Αν καμιά φορά νοιώθετε πλήξη και ανία και δεν βρίσκετε τίποτα το ενδιαφέρον για να διασκεδάσετε, ίσως μία μικρή βόλτα στην πλατεία το Ρήγα Φεραίου σας κάνει καλό. Πάντοτε η ατμόσφαιρα και οι κλιματολογικές της συνθήκες είναι μοναδικές, αφού το βαθύσκιο περιβάλλον της και το ευεργετικό αεράκι που καθημερινά σιγοφυσά λόγω θέσεως, κάνει πιο υποφερτές τούτες τις ζεστές μέρες του καλοκαιριού.
Και ο επισκέπτης αισθάνεται ανάλαφρα, ο κάθε επισκέπτης, που μπορεί να νιώσει ότι βρίσκεται στη μικρή Βουλή. Ακρίβεια, μίζες, Ζίμενς, ομόλογα μπαίνουν στην ημερήσια διάταξη και ό,τι προλάβει κανείς... να συζητήσει και φυσικά ν’ ακούσει.
Ένα καφεδάκι σκέτο ή με ολίγη, ένα περιποιημένο ουζάκι ή μία κούπα καλό κρασί φυσικά με “κολαούζο” που είναι ο κατάλληλος μεζές. Όλα αυτά θα τα αναλάβει ο Παναγιώτης, που ξέρει να σε αποφορτίζει και να σε ενθαρρύνει. Και αν τύχει και βρεθείς στο “ζυθοινομαγερικοφιλολογικοκαφενείο” του την Παρασκευή, σίγουρα θα συναντήσεις τους Παρασκευάδες, ή κάποιους που διασπάστηκαν και πηγαίνεουν Πέμπτη, τους μηχανικούς, τους καθηγητές και τόσους άλλους.
Άσε τις συνταγές και τις χρήσιμες πληροφορίες που παίρνεις εκεί. Ιστορικές, λαογραφικές αλλά και γαστρονομικές, όπως το παλιό Ηράκλειο και οι παλιοί Ηρακλειώτες, οι παρέες τους, τα κουσούρια τους, οι απαιτήσεις τους, ο Θεόφιλος και το Ηράκλειο, το ψήσιμο του χταποδιού στα κάρβουνα και το επί ένα μόνο εικοσιτετράωρο πάστωμα της σαρδέλλας, μια συνταγή Βορειοπελαγίτικη ή καθαρά Μυτηληνιά, όπως θα συμπλήρωνε και ο Γιάννης ο καθηγητής, ειδικός σ’ όλα αυτά!, αλλά και που αρέσκεται με τις ώρες να... διαβάζει Στρατή Μυριβήλη.
Στην πλατεία των έντεκα ευκαλύπτων όπως την ξέρουν οι παλιότεροι, οι οποίοι στη συνέχεια έμειναν επτά και αργότερα τρεις. Σήμερα έχουν φυτευτεί κι άλλοι νεότεροι και η πλατεία έχει εννιά ευκαλύπτους. Από τις πιο παλιές πλατείες, τις πιο παραδοσιακές αλλά και πιο πολυσύχναστες για τους Καστρινούς. Μια πρωτοβουλία του εκλεκτού φίλου, σημερινού φαρμακοποιού και πρώην νομάρχη Λασιθίου, του Μανόλη Παπαχατζάκη αφενός αλλά η θέληση, το μεράκι και η ευγένεια συνοδευόμενη με στοιχεία προσφοράς, των κυρίων Αντώνη Πρεδευτάκη και Μηνά Μαραγκουδάκη αφετέρου, παρούσης φυσικά και της αφεντιάς μου, ήταν αρκετά όλα αυτά, για να φθάσουμε στο σημερινό κείμενό μας. Μια συζήτηση που κράτησε περίπου μιάμιση ώρα, με τους προαναφερόμενους συνομιλητές μου να μη σηκώσουν μύγα στο σπαθί τους, σχετικά με την πλατεία και κατ’ επέκταση την ευρύτερη γειτονιά της. Ο κ. Μηνάς Μαραγκουδάκης γέννημα-θρέμμα της, ο κ. Αντώνης Πρεδευτάκης ράφτης ενδυμάτων στο επάγγελμα να μου αφηγείται ότι έχει γιορτάσει σ’ αυτή την πλατεία πενήντα μία Λαμπρές και φυσικά ο κ. Μανόλης Παπαχατζάκης να έχει κι αυτός έντονες τις αναμνήσεις και τις θύμησές του από τα μαθητικά του χρόνια. Κι εγώ, γνήσιος πια Καστρινός, ν’ ακούω με προσοχή! την αφήγησή τους:
“Τα παλιά γραφεία της εφημερίδας “ΠΑΤΡΙΣ” στη σημερινή οδό Θεσσαλονίκης, αγοράστηκαν στα τέλη της δεκαετίας του πενήντα από τον Δαμανάκη, ο οποίος αγόρασε το ακίνητο από τους Βασιλάκηδες. Ο Δαμανάκης ήταν διευθυντής Αστυνομίας και πρόκειται για τον πατέρα της σημερινής βουλευτίνας του ΠΑΣΟΚ Μαρίας Δαμανάκη. Το κτήριο που συνορεύει, αριστερά από το προαναφερθέν, είναι σήμερα ιδιοκτησίας του Παναγιώτη Βασιλάκη, το οποίο εμπεριέχει και την εκκλησία των Αποστόλων Πέτρου και Παύλου, η οποία λειτουργείται μία φορά το χρόνο στις 28 Ιουνίου γίνεται εσπερινός από τον πρωτοπρεσβύτερο του Αγίου Μηνά, πατέρα Αντώνιο Παπαδημητρίου και μετά το πέρας του εσπερινού γίνεται κάποια δεξίωση από τον οικοδεσπότη σε συγγενείς, φίλους και γείτονες. Η εκκλησία των Αποστόλων Πέτρου και Παύλου είναι ενετικής περιόδου και διασώζεται ο πρόναος σήμερα στο σπίτι του Παναγιώτη Βασιλάκη. Σύμφωνα με μαρτυρίες του Μανόλη Βασιλάκη, αδελφού του Παναγιώτη, η εκκλησία ήταν πιο μεγάλη και το σπίτι χτίστηκε το 1902 και ανήκε στον παππού του Εμμανουήλ Βασιλάκη, ο οποίος είχε αδελφό τον Μιχάλη Βασιλάκη, που πούλησε το ακίνητο στον Δαμανάκη. Είχαν αδελφή την Μαρία Τσαχάκη στην οποία ανήκε το περίφημο νεοκλασσικό της οδού Θεσσαλονίκης και είχαν επίσης και πρώτο ξάδελφο τον Εμμανουήλ Άκρατο. Προτού λοιπόν γίνουν τα πρώτα γραφεία της εφημερίδας “ΠΑΤΡΙΣ” (όχι τα σημερινά), εκεί στεγάζονταν το φωτογραφείο του Καλογερίδη, ο οποίος είχε παραγιό τον Γώγο Χουστουλάκη, το μετέπειτα επιχειρηματία φωτογράφο. Δίπλα το σημερινό καφενείο του Παναγιώτη το έκανε ο Μηνάς Μαραγκουδάκης από το 1967-1968. Παλιότερα ήταν καπελάδικο ιδιοκτησίας Βασιλάκη. Το διπλανό κτήριο αυτό που σήμερα στεγάζεται η “ΠΑΤΡΙΣ” ήταν του Ακράτου. (Η σωστή κλίση του ονόματος είναι άκρατος, του ακράτου). Το 1967 ανοίγει ο δρόμος Κυρίλλου Λουκάρεως και συγκεκριμένα το κομμάτι από την πλατεία Αρκαδίου μέχρι τον Άγιο Μηνά. Τότε ο Μηνάς Μαραγκουδάκης που είχε ιδιόκτητο σπίτι και καφενείο μπροστά στο σημερινό φαρμακείο του Μανόλη Παπαχατζάκη, μεταφέρθηκε στο σημερινό καφενείο του Παναγιώτη, το οποίο ενοικίασε από την οικογένεια των Βασιλάκηδων.
Δίπλα στου Ακράτου, εκεί που σήμερα είναι το άλλο καφενείο του Κωνσταντίνου Καρνικάκη ήταν τα σπίτια του Εμμανουήλ Λογιάδη, φιλόλογου καθηγητή του οποίου τα παιδιά ήταν όλα εκπαιδευτικοί. Παραδίπλα ένα μικρό χέρσο κομμάτι, ιδιοκτησίας του Δήμου Ηρακλείου και ακριβώς κολλημένο το γωνιακό και πρόσφατα ανακαινισμένο bar, ιδιοκτησίας της οικογένειας Αθουσάκη. Τελευταίο ακίνητο απ’ αυτή τη μεριά είναι το σπίτι της οικογένειας Σακαδάκη, ένα όμορφο νεοκλασσικό που κατοικείται και σήμερα. Από την άλλη μεριά τώρα, ανεβαίνοντας την οδό Θεσσαλονίκης αριστερά απέναντι από του Βασιλάκη είναι το νεοκλασσικό Τσαχάκη κατασκευής του Δημητρίου Κυριακού στα 1910, ενός από τους κορυφαίους αρχιτέκτονες της πόλης μας. Απέναντι απ’ αυτό στη βορεινή πλευρά το υπάρχον ακίνητο ήταν πάλι ιδιοκτησίας Βασιλάκη, ξαδέλφου των Βασιλάκηδων, το οποίο αγόρασε ο δάσκαλος Ιωάννης Παπαδάκης, τέως δάσκαλος και επί χρόνια δημοτικός σύμβουλος. Ακριβώς στη γωνία Μαρογιώργη και Θεσσαλονίκης το ακίνητο είναι του γνωστού ράφτη Ευάγγελου Κονταξάκη και του αδελφού του Μηνά, στέλεχος της Ένωσης Αγροτικών Συνεταιρισμών Ηρακλείου. Το διπλανό σπίτι ήταν του Κορνήλιου Μπαρμπουνάκη.
“Άντε παιδί μου να πάμε στον Αλικιώτη και στου Μπαρμπουνάκη”. Ήταν μια φράση που κυριαρχούσε εκείνα τα χρόνια και σήμαινε την έναρξη της σχολικής περιόδου. Τότε έπρεπε οι μαθητές να ψωνίσουν και να προμηθευτούν τετράδια, μολύβια, βιβλία από τον Αλικιώτη και καπέλα, αριθμούς, τηνκουκουβάγια, αλλά και ρούχα από τα καταστήματα Μπαρμπουνάκη, γνωστά σε όλους και τότε και σήμερα για τις στολές κυρίως της παρέλασης. Η οικογένεια Μπαρμπουνάκη είχε δύο μαγαζιά, το πρώτο στη συμβολή 1866 και Κόσμων και το δεύτερο στο Μεϊντάνι όπου είναι και σήμερα. Και συνεχίζουμε τον περίπατό μας στην πλατεία των έντεκα ευκαλύπτων. Εκεί που σήμερα είναι το σπίτι της αγάπης, το κτήριο ήταν ιδιοκτησίας Πασχαλίδη και η χήρα Πασχαλίδη ζήτησε να την συνοδεύσει ο Μηνάς Μαραγκουδάκης που προαναφέραμε στον μακαριστό Ευγένιο Ψαλιδάκη. Αποτέλεσμα να το γράψει στην εκκλησία του Αγίου Μηνά και σήμερα βρίσκουν φαγητό οι άποροι και οι ασθενούντες.
Όσο για την σημερινή πολυκατοικία που στο ισόγειο είναι το γραφείο του προπό, το ραφείο του κυρ. Αντώνη και η γωνία της Κυρίλλου Λουκάρεως ήταν μικρές ιδιοκτησίες όπως: της Άννας Τσαγκαράκη, της Αλεξάνδρας Ιερωνυμάκη, της οικογένειας Χρυσάκη καθώς και το πατρικό σπίτι των Μαριδάκηδων.
Μπροστά στο φαρμακείο Παπαχατζάκη ήταν το σπίτι όπως είπαμε της Θεοδοσίας Μαραγκουδάκη, μητέρας του Μηνά και εκεί υπήρχε καφενείο τη δεκαετία 1957-1967 μέχρι που έγινε η διάνοιξη του δρόμου. Το σημερινό φαρμακείο ήταν ιδιοκτησίας Εμμανουήλ Ρασιδάκη από Αρχάνες και συνόρευε με το ξενοδοχείο του Νίκου Κασωτάκη το “Ηράκλειο”. Ο Νίκος Κασωτάκης ήταν ο πατέρας του μακαρίτη του Γιώργου Κασωτάκη, επί χρόνια υπαλλήλου στην εφημερίδα “ΠΑΤΡΙΣ”, συνεργάτη του Αλέξανδρου Μυκωνιάτη. Πιο πέρα το καφενείο του Κεφερή και επί της οδού Πεζανού το τροχείο, όπου πήγαιναν συνήθως κουρείς για να τροχίσουν τα εργαλεία τους, του Αλέκου Τσακουντάκη. Ο Αλέκος Τσακουντάκης ήταν και σπουδαίος καλλιτέχνης, ζωγράφος του οποίου τα έργα κοσμούν πολλά παλιά αριστοκρατικά Ηρακλειώτικα σπίτια.
Απάναντι ακριβώς είναι το σημερινό νεοκλασσικό που διασώζεται του γνωστού παλιού ωτορινολαρυγγολόγου γιατρού, Γιάννη Συγγελάκη. Περικλείεται από την πλατεία του Ρήγα Φεραίου, από την οδό Πεζανού καθώς και από την ταξιάρχου Μαρκοπούλου και αγοράστηκε από την οικογένεια του Στυλιανού Γιαμαλάκη.
Στο ισόγειο του προαναφερθέντος Νεοκλασσικού έκανε το ιατρείο του ο Λυδάκης. Αργότερα ο ίδιος χώρος χρησιμοποιήθηκε ως ένα από τα μεγαλύτερα τεχνικά γραφεία της εποχής. Το αποτελούσαν οι Πετυχάκης, Γιάννης Τζομπανάκης, Σαράντος και Ψαρρός. Μια τεχνική εταιρεία θα λέγαμε σήμερα με μεγάλη δυναμική, η οποία απασχολούσε και πολύ προσωπικό. Από κάτω ήταν η φαρμακαποθήκη MEGAFARM, ο πρώτος συνεταιρισμός φαρμακοποιών θα λέγαμε σήμερα και αργότερα έγινε χοροδιδασκαλείο με την επωνυμία Σαβοϊ. Εκεί πολλοί παλιοί Ηρακλιώτες έμαθαν χορό και υπήρξε στέκι τους. Δεν υπήρχε σπίτι στην πλατεία των έντεκα ευκαλύπτων που να μην έχει και ένα Μηνά. Όλες οι οικογένειες για χάρη του πολιούχου του Μεγάλου Κάστρου είχαν τον Μηνά τους. Πίστευαν όπως και σήμερα πιστεύουν, στον άγιό τους, στον προστάτη τους, στον γείτονά τους, στον Άγιο Μηνά τον Καστρινό! Και Εκείνος απλόχερα τους ένιωθε, τους βοηθούσε και τους προστάτευε μην πάθουν κανένα κακό. Ήταν το μεγάλο τους αποκούμπι!
Απέναντι από την πλατεία Κυρίλλου Λουκάρεως και ειδικότερα από την οδό Αμαλθείας μέχρι την Κατεχάκη ήταν τα σπίτια, του Μπαμιεδάκη του Βαγγέλη, του Σεφεριάδη, του δασκάλου Τσατσαρωνάκη, του φαρμακοϋπαλλήλου Κρεβετζάκη ο οποίος δούλευε στο φαρμακείο του Γεπεσάκη και το σπίτι του Μιχάλη Θειακάκη που ήταν ιερορράπτης με εξειδίκευση στα καλυμαύχια. Όλα τα παραπάνω κτίσματα ήταν η πλάτη του 8ου Δημοτικού Σχολείου το οποίο είχε σιδερένια είσοδο από την οδό Αμαλθείας και η περιοχή αυτή χαρακτηριστικά λέγονταν πλατύ σοκάκι. Το συγκεκριμένο σχολείο ανήκε στην πρώτη Εκπαιδευτική περιφέρεια και η έδρα της ήταν στην οδό Λασιθίου έχοντας τριψήφιο αριθμό τηλεφώνου τότε το 4-52. Η αυλή του σχολείου ήταν εκεί που είναι σήμερα το κατάστημα “Ίρις”.
Δάσκαλοι σ’ αυτό το σχολείο υπηρέτησαν οι Τσαγκαράκης, Βέργης, Φωστιέρης, Κώστας Κυριακάκης και οι κυρίες Μαρίνα και Αργυρώ. Μαθητές ο σημερινός φαρμακοποιός Μανόλης Παπαχατζάκης, ο Κώστας Καζανάκης, ο χειρουργός γιατρός Αντώνης Κουρούπης, ο κοσμηματοπώλης και ξενοδόχος Μαρίνος Θαλασσινός, ο τουριστικός πράκτορας Γιάννης Ατσαλάκης, ο Τάκης Χουρδάκης και άλλοι”.
Θεωρώ χρέος μου να ευχαριστήσω τον κύριο Μηνά Μαραγκουδάκη, τον αγαπητό φίλο και αίτιο αυτής της μάζωξης Μανόλη Παπαχατζάκη και τον κύριο Αντώνη Πρεδευτάκη.
Ένα μεγάλο ευχαριστώ και στους τρεις αφού άνοιξαν την ψυχή τους και μου είπαν τόσα πολλά. Πρόσχαροι, ομιλητικοί, με όλη την σημασία. Και τα αισθήματα που πρέπει να έχει ο κάθε γείτονας, άριστοι σαν οικοδεσπότες. Και τι δεν μου είπαν, τι δεν μου θύμισαν, απλά αυτά που γινόνταν πριν από μερικές δεκαετίες και στη δική μου γειτονιά! Κάτι που με γέμισε μελαγχολία αλλά και νοσταλγία. Δεκαετία του εξήντα, πάνω στο όμορφο Πήλιο και συγκεκριμένα σ’ ένα από τα εικοσιτέσσερα χωριά του, το Λαύκο. Θυμάμαι τη γειτονιά μου, τα παιδιά που παίζαμε ασταμάτητα, το σχολείο με τους 120 μαθητές του, σήμερα έχουν μείνει 30 και οι περισσότεροι απ’ αυτά είναι παιδιά οικονομικών μεταναστών.
Θυμάμαι τους δασκάλους μου, τον κύριο Απόστολο, την κυρία Μαρία και την κυρία Νίτσα. Θυμάμαι τους ανθρώπους του χωριού μου που παρά τις δυσκολίες εκείνης της εποχής δεν ήταν ούτε μελαγχολικοί ούτε σκυθρωποί. Πάντα με το χαμόγελο και την ελπίδα, πάντα αισιόδοξοι και χαρούμενοι. Έτσι όπως μου περιέγραψαν και τη γειτονιά, την πλατεία των ένδεκα ευκαλύπτων οι προαναφερόμενοι συνομιλητές μου!
