Του Ν. Τσαγκαράκη
Εύκολα μια από τις καλύτερες ταινίες της χρονιάς
Ο ΣΚΟΤΕΙΝΟΣ ΙΠΠΟΤΗΣ
THE DARK KNIGHT
Σκην.: Κρίστοφερ Νόλαν
Πρωτ.: Κρίστιαν Μπέιλ, Χιθ Λέτζερ, Άαρον Έκαρτ, Γκάρι Όλντμαν, Μόργκαν Φρίμαν, Μάικλ Κέιν, Μάγκι Τζίλενχολ
O Batman έρχεται αντιμέτωπος με τον πιο αδίστακτο εχθρό του, τον Joker, έναν παρανοϊκό εγκληματία που καταφέρνει να εκβιάσει ακόμα και τα αφεντικά της μαφίας του Γκόθαμ, φέρνοντας το χάος στην πόλη.
Όταν ο Κρίστοφερ Νόλαν μας παρουσίασε το «Batman Begins» το καλοκαίρι του 2005, ανακτήσαμε τη χαμένη πίστη μας όχι μόνο στο είδος των υπερ-ηρώων, αλλά στην αμερικανική υπερ-παραγωγή γενικότερα, ελπίζοντας ότι η καλλιτεχνική και εμπορική επιτυχία του θα γίνονταν η αφορμή ώστε τα στούντιο να δώσουν περισσότερη αυτονομία στους σκηνοθέτες για να παρουσιάσουν εμπνευσμένες δουλειές που εκμεταλλεύονται δημιουργικά τις δυνατότητες της βιομηχανίας και θολώνουν τα όρια ανάμεσα στο καλλιτέχνημα και το εμπόρευμα.
Η τελευταία σκηνή του «Begins» έδινε όλες τις παραπάνω υποσχέσεις, και τρία χρονιά μετά ο «Ιππότης» ορθέ για να τις εκπληρώσει μεγαλοπρέπως, με μια ταινία που θα καταγραφεί στην κινηματογραφική ιστορία ως μία από τις συνέχειες που ξεπερνούν το πρώτο μέρος, μια ευκαιρία για τους κριτικούς να υπερβάλουν χωρίς τύψεις, μια προσθήκη που ανεβάζει τις προδιαγραφές σ’ ένα μέχρι τώρα καλλιτεχνικά ανυπόληπτο είδος και προσθέτει ένα ακόμη παράδειγμα στη λίστα με τις περιπτώσεις όπου η άφθαστη τεχνογνωσία του Χόλυγουντ υπηρετεί το συναρπαστικό όραμα του σκηνοθέτη/ δημιουργού, ο οποίος σημαδεύει ανεξίτηλα έναν μύθο κι ένα κινηματογραφικό είδος, μ’ έναν ολοκαίνουριο, εντυπωσιακό τρόπο.
Ήμασταν προετοιμασμένοι για κάτι μεγαλύτερο στη δεύτερη ταινία, καθώς, σε αντίθεση με τον Μπάρτον, ο Νόλαν δεν είχε συμπεριλάβει τον Joker στο πρώτο του φιλμ, σαν να προετοίμαζε για μια επική αναμέτρηση που θα ακολουθούσε το πρώτο ‘δοκιμαστικό’. Η αγωνία αυξήθηκε όχι απλώς επειδή λατρέψαμε την ολοκληρωμένη, ρεαλιστική οπτική που προσέδωσε ο σκηνοθέτης στον ήρωα, αλλά κι επειδή βρισκόμασταν μπροστά σ’ ένα από τα πιο κρίσιμα κάστινγκ της κινηματογραφικής μυθολογίας, την πρόκληση να αποδοθεί μια εξίσου ενδιαφέρουσα ερμηνεία μ’ εκείνη του Τζακ Νίκολσον στον «Batman» του 1989. Η αγωνία ήταν παγκόσμια όταν ανακοινώθηκε το όνομα του Χιθ Λέτζερ, ενός 27χρονου τότε ανερχόμενου ηθοποιού με αρκετούς δεύτερους ρόλους, που μόλις είχε εκπλήξει ευχάριστα με την ερμηνεία του στο «Brokeback mountain» του Ανγκ Λι ως ένας από τους δύο ομοφυλόφιλους καουμπόι, κερδίζοντας μια υποψηφιότητα για Όσκαρ. Με την ερμηνεία του ως Joker είναι πια σχεδόν σίγουρο ότι θα κερδίσει τη δεύτερη, αυτή τη φορά πιθανότατα μαζί με το ίδιο το βραβείο, έστω και μετά θάνατον.
Η ταινία περιλαμβάνει όλα τα προτερήματα του «Begins» μεγεθυσμένα στις απαιτήσεις της ιστορίας και των προσδοκιών του κοινού. Και πάλι έχουμε μια εξαιρετική ιστορία επενδυμένη με ηθικές προεκτάσεις γραμμένη από τον Νόλαν και τον αδερφό του, Τζόναθαν, έτσι ώστε οι τύποι του σεναρίου να είναι λειτουργικοί και δαιμονικά ενδιαφέροντες. Λέμε τύποι και όχι χαρακτήρες, επειδή εκτός από τον Batman ο οποίος αναλύθηκε εξαντλητικά στην πρώτη ταινία, ο Νόλαν δεν ενδιαφέρεται να σκιαγραφήσει τους δύο κακούς της ταινίας περισσότερο απ’ όσο απαιτεί η σύνδεσή τους με την πλοκή, όμως αυτό αρκεί για να καταλάβουμε απολύτως τα κίνητρα και τις φιλοδοξίες τους, την τροχιά που διαγράφουν στην διάρκεια της ταινίας. Δηλαδή δε βλέπουμε ποτέ τον Joker και τον Ντεντ σε προσωπικές τους στιγμές ή πέρα από τη βασική πλοκή που αφορά το τρίο διαμάχης με τον Batman, αλλά καταλαβαίνουμε πλήρως τις επιδιώξεις και τα αίτια συμπεριφοράς τους.
Αυτό επιτυγχάνεται επειδή και οι τρεις χαρακτήρες επενδύονται με αξίες αλληλοσυγκρουόμενες μεταξύ τους και συναρπαστικά δοσμένες μέσα από τις ερμηνείες και από τον συνολικό σχεδιασμό της παραγωγής. Για τον Batman τα περισσότερα είναι ήδη γνωστά από την πρώτη ταινία, αλλά εδώ καλείται να αντιμετωπίσει εσωτερικές συγκρούσεις και διλήμματα, όπως το αν πρέπει ν’ αποκαλύψει την ταυτότητά του ή όχι, αν θα πρέπει να συνεχίσει τη δράση του, να σώσει εκείνη που αγαπά ή εκείνον που είναι σπουδαιότερος για την πόλη, κ.α.
Ο Ντεντ παρουσιάζεται σαν μια πιο φυσιολογική εκδοχή του Batman, με την έννοια ότι είναι εξίσου ιδεαλιστής αλλά δρα μέσα από νόμιμους θεσμούς και διαδικασίες. Το σενάριο φροντίζει να σχηματοποιήσει τη λειτουργία του μέσα από το προσωνύμιο ‘Λευκός Ιππότης’, στο οποίο αντιπαραθέτει το σκοτεινό αντίστοιχο του μασκοφόρου ήρωα μέσα από τα λόγια του Γκόρντον στο τέλος του φιλμ, και φυσικά από τον ίδιο τον τίτλο.
Όμως, ο Joker/ Λέτζερ είναι η μεγάλη αποκάλυψη του φιλμ και πάνω του στηρίζεται το μεγαλύτερο μέρος του. Τώρα, είναι πολύ εύκολο να παρασυρθεί κανείς και να ξεχάσει τη μαεστρία με την οποία ενσάρκωσε τον ρόλο ο Νίκολσον πριν από 19 χρίνια. Με όλο το σεβασμό λοιπόν σ’ έναν από τους απολαυστικότερους ηθοποιούς που πέρασαν ποτέ από την κινηματογραφική οθόνη, αυτό που κατάφερε εκείνος στα 52 του με μια σπουδαία καριέρα και δύο Όσκαρ στην πλάτη, το καταφέρνει εξίσου καλά ο Λέτζερ στα 29 του όταν η καριέρα του μόλις είχε αρχίσει να απογειώνεται. Ο Joker εδώ δεν είναι απλώς ένας παρανοϊκός εγκληματίας. Είναι ο φορέας του απόλυτου χάους, ένας τρελός που απλώς ‘θέλει να δει τον κόσμο να καίγεται’ όπως εξηγεί ο Άλφρεντ στον Μπρους, χωρίς κίνητρο ή σκοπό. Το μουτζουρωμένο μακιγιάζ, τα στενά ρούχα, η πνιχτή ομιλία, η γλώσσα που μαζεύει το σάλιο, οι μορφασμοί, όλα μαζί κατασκευάζουν έναν τύπο που κουβαλάει την καταστροφή και το απολαμβάνει απλώς και μόνο επειδή δρα συμμετρικά με τον Batman, για τον οποίο διαπιστώνει ότι “είναι απλώς ένα φρικιό” σαν κι αυτόν.
Ο Νόλαν χαρίζει στον Joker εξαιρετικές στιγμές αλλοφροσύνης, όπως η πρώτη στιγμή επιβολής του με το μολυβί στο τραπέζι ενώπιον των αφεντικών της μαφίας, η εισβολή στο πάρτη προς τιμήν του Ντεντ, η απόδραση με το περιπολικό όταν κρεμιέται έξω από το παράθυρο και ο θόρυβος του περιβάλλοντος μειώνεται για να αντικατασταθεί από ήχο ψηλής συχνότητας, η ‘εκρηκτική’ αποχώρηση του από το νοσοκομείο, και φυσικά το εξαιρετικό ανάποδο πλάνο την ώρα που ο Batman τον κρατά στον αέρα στο τέλος του φιλμ που ανακεφαλαιώνει αριστουργηματικά τον χαρακτήρα ως μια δύναμη του κακού που αψηφά κάθε νόμο της φύσης και της λογικής.
Κι ως τέτοια διατρέχει ολόκληρο το φιλμ, χωρίς το παραμικρό ίχνος δισταγμού, φόβου ή μεταστροφής. Ο Λέτζερ φτιάχνει έναν ανυποχώρητο Joker με τον οποίο δε μπορεί κανείς να διαπραγματευτεί απλά επειδή αυτός ο κόσμος δεν τον αφορά. Είναι απλώς ένας χώρος όπου απολαμβάνει το κυνηγητό με τον Batman, και δεν τον νοιάζει αν καταστραφεί αφού ούτως ή άλλως αυτό πιστεύει ότι του αξίζει.
Αν υπάρχει μια διαφωνία, αυτή αφορά το μοίρασμα της πλοκής ανάμεσα στον Joker και τον Two-Face, αφού αισθάνεται κανείς ότι αποσπάται από το μεγαλείο του πρώτου, ο οποίος θα μπορούσε να ήταν ο μοναδικός κακός της ιστορίας. Επίσης, ο Νόλαν ακόμη δεν έχει βρει τρόπο να φτιάχνει συναρπαστικές μάχες σώμα με σώμα, αφού η σκηνή της εισβολής του Batman στον ουρανοξύστη είναι αυτή με τη λιγότερη έμπνευση σε όλο το φιλμ. Παρολαυτά, είναι δύσκολο να μην απολαύσει κανείς το Tumbler την ώρα που παρασέρνει ένα ολόκληρο φορτηγό στο πέρασμα του, ενώ αποθεώνεται η κινηματογράφηση που εισήγαγε ο Νόλαν στο «Begins», με ακόμη περισσότερα μακρινά πλάνα που προσδίδουν επικό χαρακτήρα στο φιλμ, εναέριες νυχτερινές λήψεις, τον Batman στην κορυφή ουρανοξυστών αλλά και ιπτάμενο μέσα στο αστικό τοπίο, συμπληρωμένα από αχανή εσωτερικά, ενδεικτικά της αγάπης με την οποία αφηγείται την ιστορία του ο Νόλαν, στην οποία μάλιστα ενσωματώνει αρκετά στοιχεία που παραπέμπουν σε άλλους γνωστούς κινηματογραφικούς μύθους, από τα «Transformers» (το Batpod είναι απλώς απίστευτο!) και την «Ένταση» (η πλοκή ουσιαστικά συνιστά μια ταινία εγκλήματος) μέχρι χιουμοριστικά στιγμιότυπα που έχουν ταυτιστεί με τον Ιντιάνα Τζόουνς και τον Τζέημς Μποντ. Επίσης, πρέπει να τονιστεί ότι ο σχεδιασμός και η απόδοση του ήχου είναι αριστουργηματικά, οπότε αν επιχειρήσετε δείτε το φιλμ ‘κατεβασμένο’ από το ίντερνετ σημαίνει απλώς ότι είστε αρκετά φτηνοί χαρακτήρες (οικονομικά και κυρίως αισθητικά) για να στερήσετε από τον εαυτό σας απόλαυση τέτοιου μεγέθους.

