
Κάτι το διαφορετικό έχουν αυτές οι μέρες! Κάποιες μακρινές σκέψεις, εικόνες και θύμησες με πλημμυρίζουν, θέλοντας κάτι να μου θυμίσουν. Αναγκαστικά με μεταφέρουν σε κάποια άλλη εποχή, γυρίζοντάς με μερικές δεκαετίες πίσω. Κάποιο πρωινό του Σεπτέμβρη όταν η μητέρα μου κρατώντας με από το χέρι, με πήγαινε στο Δημοτικό σχολείο του χωριού μου προκειμένου να με γράψει. Μαζί μας και η γιαγιά μου η Θεσσαλία, για το γούρι, όπως η ίδια έλεγε. Θεός σχωρέστην! Εκεί η δεσποινίς, όπως τη λέγαμε αργότερα, μας καλωσόρισε και μας καλοδέχτηκε και αφού μας εξυπηρέτησε γυρίσαμε σπίτι και οι τρεις μαζί. Αυτή ήταν η δασκάλα μου που μου έμαθε τα πρώτα γράμματα και με είχε μαθητή στις δυο πρώτες τάξεις του Δημοτικού σχολείου. Καλή της ώρα. Πάντοτε ήρεμη, πρόθυμη, εργατική και καλοσυνάτη, με μια αγάπη χαρακτηριστική που πάντοτε διαισθάνονταν και εισπράττουν όλοι ανεξαίρετα οι μαθητές. Η εγγραφή του κάθε μαθητή στο σχολείο αποτελούσε ένα ξεχωριστό γεγονός. Πιο παλιά συνήθως, συνέβαινε ο δάσκαλος να δυσκολεύεται προκειμένου να εγγράψει κάποιους μαθητές, οι οποίοι δεν είχαν τα απαραίτητα διακιολογητικά έγγραφα, τα οποία έπρεπε να προσκομίσει ο κηδεμόνας τους. Για παράδειγμα, πιστοποιητικό γέννης και ό,τι άλλο χρειαζόταν. Αποτέλεσμα; Κάποτε ένας γονιός προσπαθώντας να πείσει το δάσκαλο για να προχωρήσει στην εγγραφή του γιού του, του λέει: Δάσκαλε, αλήθεια σου λέω, ο γιός μου είναι επτά χρονών και αν δεν με πιστεύεις ξάνοιξέ τον και στα δόντια! Στα δόντια βέβαια, εκείνη την εποχή, κοίταζαν τα μουλάρια και τους γαϊδάρους, για να υπολογίσουν την ηλικία τους οι ενδιαφερόμενοι αγοραστές. Το σημερινό βέβαια κείμενό μου έχει σχέση αφενός με την έναρξη της φετινής σχολικής χρονιάς και τα μόνιμα πλέον για τέτοια εποχή προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι μαθητές και αφετέρου θα αναφερθώ στα διάφορα εκπαιδευτικά γεγονότα της πόλης μας αλλά και του νομού μας γενικότερα, αρχές του 20ου αιώνα, ή για να κυριολεκτώ, στις πρώτες δεκαετίες του. Τότε που οι μαθητές ήταν υποχρεωμένοι να αγοράζουν αρκετά βιβλία, παρά την δυσχερή οικονομική θέση των γονιών τους, που δεν μπορούσαν να τα αγοράσουν. Σήμερα τα βιβλία δίνονται δωρεάν και οι μαθητές θέλοντας να χαιρετίσουν αυτό το γεγονός και να τιμήσουν αυτή την κίνηση που ευτυχώς η Πολιτεία συνεχίζει, κάθε τέλος σχολικής χρονιάς, τα σχίζουν, ή τα καίνε, βγάζοντας πάνω τους σ’ αυτά αλλά και στο σαθρό εκπαιδευτικό σύστημα, όλα τα απωθημένα τους. Θεωρείται κι αυτό μια μορφή πάλης! Επίσης θα αναφερθούμε στην ανεμαζώχτρα, εκείνη τη βαριά καμπάνα του Αγίου Μηνά που χτυπούσε μέχρι και τον πόλεμο του σαράντα. Από εκεί και πέρα σιώπησε και αυτή! Και φυσικά θα κάνουμε λόγο για κάποια αναστάτωση του διδασκαλικού κλάδου στα 1910. Τέσσερα χρόνια νωρίτερα και συσκεκριμένα στις 2-12-1906 δημοσιεύεται στην εφημερίδα “ΙΔΗ” η ίδρυση του Διδασκαλικού Συλλόγου στο Ηράκλειο. Τότε υπήρχε ένας Σύλλογος που εκπροσωπούσε τους εκπαιδευτικούς, σήμερα έχουμε δύο και τρεις και έχει ο Θεός. Ας είναι όμως. Δεν γνωρίζουμε αν τότε η κάθε έναρξη της σχολικής χρονιάς είχε συσσωρευμένα τόσα προβλήματα, που φυσικά έχουν σχέση με τη λειτουργία των σχολείων κα το διδακτικό τους προσωπικό. Τυχαίνει αυτές τις μέρες να γίνομαι δέκτης της αγωνίας και των προσπαθειών ενός καταξιωμένου εκπαιδευτικού - δασκάλου, του αιρετού στο ανώτερο Περιφερειακό Υπηρεσιακό Συμβούλιο Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης Κρήτης, Ζαχαρία Καψαλάκη. Ενός δασκάλου που δεν έχει ανάγκη συστάσεων, που υπηρετεί το σχολείο, την τάξη, τους μαθητές αλλά και την κοινωνία με περισσή σπουδή, φροντίδα και ευλάβεια, όπως θα έλεγε και ο αείμνηστος λόγιος γιατρός και ιστορικός ερευνητής Μανόλης Δετοράκης. Αναφέρει λοιπόν ο αιρετός του ΠΥΣΠΕ κάποια πράγματα τα οποία πιστεύω να αγγίξουν αυτή τη φορά τους αρμοδίους, γιατί έχουν να κάνουν με τα παιδιά μας και την Παιδεία μας: Σε 31 σχολεία της υπαίθρου δεν θ’ ακουστεί το πρώτο κουδούνι, και συνεχίζει: “Νεοδιόριστοι και αναπληρωτές διορίστηκαν και πάλι με καθυστέρηση (η διαδικασία θα έπρεπε να είχε ξεκινήσει αρχές Ιουλίου) και αντί να επισπευσθούν οι γραφειοκρατικές διαδικασίες και να σταλούν εγκαίρως στα σχολεία τους, γίνονται τα παρακάτω: “Οι νεοδιόριστοι υποχρεούνται να παρακολου΄θησουν εισαγωγική επιμόρφωση, κάτι που θα μπορούσαν να το κάνουν και στη συνέχεια της σχολικής χρονιάς. Να σημειώσω ότι οι νεοδιόριστοι δεν στερούνται διδακτικής εμπειρίας, αφού όλοι τους έχουν από ένας έως και τρία χρόνια προϋπηρεσία. Οι αναπληρωτές ενώ διορίστηκαν στις 28 Αυγούστου, μπορούν να παρουσιασθούν από 1 έως 3 Σεπτεμβρίου. Στη συνέχεια χρειάζεται ένα διήμερο ή τριήμερο για να γίνει η τοποθέτησή τους και αντί να πάνε στη συνέχεια στα σχολεία τους, οδηγούνται και αυτοί σε υποχρεωτική επιμόρφωση από 8 έως 12 Σεπτεμβρίου”.
Σχετικά με τα βιβλία των Δημοτικών σχολείων, σας αναφέρω απόσπασμα της Ηρακλειώτικης εφημερίδας “ΕΛΠΙΣ” με ημερομηνία 27 Σεπτεμβρίου 1907, ημέρα Πέμπτη. Έχει τίτλο: τα βιβλία των Δημοτικών σχολείων και μας λέει ο συγκεκριμένος δημοσιογράφος: “Συνέβη επανειλημμένως αυτάς τας ημέρας να παρίσταμαι εις βιβλιοπωλείο ότε πτωχοί γονείς ήρχοντο ν’ αγοράσωσι βιβλία των τέκνων των και εξεπλάγην και ηγανάκτησα όταν είδον να προσάγωνται αλληλοδιαδόχως και να πληρώνη ο δυστυχής γονεύς δι’ ένα μαθητήν της τρίτης τάξεως του Δημοτικού σχολείου δώδεκα (αριθ. 12) βιβλία, δι’ ένα μαθητήν της τετάρτης τάξεως του αυτού σχολείου δεκατέσσερα (αριθ. 14) βιβλία και δια μιαν μικράν μαθήτριαν της δευτέρας τάξεως του Ανωτέρου Παρθεναγωγείου δέκα και οκτώ βιβλία (αριθ. 18)! Αν δεν απατώμαι οι μαθηταί της Δ’ τάξεως του Γυμνασίου δεν έχουσι περισσότερα. Ηγανάκτησα τοσούτο μάλλον όσον είχον υπ’ όψει μου ότι κατά τα πορίσματα όλων των παιδαγωγών κα παιδαγωγικών φιλοσόφων των νεωτέρων χρόνων και πάντων των γνωριζόντων εκ πείρας τα των Δημοτικών σχολείων, ή πληθύς των βιβλίων όχι μόνον δεν ωφελεί αλλά και βλάπτει τους μικρούς μαθητάς, ωφελεί δε μόνον τους δια του προσδιορισμού τοσούτων βιβλίων κερδοσκοπούντας επί του ιδρώτος του πτωχού λαού. Ημείς αποτεινόμεθα και πάλιν προς την Βουλήν και παρακαλούμεν αυτήν να επιληφθή όσον τάχιον της διευθετήσεως του ζητήματος τούτου. Η Βουλή του Ελεύθερου Βασιλείου προηγήθη ημών και εψήφισεν εσχάτως Νόμον περιστέλλοντα εις ελάχιστον αριθμόν τα βιβλία των Δημοτικών σχολείων. Είνε καιρός ν’ ακολουθήσωμεν και ημείς το παράδειγμα τούτο. Εάν η Βουλή δεν πείθεται τυχόν ότι η σωρεία των βιβλίων, τα οποία αγοράζουσιν οι πτωχοί γονείς αλλά δεν αναγιγνώσουσιν οι μικροί μαθηταί, είνε ανωφελής ας προκαλέση την γνώμην ανθρώπων δυναμένων να έχωσι κύρος επί τοιούτων ζητημάτων, ως είνε π.χ. ο κ. Δ/ντής του ενταύθα Διδασκαλείου, οίτινες ελπίζομεν ότι θέλουσι διαβεβαίωση αυτήν ότι τα πολλά βιβλία των Δημ. Σχολείων εις ουδέν άλλο χρησιμεύουσιν ή εις το ν’ απομυζώσι το χρήμα των γονέων. Αναμένομεν τάχιστα να επιληφθή η Βουλή του ζητήματος τούτου ψηφίζουσα Νόμον δι’ ου να ορίζηται έν και μόνον βιβλίον, το αναγνωστικόν, δι’ εκάστην τάξιν των Δημοτικών σχολείων, ή τουλάχιστον δια τας δυο πρώτας, δια δε τας δυο ανωτέρας να μη επιτρέπωνται πλείονα των τριών βιβλία.
Ο αθρογράφος της προαναφερθείσης εφημερίδας θεωρεί έναν από τους υπευθύνους τον επιθεωρητή Δημοτικών Σχολείων Ηρακλείου, Μπέμπελη, για κάποιο άρθρο του που έγραψε σχετικά με τα διδακτκά βιβλία και συνεχίζει:
“Σημειωτέον ότι εφέτος αι τιμαί των βιβλίων είνε λίαν ηλαττωμένα ως εκ του υπάρχοντος διαγωνισμού μεταξύ των βιβλιοπώλων όστις δεν θα ωφείλεται βέβαια εις τον κ. επιθεωρητήν.
Γ. Τάξις των Δημοτικών Σχολείων.
1ον) Αναγνωσμ. Παπαμάρκου λεπτά 75.
2) Ιερά Ιστορία Κοφινιώτου λεπτά 30.
3) Ελλην. Ιστορία Γκινοπούλου λεπτά 30.
4) Αριθμητική Παπαδάκη κλπ., λεπτά 20.
5) Ζωολογία Μηλιαράκη λεπτά 50.
6) Γραμματική Γενεράλη λεπτά 45.
7) Καλλιγραφία Θεοτοκάτου λεπτά 50.
8) Ιχνογραφία Φραγκούλη λεπτά 45.
Δ’ Τάξις των Δημοτ. Σχολείων
1) Αναγνωσμ. Παπαμάρκου λεπτά 85.
2) Καινή Διαθήκη Μοσχάκη λεπτά 40.
3) Ιστορία Νεωτέρας Ελλ. λεπτά 40.
4) Αριθμητική Φέξη λεπτά 20.
5) Φυτολογία Μηλιαράκη λεπτά 50.
6) Γεωγραφία Μακρυνέου 1,10.
7) Γραμματική Γενεράλη λεπτά 60.
8) Ιχνογραφία Φραγκούλη λεπτά 45.
9) Καλλιγραφία Θεοτοκάτου λεπτά 50.
Εις τον κατάλογον των βιβλίων τούτων, ον δημοσιεύει ο κ. επιθεωρητής εν τη “Ίδη” παραλείπει - όχι βεβαίως εκ κακής πίστεως - και την ιχνογραφίαν και καλλιγραφίαν. Φαίνεται ότι ταύτα δεν είνε βιβλία αφ’ ου δεν περιέχουν στοιχεία του αλφαβήτου!! Εις εκάστην δε των τάξεων τούτων δέον να προστεθώσι και τα εξής βιβλία εισηγμένα εις την Τρίτην και Τετάρτην τάξιν των Δημοτικών μας σχολείων: 1) Ιστορία της Κρήτης. Τοιαύται είνε εισηγμέναι 4 εν όλω, πολλοί δε διδάσκαλοι ορίζουν εις τα σχολεία των δύο και άλλοι τρεις. 2) Γεωγραφία της Κρήτης. 3) Πρώτα Μαθήματα της Γεωργίας. 4) Συνταγματικός Πολίτης. 5) Χάρτης της Κρήτης. Προστιθεμένων τούτων τα βιβλία αναβιβάζονται ακριβώς εις 12 - 13, όσα ημείς είχομεν καταδείξη και δια του προηγουμένου άρθρου μας, αξίας 6-8 δρχ. Ποίος είνε λοιπόν κ. Μπέμπελη ο κακής πίστεως συζητητής, ο διαστρέφων καταφόρως και διαφθείρων την αλήθειαν και ανάξιος, όχι μόνον ν’ απαντά αλλά και να κατέχη θέσιν αφορώσαν αμέσως την διάπλασιν της ψυχής των τέκνων του λαού; Ποίος είνε ο συλλαμβανόμενος επ’ αυτοφόρω, χονδροειδώς μάλιστα, αντιστρέφων τα πράγματα; Κι αν δεν μας ειπήτε υμείς ποίος είνε ελπίζομεν ότι θα κρίνωσιν οι αναγνώσται μας και ίσως η Ανωτέρα Διεύθυνσις της Παιδείας.
Αλλά διατί κ. διατριβογράφε δεν μας είπατε και περί των βιβλίων τα οποία οι κ.κ. Ειδικοί ώρισαν δια τα Ανώτερα Παρθεναγωγεία; Σπεύδομεν να αναπληρώσωμεν δι’ ολίγων την έλλειψιν.
Εις την Α’ τάξιν προσδιωρίσθησαν βιβλία 15! αξίας δρχ. 19,90, εις την Β’ βιβλία 18! δρχ. 25,25, εις την Γ’ βιβλία 20! δρχ. 28,70, εις την Δ’ βιβλία 22! δρχ. 22,75.
Εις τα ανωτέρω δεν περιλαμβάνονται τα λεξικά, χάρται και άλλα βοηθητικά βιβλία ούδ’ η αξία της γραφικής ύλης, άπερ προσθέτουσιν εις τα έξοδα των γονέων έν αρκετά σεβαστόν ποσόν.
Και τώρα, υποθέτομεν ότι δεν σας φαίνετε παράξενον, διατί κόπτονται να μη θίξη η Βουλή τον πύργον αυτόν των βιβλίων υπό τον οποίον έθαψαν τους μικρούς μαθητάς και μαθητρίας και εσακάτεψαν τους πτωχούς γονείς!”.
Γύρω στα 1915, στο Μεγάλο Κάστρο υπήρχαν εννέα Δημοτικά σχολεία, σύμφωνα με πληροφορίες που μας παρέχει ο Μηνάς Βαρδαβάς. Σας αναφέρω τις συγκεκριμένες περιοχές που υπήρχαν όπως: Στην Αγία Παρασκευή, στην οδό του Αγίου Μηνά, στην πλατεία της Αγίας Αικατερίνης εκεί που σήμερα είναι το πάρκινγκ των αυτοκινήτων, στο πλατύ Σοκάκι (σημερινή οδός Κατεχάκη), στη συμβολή των δρόμων 1821 και Καρτερού, ένα άλλο επίσης στην οδό Βιάννου (πλατεία Κορνάρου), στην πλατεία Δασκαλογιάννη επίσης στην οδό Κων/νου Παλαιολόγου πίσω από την Κλινική του Ευαγγελισμού και στην οδό Σαββαθιανών και Αρετής Νιώτη υπήρχε Δημοτικό σχολείο, όπου στην ίδια θέση σήμερα βρίσκεται το 3ο Δημοτικό σχολείο Ηρακλείου.Δημοδιδάσκαλοι που διευθύνανε και διδάσκανε στα σχολεία αυτά ήτανε ο Φιοράκης, ο Τσαντηράκης, ο Τσαγκαράκης, ο Κοκκινάκης, ο Βέργης, ο Παπαστεφάνου, ο Χισκάκης, ο Τσατσαρωνάκης, ο Χαλαμπαλάκης, ο Παπαγεωργίου, ο Σεμερτζάκης, ο Παπαδάκης, ο Σαμπαθιανάκης και ο Αστρινάκης. Επίσης παληές δασκάλες ήτανε η Όλγα Κοκκινάκη, η Ελευθερία Λιναρδάκη, η Μαρίκα Χρυσάκη, η Αργυρώ Βασιλείου, η Λιλίκα Λαγουδάκη, η Ελένη Σγουράκη, η Ευαγγελία Σφακιανάκη, η Άννα Ιατράκη, η Ιουλία Γιάνναρη, η Ειρήνη Καλιατάκη, η Μαλαματένια Μηλιαρά, η Κατίνα Παπαδάκη, η Κατίνα Νικολαϊδου, η Ελπινίκη Ανδρεαδάκη, η Αγγέλα Μαρκάκη και άλλες. Εκτός όμως από τα Δημόσια Δημοτικά Σχολεία υπήρχανε και Ιδιωτικά.
Μεταπολεμικά και κυρίως κατά τη δεκαετία του πενήντα, η πόλη του Ηρακλείου έχει 25 Δημοτικά σχολεία και δύο επίσης που είναι νυχτερικά, τα οποία συστεγάζονται στο Ανωγειανό σχολείο στο Πρώτο δηλαδή και στο Όγδοο, στην οδό Αμαλθείας. Τα δυο αυτά νυχτερινά Δημοτικά σχολεία τελούν κάτω από την εποπτεία της Μητροπόλεως, της σημερινής δηλαδή Ιεράς Αρχιεπισκοπής Κρήτης. Ένα δημοσίευμα της εφημερίδας “Ίδη”, η οποία ήταν εβδομαδιαία και έβγαινε στην πόλη μας, με ημερομηνία 16-10-1910, κάνει λόγο για κάποια προβλήματα που γίνονται στον διδασκαλικό κλάδο. Το συγκεκριμένο δημοσίευμα, αναφέρει: Ο διδασκαλικός κλάδος ανάστατος - 190 μεταβολαί εις τον νομόν Ηρακλείου και συνεχίζει: “Ομολογούμεν και ομολογέιται υπό πάντων, ότι εις το ζήτημα του υπολογισμού των διδασκαλικών μεταβολών εδείχθημεν πάντες κατά πολύ κατώτεροι της πραγματικότητος, δικαίως δε ο κ. επί της Παιδείας Επίτροπος δύναται να καυχάται ότι εφάνη ανώτερος των προσδοκιών τόσου κόσμου!... Μέχρι της στιγμής ο κ. Επίτροπος έχει φιλοδωρήσει εως τον νομόν Ηρακλείου 190 μόλις μεταβολάς! (τας υπελογίσαμεν εις προηγούμενον φύλλον μας δια τους δυο νομούς Ηρακλείου και Λασιθίου εις 150 μόλις) εκ των οποίων περί τας 40 παύσεις. Επαύθησαν ούτω άνθρωποι οι οποίοι υπηρέτουν εις τον διδασκαλικόν κλάδον επί σειράν πολλών ετών, είκοσι και τριάκοντα, επαύθησαν, υπείκοντος του κ. Επιτρόπου εις αναξίους ανδρών εισηγήσεις, άνθρωποι οικογενειάρχαι εγγηράσαντες εις τον άχαρι αυτόν κλάδον, εις τους οποίους ίσως οι εισηγηταί της απολύσεως οφείλουν και τα ολίγα γράμματα τα οποία γνωρίζουν, μετετέθησαν άλλοι δια να εξαναγκασθούν εις παραίτησιν. Εξ όλων των παλαιών διδασκαλισσών της πόλεως Ηρακλείου μόλις τρεις υπολείπονται, μέχρι της στιγμής και αυταί, των λοιπών είτε απολυθεισών απ’ ευθείας, είτε μετατεθει΄σων, ακριβώς εκείνων μάλιστα, αίτινες ήτο γνωστόν ότι θα έρριπτον κατά πρόσωπον του κ. Σκουλά την μετάθεσιν, υπελείφθησαν δ’ εξ άλλου διδάσκαλοι κεκτημένοι τα απαιτούμενα προσόντα, προς δόξαν των υπό του τέως αρχηγού του κ. επί της Παιδείας Επιτρόπου, απ’ αυτού του επισήμου της Βουλής βήματος διασαλπισθέντων και διατυμπανισθέντων επί του ζητήματος τούτου, τα οποία απεκρυσταλλώθησαν τότε και εις σειράν άρθρων δημοσιευθέντων εν τω δημοσιογραφικώ του οργάνω. Αλλ’ ο κ. Σκουλάς εκτός του πρωτοφανούς τούτου αναστατώματος το οποίον επέφερεν εις την ατυχή υπηρεσίαν, της οποίας κακή μοίρα ετέθη προϊστάμενος, εκτός του ξεχαρβαλώματος, το οποίον κατόρθωσε δια της μεταθέσεως και παύσεως των διακοσίων τούτων διδασκάλων, εις τοιαύτην μάλιστα του σχολικού έτους εποχήν, αι μεταβολαί αύται έχουσιν ιδιάζουσαν σημασίαν και εξαιρετικά αποτελέσματα δια το Ηράκλειο, καθ’ όσον ούτω αι ανωτέρω τάξεις του Ανωτέρου του Παρθεναγωγείου κινδυνεύουν να καταργηθούν, διότι μαθήτριαι φοιτώσαι εις ταύτας διωρίσθησαν διδασκάλισσαι, ελαττούται δ’ ούτω ο υπό του Νόμου απαιτούμενος αριθμός προς λειτουργίαν των τάξεων τούτων, απολυθείσαι δ’ αφ’ ετέρου και θέλουσαι να ακούσωσι τουλάχιστον ανώτερα μαθήματα είναι ζήτημα εάν γίνωσι δεκταί, εφ’ όσον η προς εγγραφήν προθεσμία έχει ήδη εκπνεύσει από πολλού”.
Άφησα τελευταίο το γνώριμο ήχο της μεγάλης καμπάνας του Αγίου Μηνά, της ανεμαζόχτρας όπως τη θυμούνται οι πιο μεγάλοι σε ηλικία Καστρινοί. Αυτή που χτυπούσε 8 παρά είκοσι το πρωί και το απόγευμα 2 παρά είκοσι, για να πάνε τα παιδιά στο σχολείο. Τότε τα σχολεία λειτουγούσαν πρωί και απόγευμα ακόμα και το Σάββατο. Μόνο Τετάρτη και Σάββατο απόγευμα δεν λειτουργούσαν. Φυσικά και η Κυριακή ήταν αργία και οι μαθητές εκκλησιάζονταν υποχρεωτικά. Χαρακτηριστικά τα λόγια του Μήβα, μόλις ακουγόταν ο ήχος της ανεμαζόχτρας: “Τα πρωινά μόλις την ακούγαμε παραιτούσαμε μισοπιομένο ή το πίναμε γρήγορα το γάλα ή το βραστάρι μας, παίρναμε τις σάκκες μας και φεύγαμε αμέσως και πηγαίναμε στο σχολείο. Το απόγευμα μετά το φαγητό, άλλοι κάναμε επαναλήψεις των απογευματινών μαθημάτων και άλλοι παίζανε στο δρόμο μπύρες, καλόγερο ή άλλα παιχνίδια. Μόλις ακούγαμε την καμπάνα φωνάζαμε: η ανεμαζόχτρα”.
Έτσι ήρεμα κα απλά κυλούσε η ζωή εκείνα τα χρόνια, μ’ αυτό τον τρόπο γονείς, μαθητές και δάσκαλοι υποδεχόταν την έναρξη της νέας σχολικής περιόδου. Χωρίς τις σημερινές ανέσεις, με τα πολυτελή γραφεία, τους υπολογιστές, την πλούσια γκάμα της γραφικής ύλης και το εντυπωσιακό ενδυματολόγιο, αγοριών και κοριτσιών. Τότε που υπήρχε η ποδιά, η πάνινη τσάντα και τα εντελώς απαραίτητα τετράδια και μολύβια, απόντος βέβαια και του κινητού τηλεφώνου! Κι εγώ, παρόλο που δεν άκουσα την παρακάτω φράση, απλά μου τη μετέφερε ο καλός και σεμνός φίλος Μανόλης Παπαχατζάκης, φαρμακοποιός και πρώην νομάρχης, οφείλω να σταθώ σ’ αυτή και να κλείσω αυτό το πόνημά μου: “Άντε παιδί μου, να πάμε στου Αλικιώτη και στου Μπαρμπουνάκη”. Μια φράση που κυριαρχούσε αυτές τις μέρες, μια φράση που σήμαινε την έναρξη της σχολικής περιόδου!

