορση και αντίσταση στην «αποδόμηση» που με αυτοκαταστροφική μανία γίνεται λάβαρο της καθημερινότητός μας.

Για το λόγο αυτό «οι τα πρώτα φέροντες» δεν πρέπει να τηρούν σιγήν ιχθύος, όταν κάτω από τα μάτια τους κατά κυριολεξίαν καταργείται η «των πραγμάτων αλήθεια».

Τέλος, είναι γεγονός ότι η διανόηση και η επιστήμη στις μέρες μας βρίσκονται κοντύτερα παρά ποτέ. Η πρόσφατη αναζήτηση στο CERN ,του «σωματιδίου του Θεού» είναι ένα επιπλέον βήμα προς την κατεύθυνση αυτή. Το ερώτημα είναι εάν το «πείραμα» θα επιβεβαιώσει την ύπαρξη το σωματίδιου ή την ύπαρξη του Θεού.

* Ο Γιάννης Παλλήκαρης είναι πρύτανης του

Πανεπιστημίου Κρήτης