Της Πέλλας Λασηθιωτάκη

Είναι δυνατόν το κρητικό, παρθένο ελαιόλαδο να ξεχωρίσει για τα οργανοληπτικά στοιχεία του, από τα υπόλοιπα ελαιόλαδα που διακινούνται στη διεθνή αγορά; Μπορεί να προβλεφθεί και να παταχθεί η νοθεία του ελαιόλαδου της Κρήτης με κατώτερα λάδια, ώστε το «χρυσό» προϊόν του τόπου μας να διακινείται «ατόφιο»;

Στα ερωτήματα αυτά που απασχολούν τις σοβαρές επιχειρήσεις εμπορίας ελαιόλαδου και κυρίως τον παραγωγικό κόσμο δίνει θετική απάντηση η επιστημονική κοινότητα.

Οι επιστήμονες του Εθνικού Ιδρύματος Αγροτικής Έρευνας (ΕΘΙΑΓΕ) Ανδρέας Ντούλης από το Εργαστήριο Βιοτεχνολογίας Φυτών του Ινστιτούτου Αμπέλου, Λαχανοκομίας και Ανθοκομίας Ηρακλείου και Γιάννης Μετζιδάκης από το Εργαστήριο Ελαιοκομίας Ινστιτούτο Ελαίας & Υποτροπικών Φυτών Χανίων έχουν το «κλειδί» στα χέρια τους, μέσω ενός ενδιαφέροντος προγράμματος. Είναι η «ανακάλυψη μοριακών δεικτών υψηλής διαχωριστικής ικανότητας που θα χρησιμοποιηθούν για την μοριακή πιστοποίηση και την ποικιλιακή ιχνηλασιμότητα του ελαιόλαδου» επιστημονική έρευνα η οποία χρηματοδοτείται μέσω του πόλου καινοτομίας της Περιφέρειας Κρήτης.



Εντοπίζουν το μοριακό προφίλ του κρητικού ελαιόλαδου



Όπως είπε ο κ. Ντούλης σε εισήγηση του σε ημερίδα για το ελαιόλαδο που πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο της 11ης γεωργικής έκθεση Μεσαράς «οι αναμενόμενες εφαρμογές της συγκεκριμένης ερευνητικής προσπάθειας είναι ο εντοπισμός ενός μοριακού προφίλ του κρητικού ελαιόλαδου που θα το ξεχωρίζει από άλλα λάδια της αγοράς και η διασφάλιση της ποιότητας του προϊόντος μέσω της ανίχνευσης περιπτώσεων νοθείας και αναμίξεων του με κατώτερα ελαιόλαδα. Με τον τρόπο αυτό θα προστατευτεί η άριστη φήμη που έχει το κρητικό ελαιόλαδο στις διεθνείς αγορές και θα ωφεληθούν οι Κρητικοί ελαιοπαραγωγοί από την καλύτερη αντιμετώπιση που θα έχει το προϊόν τους στο δίκτυο εμπορίας και διάθεσης. Στο μέλλον θα εξεταστεί η χρησιμότητα των δεικτών DNA στην ταυτοποίηση μονοποικιλιακών ελαίων και στην πιστοποίηση ελαιολάδων ΠΟΠ και ΠΓΕ».



Ο ρόλος της ποικιλίας και των εδαφοκλιματικών συνθηκών



Όπως υπογράμμισε ο κ. Ντούλης, «η ποικιλία όσο και οι εδαφοκλιματικές συνθήκες της περιοχής καλλιέργειας είναι παράγοντες που παίζουν συνεργιστικό ρόλο στα ποιοτικά χαρακτηριστικά του παραγόμενου ελαιόλαδου (οργανοληπτικά, φυσικά και χημικά). Κατά συνέπεια οι τεχνολογίες πιστοποίησης ποιότητας πρέπει να αναπτύξουν την αντίστοιχη αναλυτική ισχύ που θα μας επιτρέπει, όσο είναι τεχνολογικά εφικτό, να διακρίνουμε τη συμβολή των διαφορετικών αυτών παραγόντων. Αυτό καθίσταται ιδιαίτερα σημαντικό στην πιστοποίηση ποιότητας των ελαιόλαδων Προστατευόμενης Ονομασίας Προέλευσης (Π.Ο.Π.) και Προστατευόμενης Γεωγραφικής Ένδειξης (Π.Γ.Ε.)».



Τι είναι η ιχνηλασιμότητα



Ιχνηλασιμότητα ονομάζεται η ικανότητα να ιχνηλατίσει κανείς τα συστατικά ενός τροφίμου στην πηγή τους, επεσήμανε ο κ. Ντούλης.

Ιχνηλάτιση ενός συστατικού σημαίνει συσχετισμός με την παραγωγή και το χώρο παραγωγής του ή τον αριθμό παρτίδας. Η ιχνηλασιμότητα αποσκοπεί στην ασφάλεια των τροφίμων, στο δίκαιο εμπόριο μεταξύ των διαφόρων επιχειρήσεων και στην αξιοπιστία των πληροφοριών που διατίθενται στους καταναλωτές.

Οι τεχνικές της ιχνηλασιμότητας κατηγοριοποιούνται σε δυο, στην ιχνηλασιμότητα της εφοδιαστικής αλυσίδας (logistics traceability) και στην ποιοτική ιχνηλασιμότητα. Η πρώτη παρακολουθεί την φυσική ροή του προϊόντος στην εφοδιαστική αλυσίδα και βασίζεται στην προσέγγιση «ένα βήμα πίσω» - «ένα βήμα μπροστά» (ή ν-1/ν+1). Η δεύτερη χρησιμοποιεί μία σειρά από αναλυτικές τεχνικές (χημικές, μοριακές) για να συνάγει άμεσα συμπεράσματα για την ποιότητα του προϊόντος, π.χ. του ελαιόλαδου, προσδιορίζοντας τις φυσικές, χημικές και μοριακές ιδιότητες του.



Η χρήση της γενετικής ταυτοποίησης



Η γενετική ταυτοποίηση θα μπορεί να απαντήσει ακόμη και σε θέματα προσμίξεων (μονοποικιλιακά ελαιόλαδα), υπογράμμισε ο κ. Ντούλης, μιλώντας για τις τεχνολογικές διαστάσεις της ποιότητας του ελαιόλαδου.

«Αυτές οι διαστάσεις , είπε, είναι επίκαιρες διεθνώς και τα επόμενα χρόνια, θα βρεθούν στο επίκεντρο των διεργασιών όσο αφορά τις τεχνολογίες πιστοποίησης, ιχνηλασιμότητας και διασφάλισης ποιότητας από αναλυτική-ποικιλιακή πλευρά.

Ο ποικιλιακός χαρακτήρας του λαδιού είναι ακριβώς ίδιος με τον ποικιλιακό χαρακτήρα των καρπών και φυσικά του ίδιου του ελαιόδεντρου και αλλάζει με βάση τη γενετική σύσταση της ποικιλίας. Η σύσταση αυτή με την σειρά της καθορίζεται άμεσα από το DNA του δένδρου. Το ίδιο ισχύει ξεχωριστά και για όλα τα χημικά συστατικά που συσχετίζονται με την ποικιλία και την γενετική της σύσταση.

Από την άλλη, το ελαιόλαδο στο ράφι είναι, πολλές φορές, ένα μίγμα διαφορετικής ποικιλιακής και ποιοτικής σύστασης. Η επωνυμία πιστοποιημένης προέλευσης (όπως στα ελαιόλαδα ΠΟΠ, ΠΓΕ) προέρχεται από ένα συνδυασμό της περιοχής και της / των ποικιλιών από τις οποίες παράχθηκε. Έχει παρατηρηθεί γενετική διαφοροποίηση των ποικιλιών της ελιάς από περιοχή σε περιοχή και από χώρα σε χώρα. Γι’ αυτό το λόγο η αναφορά της ποικιλίας και της γεωγραφικής περιοχής από την οποία παράχθηκε το ελαιόλαδο συμβάλλει στην επωνυμία προέλευσης παίζει σημαντικό ρόλο στην επιλογή των καταναλωτών και έτσι αποκτά υψηλή εμπορική σημασία.

Ανακάλυψη μοριακών δεικτών υψηλής διαχωριστικής ικανότητας που θα χρησιμοποιηθούν για την μοριακή πιστοποίηση και την ποικιλιακή ιχνηλασιμότητα του ελαιόλαδου».



Προβλήματα που λύνει το ολοκληρωμένο σύστημα ταυτοποίησης



Οι επιστήμονες επιδιώκουν τη δημιουργία και την προτυποποίηση χημικών και μοριακών εργαλείων για ένα ολοκληρωμένο σύστημα ταυτοποίησης, παρακολούθησης και προώθησης του κρητικού ελαιολάδου στην παγκόσμια αγορά - ιχνηλασιμότητα εισροών / εκροών ελαιοκομικού τομέα.

Με αυτό τον τρόπο επιδιώκεται να δοθούν λύσεις σε σημαντικά προβλήματα όπως της διακίνησης μη πιστοποιημένου πολλαπλασιαστικού υλικού, της ιχνηλασιμότητας του προϊόντος, της κατοχύρωσης προϊόντων ΠΟΠ και ΠΓΕ (ανίχνευση και κατοχύρωση πιστοποιήσιμων διαφορών). Επίσης, δίδεται η δυνατότητα διάκρισης με μοριακή και χημική τεχνολογία διαφόρων ποικιλιών & παραγόμενων γεωργικών προϊόντων (πιστοποίηση γεωργικών εισροών /εκροών).