
Στο ανέκδοτο Αρχείο της Ανεξάρτητης Ομάδος Ανωγείων Α.Ο.Α. φυλάσσεται ένα έγγραφο το οποίο υπογράφουν ο Καπετάν Μανόλης Μπαντουβάς και ο Καπετάν Πετρακογιώργης. Το έγγραφο έχει στοιχεία 38/1942 και ημερομηνία Οκτώβριος 1942. Απευθύνεται στις Κοινότητες Ζωνιανών, Ανωγείων και Λειβαδίων Μυλοποτάμου. Αφορά σκληρή προειδοποίηση προς τους ζωοκλέφτες που είχαν γίνει μάστιγα στα πρώτα χρόνια της Κατοχής με οδυνηρά αποτελέσματα στους άντρες της Αντίστασης. Όπως μου ανέφερε ο πρώην Υπουργός Κωνσταντίνος Ι. Μπαντουβάς, (γιος του Καπετάν Μπαντουβογιάννη), κάποιοι από τους κτηνοτρόφους της ενδοχώρας της Κρήτης που έχαναν τα ζώα τους απευθύνονταν στις Κατοχικές Αρχές. Μικτά αποσπάσματα από Γερμανούς και Έλληνες χωροφύλακες έβγαιναν συχνά τη νύχτα στην ύπαιθρο με αποτέλεσμα πολλές φορές να πέφτουν στις ενέδρες που έστηναν Χωροφύλακες και Γερμανοί, άντρες της Αντίστασης που καμιά σχέση δεν είχαν με ζωοκλοπές. Και το ορεινό συγκρότημα του Ψηλορείτη εκείνη την περίοδο ήταν το καταφύγιο της ένοπλης κρητικής Αντίστασης, των ομάδων του Καπετάν Μανόλη Μπαντουβά, του Καπετάν Πετρακογιώργγη, του Αντώνη Γρηγοράκη-Σατανά και της Ανωγειανής Ομάδας του Γιάννη Δραμουντάνη-Στεφανογιάννη.
Το έγγραφο:
Οκτώβριος 1942
Προς
Τας Κοινότητας Ανωγείων, Ζωνιανών, Λειβαδίων Μυλοποτάμου
Κύριε Πρόεδρε. Υποβάλλομεν μίαν θερμήν παράκλησιν την οποίαν σας παρακαλούμεν να προσέξεται και να μεταδόσεται έκαστος εις την κοινότητάν του.
Από την εποχήν της κατοχής της Κρήτης υπό των Γερμανών ήρχισε να διαμορφώνεται μία κατάστασις αναρχίας και ειδικώς εις την ζωοκλοπήν. Το ζήτημα της αναρχίας το περιφρούρησαν αι Γερμανικαί Αρχαί λόγω του ειδικού των συμφέροντος. Το ζήτημα όμως της ζωοκλοπής μάλλον το ηυνόησαν. Εξελίσσεται λοιπόν κατά πολύν επικύνδυνον τρόπον εις βάρος όλου του συνόλου των Κατοίκων της Κρήτης. Τελευταία δε έχει φθάσει εις τοιούτον σημείον πολύ επικύνδυνον και ήρχεισεν η κοινωνία να επιδίδη μομφήν και ευθύνην εις τους επαναστάτας λέγοντας άλλωτε μεν ότι τη υποκινήσει και υποδείξει αυτών ενεργούνται αι ζωοκλοπαί άλλωτε δε ότι τα ίδια πρόσωπα των Επαναστατών ενεργούν τας ζωοκλοπάς. Το ζήτημα αυτό εκτός του ότι προξενεί τεραστίας και ανυπολογίστους καταστροφάς εις το σύνολον. Ειδικότερον όπως παρουσιάζεται μας θίγει ηθικώς και προξενεί μεγίστην επίδρασιν εις την κοινήν αντίληψιν δια το ζήτημα του αγώνος δια τον οποίον ημείς αγωνιζόμεθα.
Σας δηλώνομεν ρητώς και κατηγορηματικώς ότι είμεθα αποφασισμένοι να ευρεθώμεν αντιμέτωποι και να κτυπίσωμεν και να σκοτώσωμεν οιονδήποτε άνθρωπον ο οποίος θα συληφθή ένοπλος χωρίς να δυνηθή να παρουσιάση τ’απαραίτητα δικαιολογητικά. Όπως δε γνωρίζεται ένοπλοι υπάρχουν μόνο επαναστάται σήμερον. Πλείστοι όμως εκ των ζωοκλεπτών οπλοφορούν και κατά συνέπειαν η κοινωνία δικαίως κατεφέρεται εναντίον των επαναστατών και δεν είναι βεβαίως δυνατόν ν’ανεχθούμεν μίαν τοιαύτην κατηγορίαν η οποία μας φέρει εις την ανάγκην να έλθωμεν εις προστριβήν με αδελφούς μας των οποίων έχομεν την ανάγκη της κοινής συνεργασίας δια τον κοινόν αγώναν τον οποίον σήμερον αντιμετωπίζομεν.
Πρέπει όμως να γνωρίζεται έκαστος εξ’υμών εις την κοινότηταν του και ειδικώς εις τους ενδιαφερομένους ότι είναι εξ’ίσου εγκληματίαι οι διαπράττοντες ζωοκλοπήν σήμερον με τους συνεργάτας των Γερμανών και ότι είμεθα υποχρεωμένοι σήμερον μεν να τους αντιμετωπίσωμεν δια των όπλων αλλά και μετά την αποκατάστασιν να επιμείνομεν δια την εξόντωσιν του στοιχείου τούτου.
Ευελπιστούντες ότι η παράκλησις μας θα γίνη αποδεκτή
Διατελούμεν.
Γ. Πετρακογιώργης
Μ. Μπαντουβάς
Παρατηρήσεις-Σχόλια
Α. Το παραπάνω έγγραφο υπογράφουν και οι δύο καπετάνιοι, όπως φαίνεται στο πρωτότυπο. Το έγγραφο είναι καλογραμμένο και διατηρείται σε καλή κατάσταση στο Ανωγειανό αρχείο. Εκτιμώ ότι η ακριβής ημερομηνία του είναι το πρώτο δεκαήμερο του Οκτωβρίου.
Β. Πρόεδρος των Ανωγείων το παραπάνω διάστημα και παραλήπτης του εγγράφου ήταν ο Ιωάννης Σμπώκος ή Μπατζογιάννης. Έγινε Πρόεδρος των Ανωγείων μετά την σύλληψη του Προέδρου Νικολάου Σταυρακάκη-Αεροπόρου στις 24/1/1942 και την απόλυσή του από τις φυλακές του Ηρακλείου το Μάρτιο του 1942. Ανέλαβε καθήκοντα Προέδρου με τη σύμφωνη γνώμη του Αρχηγού Στεφανογιάννη και των μελών της Ανεξάρτητης Ομάδος Ανωγείων αφού ο Νικόλαος Σταυρακάκης δεν μπορούσε, καθ’ότι επισημασμένος από τις αρχές Κατοχής, να παραμείνει στα καθήκοντά του. Ο Ιωάννης Σμπώκος ή Μπατζογιάννης, θερμός πατριώτης και αντιστασιακός, παρέδωσε το παρακάτω έγγραφο των καπεταναίων Μπαντουβά και Πετρακογιώργη στον Αρχηγό Στεφανογιάννη και με τον τρόπο αυτό διασώθηκε στο Ανωγειανό αρχείο.
Γ. Όταν η μάστιγα της ζωοκλοπής είχε επεκταθεί σ’ολόκληρη την Κρήτη και αποτελούσε πλέον πρόβλημα για τον πληθυσμό του νησιού, ο Διοικητής του Φρουρίου Κρήτης εξέδωσε σκληρή διαταγή με ημερομηνία 16 Ιανουαρίου 1943, (τρεις μήνες μετά την επιστολή των καπετάνιων Μπαντουβά-Πετρακογιώργη), η οποία ανέφερε : …η ζωοκλοπή εις την Κρήτη αποτελεί μια μάστιγα ήδη από του καιρού της ειρήνης. Κατά τον πόλεμον αι ζωοκλοπαί, δια την παρεμπόδισιν των οποίων ο Ελληνικός πληθυσμός ενδιαφέρεται τα μέγιστα, ηυξήθησαν σημαντικώς. Δια την διατήρησιν της τάξεως και της ασφαλείας αι Γερμανικαί δυνάμεις κατοχής θεωρούν σκόπιμον, όπως δι’αυστηροτάτων ποινών πατάξουν το κακόν τούτο. Δια τούτο ο Διοικητής του Φρουρίου Κρήτης εκδίδει επί τη βάσει της απονεμηθείσης αυτώ εξουσιοδοτήσεως την κάτωθι Διαταγή
1. Όστις εις την περιοχήν της Κρήτης κλέπτει ζώα είτε ως μέλος συμμορίας, είτε ως ληστής είτε ως διαρρήκτης, είτε ως καθ’υποτροπήν ζωοκλέπτης, τιμωρείται δια της ποινής του θανάτου. Εις ελαφροτέρας περιπτώσεις δυνατόν να καταδικασθή εις ειρκτήν, πρόσκαιρα δεσμά ή φυλάκισιν. Η παρούσα αφορά κλοπήν ίππων, παντός είδους βοών, ημιόνων, όνων, προβάτων, αιγών και χοίρων.
2. Τα παρά τον κλέπτη ανευρισκόμενα ζώα αποδίδονται εις τον ιδιοκτήτην. Εκ των ανευρεθέντων τούτων ζώων μέχρι 10% δύνανται να παραχωρηθούν ως ανταμοιβή εις τους Γερμανούς ή Έλληνας τους εν τη εκτελέσει αστυνομικής υπηρεσίας συνεργασθέντας κατά την ανακάλυψιν της πράξεως.
3. Αι Ελληνικαί (ποινικαί) Δικαστικαί Αρχαί δέον να υποβάλωσι προς έλεγχον εις το Στρατοδικείον του Διοικητού Φρουρίου Κρήτης εις Χανιά τας μηνύσεις και τας δικογραφίας σχετικάς με ζωοκλοπάς.
Η ισχύς της παρούσης άρχεται από 20-1-1943.
Διοικητής Φρουρίου Κρήτης
Δ. Οι καπετάνιοι Μανόλης Μπαντουβάς και Γιώργης Πετρακογιώργης έπρεπε να βρουν τρόπο να προστατέψουν τους κτηνοτρόφους της Κρήτης από τη μάστιγα της ζωοκλοπής, οι οποίοι και περιέθαλπαν την Αντίσταση τροφοδοτώντας τους αντάρτες πάνω στα Κρητικά βουνά όλα τα χρόνια της σκλαβιάς. Ο Γιάννης Μουρέλλος γράφει για τους βοσκούς:
…αλλά μέσα στους πιο αγνούς και τίμιους Έλληνες πρέπει να καταταχτούν οι βοσκοί της Κρήτης. Ο αγώνας της αντιστάσεως χρωστά στους βοσκούς της Κρήτης το μεγαλύτερο ποσοστό της επιτυχίας του. Ο Άγγλος ταγματάρχης Λη-Φέρμορ, μιλώντας για την μεγάλη συμβολή των Κρητικών βοσκών στον αγώνα, προτείνει να κόψει η Αγγλία ένα ειδικό βοσκοπαράσημο, για να στολίσει τα στήθια των παλικαριών αυτών πούδωκαν το παν για τον Εθνικό αγώνα. «Εγνώρισα βοσκούς που είχαν πάνω από χίλια πρόβατα, που τα διάθεσαν όλα χωρίς να κρατήσουν μήτε ένα. Άλλοι πάλι εκτός από το κοπάδι τους με χίλια πρόβατα διέθεσαν και δέκα χιλιάδες οκάδες τυρί και δώδεκα χιλιάδες οκάδες λάδι, δηλαδή μια ολόκληρη περιουσία που δεν μπορεί πια να ξαναγίνει κι αν ολόκληρη πολύανδρη οικογένεια δουλεύει ολόκληρη ζωή».
Τα ονόματα των βοσκών αυτών που τιμούν την Κρήτη και γενικά την Ελλάδα, πρέπει να τ’αναφέρομε γιατί έχουν δικαιώματα απόλυτα μιας εξαιρετικής θέσης στην ιστορία του μεγάλου Κρητικού αγώνα.
Από τα ονόματα που κατορθώσαμε να μαζέψομε παραθέτομε τα παρακάτω και λυπούμαστε που δεν μπορούμε ν’αναφέρομε όλους εκείνους που έδωκαν την περιουσία και την ζωή τους στον αγώνα. Στην Σύμη της Βιάννου οι αδελφοί Μιχ. και Γεώργ. Βουργάκης, που έδωκαν τα πάντα, ο Αδάμ Κρασανάκης από τον Άγιο Γεώργιο Λασιθίου, που διάθεσε χίλια αιγοπρόβατα κι όσες χιλιάδες οκάδες τυρί είχε. Μα και τ’αδέρφια του Νικόλαος, Γρηγόριος και Γεώργιος πρόσφεραν ότι είχαν και χρησίμευσαν και για αγγελιοφόροι και σύνδεσμοι, όπως χρησίμευσαν και οι βοσκοί της Βιάννου Γεώργιος και Εμμανουήλ Βροντινοί, ο Πετροχαραλάμπης που κι αυτός και ο γιος του τουφεκίστηκαν από τους Γερμανούς, ο Διαμαντ. και Κωνστ. Καραγεωργάκης, ο Νίκος και Αθανάσιος Ραπτάκης, ο Γ. Αμυγδαλινός ή Σταυρακάκης, ο Εμμαν. Ζαμπετάκης απ’το Λασίθι, ως και οι Εμ. και Κωνστ. Στραταντωνάκης, Ματθαίος Καμπάκης, Παύλος Χριστοφάκης, Β. Βισκαδουράκης, Δ. Τζιράκης από την Έμπαρο, οι Αρ. Ψαράκης και Εμ. Ψαράκης που τουφεκίστηκε από τους Γερμανούς.
Από την πεδιάδα και το Μονοφάτσι οι Βασίλης Κωνιός, Ιωάννης Σηφάκης ή Σηφογιάννης, Κυριάκος Ψαράκης, Κουρλετάκης, από το Γιούχτα ο Στ. Ξενάκης, ο Στυλ. Σαμαρείτης που τουφεκίστηκε, ο Γ. Μαραζάκης κι ο Γ. Μαθιουδάκης.
Η αυθόρμητη αυτή προσφορά και ενίσχυση του αγώνα δεν περιορίστηκε μόνο στους παραπάνω, αλλά ήταν γενική από όλους τους βοσκούς της Κρήτης, που μ’όλη την ψυχή τους ζητούσαν ευκαιρία να ενισχύσουν τ’ανταρτικά σώματα και τους Άγγλους πούχαν σκορπίσει στα βουνά…
(Γιάννης Μουρέλλος, «Η μάχη της Κρήτης», Β΄ έκδοση, Ηράκλειο 1950, κεφάλαιο «Οι περίφημοι βοσκοί», σελ. 743-744).
Ε. Αυτό που φοβούνται περισσότεροι οι Αρχηγοί Μπαντουβάς-Πετρακογιώργης είναι να μην κατηγορηθούν οι αντιστασιακοί της Κρήτης ως υπεύθυνοι των ζωοκλοπών και με τον τρόπο αυτό, (που έντεχνα διέδιδαν και λίγοι ευτυχώς επιλήσμονες του όρκου προς την πατρίδα τους Έλληνες χωροφύλακες), απαξιωθεί το αντάρτικο. Γι’αυτό τοποθετούν το αδίκημα της ζωοκλοπής στην πρώτη βαθμίδα αδικημάτων, ενημερώνουν ότι οι ζωοκλέφτες θα τύχουν της θανατικής ποινής και τους εξισώνουν με τους συνεργάτες των Γερμανών.
ΣΤ. Πολλές φορές στη διάρκεια του αντιστασιακού αγώνα ο αριθμός των προβάτων χρησιμοποιήθηκε παραπλανητικά σε έγγραφα για την μεταφορά πληροφοριών. Όπως στο παρακάτω έγγραφο:
27/3/43
Αγαπητέ Γιάννη
Σας παρακαλώ να ειδοποιήσητε τον Μιχάλην ότι αν έχη εκείνος χρήματα να στείλη ν’αγοράσωμεν αρνιά για το Πάσχα από το κάτω Μυλοπόταμο που είναι καλοθρεμένα και πατάνε οκάδες και θα αφήσουν αρκετόν κέρδος.
Μου είπαν ότι εις Χουμέρι είναι 150 εις Πέραμα 184 εις Αγγελιανά 35 εις … 200 εις Γαράζο 210 εις Μαργαρίτες 180 εις Επισκοπήν 170 το όλον δηλαδή 990 Ελπίζω ότι έχω ακρίβειαν.
Με αδελφικήν αγάπην
Γεώργιος Κόχρης
Το έγγραφο έχει στοιχεία 14/1943, τόμος Α΄, Αρχείο Ανεξάρτητης Ομάδος Ανωγείων. Επιστολή Γεωργίου Κόχρη; προς Γιάννη Δραμουντάνη-Στεφανογιάννη. Η επιστολή βεβαίως και δεν αναφέρεται σε πρόβατα αλλά ο αριθμός των προβάτων και τα χωριά που αντιστοιχούν έχουν ένα συμβολισμό. Ίσως ο επιστολέας να αναφέρεται σε κρυφό αριθμό όπλων που διαθέτει κάθε χωριό ή το πιθανότερο σε αριθμό ενόπλων ανδρών, (κατά χωριό που αναφέρεται στην επιστολή), που θα ενταχθούν στην Ανεξάρτητη Ομάδα Ανωγείων και Άνω Μυλοποτάμου όταν τους ζητηθεί. Δεν πρέπει να ξεχνούμε πως τους μήνες Μάρτιο και Απρίλιο 1943 οι φήμες για απόβαση των συμμάχων στην Κρήτη οργιάζουν και ο Αρχηγός Στεφανογιάννης, παρά τη ρητή διάψευση του Τομ Ταμπάμπιν, ετοιμάζεται γι’αυτό το ενδεχόμενο.
Στο τέλος της επιστολής διακρίνουμε και την αγωνία του επιστολογράφου. Αφού δίδει ένα αριθμό 990 «προβάτων», τελειώνει με τη φράση …ελπίζω ότι έχω ακρίβειαν… Ο Μιχάλης που αναφέρεται στην επιτολή ως ο αγοραστής των «προβάτων» είναι ο Υπαρχηγός της Α.Ο.Α. Χριστομιχάλης Ξυλούρης.
Ζ. Το έγγραφο αποδεικνύει και την άριστη και αρμονικά συνεργασία που είχαν καθ’όλη τη διάρκεια της υποδούλωσης από τα ναζιστικά στρατεύματα κατοχής οι δυο πρωτοκαπετάνιοι του αγώνα Μπαντουβάς-Πετρακογιώργης.

