ΛΕΣ ΚΑΙ ΗΤΑΝ ΧΘΕΣ!

Η “διαδρομή” της Λότζιας και οι δημοτικοί άρχοντες του Ηρακλείου, μέχρι και τη δεκαετία του πενήντα!


Με την ιδιότητα του δημοτικού υπαλλήλου, θεώρησα χρέος μου τούτη τη φορά, ν’ αναφερθώ σε διάφορα ιστορικά στοιχεία και γεγονότα που σημάδεψαν το Δήμο και την πόλη μας, ως και τη δεκαετία του 1950. Πιο συγκεκριμένα, θ’ αναφερθώ στο σημερινό Δημαρχείο, την Λότζια, τις ιστορικές της διαδρομές και φυσικά στους δημοτικούς άρχοντες αυτής της πόλης. Ελπίζω να μην αφήσω κάποιον ή κάποιους στο παράπονο. Σε κάποιο άλλο πόνημά μου θα αναφερθώ και στα επόμενα χρόνια και βέβαια στους μεταγενέστερους δημάρχους, προέδρους, αντιδημάρχους και δημοτικούς συμβούλους.

Η Λότζια! Ένα σύμβολο για την πόλη του Ηρακλείου, ένα μέγαρο που προσδίδει μια ιδιαίτερη αρχοντιά. Οι Βενετοί χρησιμοποίησαν το κτήριο αυτό ως εντευκτήριο για τους ευγενείς τους. Εκεί πραγματοποιούσαν τις πολιτικές αλλά και κρατικές τους συσκέψεις. Ένας χώρος του επίσης, χρησιμοποιούνταν και ως οπλοστάσιο “αρμέρια” όπως χαρακτηριστικά τον αποκαλούσαν. Το ίδιο κτήριο “υποδέχθηκε” και τους Τούρκους αργότερα και η χρήση του φυσικά άλλαξε. Εκεί είχε την έδρα του ο ανώτατος Τούρκος οικονομικός παράγοντας, ο Τεφτεδάρ, όπως τον αποκαλούσαν και στεγαζόταν εκεί η έδρα της σημερινής οικονομικής διοίκησης. Δεν γνωρίζουμε ακριβώς, τότε, ποιά ήταν η θέση των οικονομικών παραγόντων, αν δηλαδή ήταν δίπλα ή κοντά στην πολίτη, ή στον δημότη, γιατί σήμερα τουλάχιστο φαίνεται να είναι απέναντι, ειδικά όταν ο πολίτης είναι νομοταγής και υπεύθυνος. Ας είναι, τα παράπονά μας στον έφορο.

Ηράκλειο 1905. Η Λότζια το μήνα Οκτώβρη περιέρχεται στη δικαιοδοσία και ιδιοκτησία του Δήμου Ηρακλείου με σκοπό να αναστηλωθεί και στη συνέχεια να στεγασθεί εκεί το Δημαρχείο, όπως και έγινε και έχει την έδρα του μέχρι σήμερα.

Στα 1915, επί δημαρχίας Στυλιανού Γεωργίου, κατόπιν ενεργειών του, (άραγε αυτή η φράση προϋπήρχε) και με την συμπαράσταση του γενικού διοικητή Κρήτης Λ. Ρούφου, στάλθηκε από την Ιταλική Κυβέρνηση ειδικός αρχιτέκτονας ο Μάξιμος Ογκάρο για να μελετήσει το θέμα της Λότζιας. Ύστερα από λίγο χρονικό διάστημα ξανά ήλθε στο Ηράκλειο με τον μηχανικό Καρράρο και τέσσερις ειδικούς Ιταλούς λιθοξόους, προκειμένου ν’ αρχίσουν τις εργασίες της αναστήλωσης, οι οποίες διακόπησαν τον Οκτώβρη του 1915 λόγω της διεθνούς πολεμικής κατάστασης της εποχής.

Στα 1917 το έργο συνεχίσθηκε ύστερα από προσπάθεια του δημάρχου Ιωάννη Βογιατζάκη, αλλά και πάλι διακόπηκε για να συνεχισθεί το 1932, με επιβλέποντες μηχανικούς τους Ι. Μαραγιάννη και Α. Τσαντηράκη. Το ποσό της δαπάνης ανήλθε σε 1.700.000 δρχ. με εκτελεστή τον εργολάβο Α. Μαυράκη. Το έργο τέλειωσε το 1934, εκτός από ελάχιστες εσωτερικές εργασίες. Όλο το κτήριο ήταν έτοιμο επί δημαρχίας Μηνά Γεωργιάδη, όπου και εγκαταστάθηκαν οι υπηρεσίες του Δήμου.

Το 1939 εξεπονήθη σχέδιο αναστηλώσεως από τον καθηγητή κ. Ορλάνδο, σε συνεργασία με τον νεαρό αρχιτέκτονα Ιωάννη Τζομπανάκη. Ήταν ο πατέρας της σημερινής αρχιτέκτονος και συγγραφέως Χρυσούλας Τζομπανάκη. Αυτή όμως η μελέτη, εξαιτίας κάποιας πυρκαϊάς κατά την περίοδο του πολέμου, καταστράφηκε. Γύρω στα 1960 ο τότε δήμαρχος Νικόλαος Κρασαδάκης επανέφερε επί τάπητος το θέμα της ολοκλήρωσης του κτηρίου της Λότζιας, κάνοντας σχετικές ενέργειες στο αρμόδιο Υπουγείο, για τη χρηματική ενίσχυση. Εκείνη την περίοδο μεγάλη ήταν η προσφορά του Δ/ντή των Τεχνικών Υπηρεσιών του Δήμου Ιωάννη Βαρκαράκη και των αρχιτεκτόνων Γιάννη Τζομπανάκη και Ερωφίλης Μαθιουδάκη.

Το Μάη του 1962 αρχίζουν οι εργασίες από τον εργολάβο Γ. Κασιμάτη, δοκιμασμένος και έμπειρος τεχνικός από τις εργασίες που είχε κάνει στη Βασιλική του Αγίου Μάρκου.

Για περισσότερο από μια δεκαετία οι εργασίες προχωρούν κανονικά, οι μελέτες συμπληρώνονται στις λεπτομέρειες και το έργο της αναστήλωσης ολοκληρώνεται. Ύστερα από μια μικρή διακοπή ο Δήμος Ηρακλείου αναλαμβάνει ως φορέας πλέον, τη συνέχιση των εργασιών και το 1979 εγκρίνεται από το Δημοτικό Συμβούλιο η μελέτη της Τεχνικής Υπηρεσίας για την αποπεράτωση της Ενετικής Λέσχης. Δήμαρχος Ηρακλείου τότε ο Μανόλης Καρέλλης και δ/ντής Τεχνικών Υπηρεσιών ο αρχιτέκτονας μηχανικός Κώστας Σχιζάκης. Τότε αρχίζει και η σύνδεση των δυο κτηρίων, της Λότζια και της οπλαποθήκης και μέσω του αιθρίου γίνονται και ολοκληρώνονται οι “ξυλόγλυπτες” επενδύσεις, τόσο του ισογείου όσο και του πρώτου ορόφου. Εκείνη την περίοδο τελειώνουν οι μαρμάρινες στρώσεις των δαπέδων, τοποθετούνται τα βιτρώ, επιπλώνονται οι διάφοροι χώροι και διαμορφώνεται η αίθουσα συνεδριάσεων και τελετών “Ελευθέριος Βενιζέλος” με τα διάφορα φωτιστικά της, αλλά και τους πολυελαίους της. Τότε, στον ισόγειο χώρο της, τοποθετούνται και διάφορες στρογγυλές γλυπτές συνθέσεις επιφανών συμπολιτών μας. Εδώ αξίζει να αναφερθεί ότι η σύνδεση των δύο κτηρίων της Λότζια δηλαδή και της οπλαποθήκης, αποτέλεσε αντικείμενο μελέτης που εκπόνησε το 1965 η Ερωφίλη Μαθιουδάκη. Αργότερα, στα 1978 η ίδια έκανε και την μελέτη του φωτισμού αλλά και της επίπλωσης του κτηρίου. Όμως όλα αυτά αξιολογήθηκαν έτσι όπως θα έπρεπε! όπως άξιζαν να αξιολογηθούν και το 1987 ήλθε η Διεθνής αναγνώριση στον διαγωνισμό που προκήρυξε ο Οργανισμός Europa Nostra. Αποτέλεσμα; Η Λότζια να βραβευθεί για την πλέον επιτυχημένη αναστήλωση ιστορικού κτηρίου.

Και αφού αναφερόμαστε σε περασμένες περιόδους αλλά και εποχές, στο σημερινό πόνημά μου θ’ αναφερθώ στους δημοτικούς άρχοντες από το 1900 μέχρι και τα τέλη της δεκαετίας του πενήντα. Σ’ εκείνους τους ανθρώπους που υπηρέτησαν αυτή την πόλη, που την αγάπησαν και την εξύψωσαν ο καθένας με το έργο του και από τη θέση του.

1900 Δήμαρχος: Μουσταφά Δεληαχμετάκης, πρόεδρος Δημοτικού Συμβουλίου: Αριστείδης Στεργιάδης.

1901 Δημαρχεύων: Δαυίδ Ξανθουδίδης, πρόεδρος Δημοτ. Συμβουλίου: Αριστείδης Στεργιάδης.

1904 Δήμαρχος: Ριφαάτ Αφεντακάκης. Πρόεδρος Δημ. Συμβουλίου: Δαυίδ Ξανθουδίδης, Εμμαν. Λογιάδης, Ν. Μητσοτάκης, Εμμαν. Μαραγκάκης.

1904 Δήμαρχος: Μουσταφά Δεληαχμετάκης. Πρόεδροι Δημ. Συμβουλίου: Εμμ. Μαραγκάκης, Ανδρ. Καλοκαιρινός.

1905 Δημαρχεύων: Νικολ. Ξενάκης. Πρόεδρος Δημ. Συμβουλίου: Νικ. Μητσοτάκης.

1906: Δήμαρχος: Μουσταφά Δεληαχμετάκης.

1907 Δημαρχεύων: Σταύρος Μαλαγαρδής.

1908 - 10 Δήμαρχος: Μουσταφά Δεληαχμετάκης. Πρόεδρος Δημ. Συμβουλίου: Αριστ. Στεργιάδης.

1911-19 Δήμαρχοι: Στυλιανός Γεωργίου, Ι Βογιατζάκης. Δημαρχεύων: Αποστ. Ξενουδάκης. Πρόεδροι Δημοτ. Συμβουλίου: Κ. Σταματάκης, Αντ. Χατζηδάκης - Νίβας.

1920 Δημαρχεύων: Αποστ. Ξενουδάκης. Πρόεδρος Δημ. Συμβουλίου: Εμμαν. Χουρδάκης.

1922 Δήμαρχοι: Στυλ. Γεωργίου, Ι. Βογιατζάκης. Δημαρχεύων: Αποστ. Ξενουδάκης. Πρόεδροι Δημ. Συμβουλίου: Εμμαν. Χουρδάκης, Αντ. Χατζιδάκης - Νίβας.

1925-26 Δημαρχεύοντες: Ι. Δρακοντίδης, Δημ. Χαλκιαδάκης. Πρόεδρος Δημ. Συμβ.: Στ. Μαρκάκης.

1927-29 Δημαρχεύων: Ι. Δρακοντίδης. Πρόεδροι Δημ. Συμβουλίου: Αλέξ. Γεωργιάδης, Δ. Χαλκιαδάκης, Αριστ. Ανδρουλάκης.

1929-1934 Δήμαρχος: Ανδρέας Παπαδόπουλος. Πρόεδροι Δημοτ. Συμβουλίου: Μιχ. Θαλασσινός, Γεώργ. Ρασιδάκης.

1934-1940 Δήμαρχος: Μηνάς Γεωργιάδης. Δημαρχέυοντες: Μιχ. Κασιμάτης, Μιχ. Τζουλάκης, Αριστ. Ανδρουλάκης. Πρόεδροι Δ.Σ. κ. Κ. Κουλούρας, Δ. Χαλκιαδάκης, κ. Κ. Βαρβεράκης, Γ. Ρασιδάκης, κ. Ε. Ξανθάκης.

1941-44 Δήμαρχοι: Μ. Γεωργιάδης (μέχρι Μάιον 1942) Χρ. Ζουράρης, κ. Μάνθος Πλεύρης, κ. Ε. Ξανθάκης 1944-46. Δήμαρχος: Δημητρ. Χαλκιαδάκης.

1946-49 Δήμαρχος: Αριστ. Ανδρουλάκης. Πρόεδρος Δ.Σ. Γεώργ. Ρασιδάκης.

1949-50 Δήμαρχος: Δημ. Χαλκιαδάκης.

1950-51 Δήμαρχος: (Υπηρεσ.) κ. Ηλ. Πόρταλης. Πρόεδρος: Δ.Σ. κ. Κ. Βαρβεράκης.

1951-59 Δήμαρχος: κ. Γεώργ. Γεωργιάδης. Πρόεδρος: Δ.Σ. κ. Στυλ. Γιαμαλάκης.

1959 έως σήμερον Δήμαρχος: κ. Νικ. Κρασαδάκης. Δημαρχεύοντες: οι κ.κ. Εμμ. Λιαπάκης, Κ. Κουβίδης, Δημ. Τσαμπουράκης, Αντ. Μανασάκης, Ν. Νταγιαντάς. Πρόεδρος Δ.Σ. κ. Εμμ. Μανωλόπουλος. Δημοτ.. Σύμβουλοι οι κ.κ. Αθητάκης Ι, Αλεξάκης Γ., Αλιγηζάκης Γ., Βογιατζάκης Α., Γαβριλάκης Γ., Γιγουρτσής Δ., Κατσουλογιώργη Α., Κασαμπαλόγλου Δ., Καψετάκης Γ., Κουβίδης Κ., Κυπριωτάκης Ε., Λιαπάκης Ε., Λογαριαστάκης Μ., Μαμαλάκης Α., Μανασάκης Α., Μανωλόπουλος Ε., Μεταξάς Ν., Νιταδώρος Ε., Νταγιαντάς Ν., Παλαιολόγος Κ., Περδικογιάννης Σ., Πετράκης Ε., Πηγάκης Ε., Τσαμπουράκης Δ., Χατζάκης Ε.

Όπως είδαμε αυτή την περίοδο δήμαρχος Ηρακλείου είναι ο πρώην βουλευτής και υπουργός Νικόλαος Κρασαδάκης. Ο Δήμος στεγάζεται φυσικά εκείνη την περίοδο στο διώροφο κτήριο της Λότζια και απαρτίζεται από διάφορες υπηρεσίες: Η Διοικητική Υπηρεσία έχει προϊστάμενο τον Μάρκο Μαστοράκη, η Οικονομική έχει ως προϊστάμενό της τον Παναγιώτη Παπαντωνάκη και η Τεχνική Υπηρεσία, η σημερινή δηλαδή Δ/νση των Τεχνικών Υπηρεσιών έχει ως διευθυντή τον Ιωάννη Βαρκαράκη.

Βέβαια, ο Δήμος Ηρακλείου εκείνη την περίοδο έχει και άλλα τμήματα, όπως το Δημοτολόγιο, τις διάφορες υπηρεσίες εσόδων του, την υπηρεσία Υδρεύσεως, Καθαριότητας, Πρασίνου (κήπων και δενδροστοιχιών) όπως λεγόταν χαρακτηριστικά), των Νεκροταφείων, των Σφαγείων και άλλες ίσως μικρότερες, οι οποίες συνολικά απασχολούσαν γύρω στους 100 υπαλλήλους εσωτερικών και εξωτερικών υπηρεσιών. Επίσης υπήρχαν και 150 περίπου εργατοτεχνίτες. Κατά τα τέλη της δεκαετίας του πενήντα η έκταση του Δήμου Ηρακλείου υπερέβαινε τα 6 τετρ. χιλιόμετρα, εντός και εκτός των Τειχών της πόλεως. Το Ηράκλειο εκείνη την εποχή μαζί με τα προάστιά του λαο τους συνοικισμούς του είχε γύρω στους 65.000 κατοίκους.

Ο Δήμος Ηρακλείου επιχορηγούσε “εξολοκλήρου” διάφορα Φιλανθρωπικά Ιδρύματα (το Πανάνειο Δημοτικό Νοσοκομείο και “μερικώς” τον Παιδικό Σταθμό, το Κέντρο Βρεφών, τη Σχολή Οικοκυρικής “Εργάνη” διάφορα άλλα σχολεία, την προικοδότηση απόρων κοριτσιών, τον Φάρο Τυφλών, διάφορα αθλητικά σωματεία και άλλες τέτοιες δραστηριότητες, τις οποίες έπρεπε να φέρει σε πέρας.

Η πιο σοβαρή Υπηρεσία του Δήμου ήταν η Μηχανική, η οποία είχε εκτελέσει σπουδαία και σοβαρά έργα, όπως τα αποχετευτικά, τα δίκτυα ύδρευσης και διανομής ύδατος, τα λαϊκά λουτρά, έργα ρυμοτομίας, χωματουργικά έργα, έργα προς απασχόληση των ανέργων εργατών, αλλά και πολλές γεωτρήσεις για εξασφάλιση νερού. (Έχουμε αναφερθεί παλιότερα στις γεωτρήσεις των Μαλίων που έγιναν κυρίως επί δημαρχίας Κρασαδάκη).

Το Ηράκλειο εκείνη την περίοδο, ήταν η πιο ζωντανή επαρχιακή πόλη και έθετε σπουδαία υποψηφιότητα, όσον αφορά στη διεκδίκηση του τρίτου Ελληνικού Πανεπιστημίου.

Αυτή ήταν η πόλη μας, έτσι ήταν ο Δήμος Ηρακλείου με τις Υπηρεσίες του και τους υπαλλήλους του, τους δημάρχους αλλά και τους συνεργάτες τους. Βέβαια τότε, δεν υπήρχε ο θεσμός της αντιδημαρχίας και των αντιδημάρχων. Πολλές φορές ακουγόταν η φράση: “Πρέπει να γίνει αυτό, γιατί το είπε ο δήμαρχος”. Σήμερα η πόλη μας έχει μεγαλώσει κατά πολύ, εμείς οι υπάλληλοι του Δήμου έχουμε πολλαπλασιασθεί, οι ανάγκες μεγάλωσαν όπως και οι απαιτήσεις των δημοτών. Έχουμε χρέος απέναντι σ’ εκείνους τους ανθρώπους που προσπάθησαν, που προσέφεραν και δημιούργησαν, να συνεχίζουμε το έργο τους. Με όρεξη και μεράκι, με σεβασμό και ανθρωπιά απέναντι στους δημότες μας, οι οποίοι πολλά περιμένουν από μας.