Του Βαγγέλη Βαρδάκη, γεωπόνου, τέως ερευνητή
Τα τελευταία δέκα χρόνια πολλά λέγονται και γράφονται για τα “προτερήματα” και την “αναγκαιότητα” των μεγάλων δήμων. Η άρχουσα αστική τάξη, οι κυβερνήσεις της και τα κόμματά της, ένα μόνο στόχο και σκοπό έχουν. Να διατηρήσουν την εξουσία της.
Και δεν ενδιαφέρονται για τίποτε άλλο. Ούτε για την πραγματική ανάπτυξη. Ούτε για την ευημερία του λαού. Ούτε για την ποιότητα ζωής του ανθρώπου. Ούτε για το περιβάλλον. Ούτε για τα σκουπίδια κλπ., κλπ. Ο σκοπός τους είναι αυτονόητος. Να ελέγξουν και να καθοδηγήσουν το λαό, με όλο και πιο λίγα άτομα. Σήμερα, αυτό είναι και παγκόσμιο ζητούμενο...
Σήμερα στη χώρα και στην κοινωνία μας, υπάρχουν πολλά και οξυμένα προβλήματα. Προβλήματα που δημιουργούν αδιέξοδα και κινδύνους. Μερικά από αυτά είναι: 1) Οικονομικά (παγκοσμιοποίηση του κεφαλαίου, “ελεύθερη” αγορά, κεφαλαιοκρατικός τρόπος παραγωγής, άνιση κατανομή του ΑΕΠ, υπανάπτυξη, εξάρτηση, διάλυση των μικρομεσαίων επιχειρήσεων, περιθωριοποίηση του λαού, πλουτισμός των λίγων, πείνα και εξαθλίωση των πολλών, παρακμή, ακρίβεια, διαφθορά, λαμόγια κ.ά. 2) Κοινωνικά (διάσπαση της λαϊκής ενότητας, διάλυση των κοινωνικών φορέων και της οικογένειας, εξάπλωση των ναρκωτικών, ανασφάλεια κ.ά.) και 3) Εθνικά (κυπριακό, σκοπιανό, αιγαίο, ελληνοτουρκικά κ.ά.). Για να αποπροσανατολιστεί ο λαός από τα καυτά αυτά προβλήματά του, η άρχουσα αστική τάξη ψάχνει να βρει, κι αν δεν το βρει το φτιάχνει, κάποιο δευτερεύον και άσχετο θέμα, που το ζυμώνει στο λαό σαν κυρίαρχο και ουσιαστικό. Και προσπαθεί να ζυμώσει το λαό, με σκοπό να τον διαιρέσει σε αντιμαχόμενα στρατόπεδα. Ένα τέτοιο θέμα είναι οι μεγάλοι δήμοι και ο ορισμός των εδρών τους. Και το κάνει αυτό, γιατί ξέρει πολύ καλά ότι ένας παραπλανημένος και διαιρεμένος λαός ελέγχεται ευκολότερα...
Η σημερινή Αυτοδιοίκηση δεν έχει καμμιά σχέση με την πραγματική Αυτοδιοίκηση. Η αληθινή Τοπική Αυτοδιοίκηση είναι η άμεση Δημοκρατία. Είναι η λαϊκή συμμετοχή. Είναι η αυτοδιοικούμενη και αυτοδιαχειριζόμενη κοινωνία. Είναι η κοινωνία που όλοι μαζί αποφασίζουν και όλοι εκτελούν. Δεν είναι εξουσία. Δεν έχει άρχοντες και αρχόμενοι. Όλοι οι πολίτες είναι ίσοι. Η Αυτοδιοίκηση είναι η περιφερειακή κοινωνική και οικονομική ανάπτυξη. Είναι η ανάπτυξη όλων των πολιτών. Είναι η λαϊκή κυριαρχία...
Η σημερινή αυτοδιοίκηση δεν είναι αυτοδιοίκηση. Είναι εξουσία και μόνο εξουσία. Και ο λαός στο περιθώριο. Είναι συνέχεια της κεντρικής εξουσίας. Είναι το μακρύ χέρι των αστικών κυβερνήσεων. Η σημερινή αυτοδιοίκηση ισχυρίζεται ότι, εκείνο που ωφελεί το λαό δεν το γνωρίζει ο λαός. Το γνωρίζει μόνο ο δήμαρχος και η κεντρική εξουσία. Γι’ αυτό ο λαός δεν μπορεί να αποφασίζει. Ο δήμαρχος αποφασίζει για το λαό και ερήμην του λαού. Για τους λόγους αυτούς η Τοπική Αυτοδιοίκηση πρέπει να μετονομαστεί σε τοπική εξουσία. Και αυτό το επιδιώκουν μετά μανίας, πολλοί δήμαρχοι π.χ. οι δήμαρχοι του νομού μας με αφορμή τη νέα μεταρρύθμιση (απορρύθμιση) της Αυτοδιοίκησης, ζήτησαν “εν σώματι” λιγότερη αυτοδιοίκηση και πλήρη συμμετοχή σε όλο το πλέγμα των εξουσιών του κράτους. Αυτοί είναι οι “ηγέτες” της Τοπικής μας Αυτοδιοίκησης. Θαυμάστε τη δημοκρατικότητα και την προοδευτικό τους. Εμείς σας τους χαρίζουμε...
Όμως, πέραν από αυτές τις γενικότητες, υπάρχει και η πραγματικότητα. Οι σημερινοί μεγάλοι δήμοι (Καποδιστριακοί) λειτουργούν, στη χώρα μας, πάνω από 10 χρόνια. Μπορούμε, λοιπόν, να εκτιμήσουμε και τη λειτουργία τους και τη χρησιμότητά τους. Η Αυτοδιοίκηση από τη φύση της είναι η δημοκρατία. Είναι το πρωτογενές κύτταρο της Δημοκρατίας. Ενώ, η λειτουργία των μεγάλων δήμων καταργεί τη Δημοκρατία. Γιατί απομάκρυνε το λαό από τους δήμος. Και ο λαός έπαυσε να συμμετέχει στα κοινά. Έτσι, η σημερινή Αυτοδιοίκηση είναι θεσμός έξω και μακριά από το λαό. Λειτουργεί ερήμην του λαού. Και αποφασίζει πάντοτε αντίθετα από τη γνώμη του λαού. Και οι δημοτικοί σύμβουλοι δεν συμμετέχουν στις συνεδριάσεις του Δ.Σ. Αν κανείς δει τα πρακτικά των συνεδριάσεων του Δ.Σ, κάποιου δήμου, για ένα χρόνο, θα φρίξει από αυτά που θα αντικρίσει. Υπάρχουν πολλοί σύμβουλοι που είτε δεν συμμετείχαν, σχεδόν καθόλου, είτε συμμετείχαν μόνο σε 3-4 συνεδριάσεις, όλο το χρόνο. Μονο απουσίες βλέπεις δίπλα στα ονόματα των συμβούλων. Έτσι, αποφασίζει, σχεδόν πάντοτε, η μειοψηφία... Με αυτόν τον τρόπο καταργήθηκαν οι δημοκρατικές διαδικασίες στη λειτουργία των μεγάλων δήμων. Και πολύ χειρότερος, καταργήθηκε και η λαϊκή κυριαρχία. Με ό,τι αυτό συνεπάγεται... Από την άλλη πλευρά, δεν εκτελούνται ούτε έργα. Έργα υποδομής για την κοινωνική και οικονομική ανάπτυξη της περιοχής των δήμων, απουσιάζουν παντελώς. Οι δρόμοι ή είναι σχεδόν αδιάβατοι ή δεν υπάρχουν. Το νερό (ύδρευσης και άρδευσης) είναι πολύ ελλειμματικό και συνεχώς λιγοστεύει. Ιδιαίτερα το νερό της άρδευσης αποτελεί σπάνιο είδος, στις μέρες μας. Και η γη, με γρήγορους ρυθμούς, ερημοποιείται.
Το περιβάλλον καταστρέφεται. Τα σκουπίδια είναι διάσπαρτα σε όλη την περιφέρεια. Παντού σκουπιδότοποι. Παντού νάιλον σακούλες κυματίζουν, σαν σημαίες, στα δένδρα, στους θάμνους, στις πέτρες... Τα σκουπίδια μολύνουν το περιβάλλον, αποτελούν εστίες πυρκαγιών και καταστρέφουν την αισθητική εικόνα των όμορφων χωριών μας. Άρα, οι μεγάλοι δήμοι δεν πρόσφεραν τίποτε στη δεκαετή λειτουργία τους. Μπορώ να ισχυριστώ ότι συνέβαλαν αρνητικά στην εξέλιξη...
Επομένως, δικαιούμαι να ρωτήσω τους αρμόδιους. Τι επιδιώκουν με τη νέα συνένωση των ήδη συνωμένων δήμων; Μήπως την παραπέρα διάλυση της Δημοκρατίας; Την επιτάχυνση της ερημοποίησης της γης; Την καταστροφή του περιβάλλοντος; Τη χειροτέρευση της ποιότητας ζωής στην ύπαιθρο; Δεν μπορώ να σκεφτώ ότι επιδιώκεται αναβάθμιση της Αυτοδιοίκησης. Γιατί τέτοια δείγματα δεν υπάρχουν στη λειτουργία των μεγάλων δήμων. Για όλους αυτούς τους λόγους πρέπει να αντισταθούμε στην ψήφιση του νομοσχεδίου “μεταρρύθμισης της Αυτοδιοίκησης”. Γιατί αποτελεί ορολογιακή βόμβα, πολλών μεγατόνων, στα θεμέλια της Αυτοδιοίκησης.
Το παράδειγμα της Σουηδίας είναι πολύ χρήσιμο και διδακτικό. Και πρέπει να το γνωρίσουμε όλοι μας. Στα επόμενα άρθρα μου θα ασχοληθώ με το θέμα αυτό.
Είναι, λοιπόν, αποδειγμένο ότι όσοι δεν πιστεύουν στη δημοκρατία και στην αυτοδιοίκηση θέλουν τους δήμους μεγάλους και εξουσιαστικούς. Γιατί έτσι, αποκλείουν τη συμμετοχή του λαού στα κοινά. Εκείνοι που πιστεύουν βαθιά στη δημοκρατία, στην πρόοδο, στην εξέλιξη και στη λαϊκή κυριαρχία, αγωνίζονται για δήμους αυτοδιοικητικούς και αυτοδιαχειριζόμενους. Γιατί με τέτοια Αυτοδιοίκηση κατακτάται η άμεση δημοκρατία και η πλέρια Ελευθερία.
Σε κάθε κοινωνία, για να εξασφαλίσει μια αξιοπρεπής ζωή στα μέλη της, πρέπει να λειτουργούν κοινωνικοί θεσμοί (δήμος ή κοινότητα, ταξικό σωματείο, παραγωγικός συνεταιρισμός, πολιτιστικός σύλλογος κ.α.). Κάποιες υπηρεσίες που να λειτουργούν για την εξυπηρέτηση του λαού (εκπαιδευτική μονάδα, βρεφονηπιακός σταθμός, ιατρική μονάδα, υπηρεσία νερού, καθαριότητας κ.α.).
Η εξυπηρέτηση του λαού και η ποιότητα ζωής του, πρέπει να είναι η καλύτερη δυνατή. Για να προσελκύει και να κρατάει το λαό στον τόπο του. Έτσι, ο άριστος αριθμός πολιτών μιας οργανωμένης κοινωνίας είναι καθοριστικός παράγοντας για την ανάπτυξη και την προκοπή της. Γι’αυτό απασχόλησε την ανθρωπότητα από τα πρώτα βήματα οργάνωσης της μέχρι σήμερα. Σοβαρές επιστημονικές μελέτες και εφαρμογές στο θέμα αυτό, βρίσκουμε σε όλο τον 19ο αιώνα. Από τους Σαιν Σιμόν, Κ. Φουριέ, Ρ. Όουεν κ.α. Οι μελέτες αυτές εστιάζονται στο ερώτημα. Ποιος πρέπει να είναι ο αριθμός των πολιτών, κάθε οργανωμένης κοινωνίας για να διασφαλίζονται δύο βασικές προϋποθέσεις. 1) Η συμμετοχή όλων των πολιτών στις αποφάσεις που τους αφορούν (αυτοδιοίκηση) και 2) Η ποιότητα ζωής του λαού να είναι στο υψηλότερο επίπεδο. Για τις συνθήκες της εποχής εκείνης αποδείχτηκε ότι ο αριθμός 400-600 πολιτών ήταν ο καλύτερος. Και ότι οι πολίτες αυτοί έπρεπε να κατείχαν έκταση γης 8-10 χιλιάδων στρεμμάτων για την κοινωνική και την οικονομική δραστηριότητα τους. Σήμερα, με την τεχνολογική εξέλιξη και τις συνθήκες ζωής και εργασίας, οι αριθμοί αυτοί έχουν αυξηθεί. Και κυμαίνονται στους 800-1500 ενήλικες πολίτες και 20-30 χιλιάδες στρέμματα γης για να διασφαλίζονται οι δύο παραπάνω βασικές προϋποθέσεις (αυτοδιοίκηση, ανώτερο επίπεδο ζωής).
Ομως, υπάρχουν περιπτώσεις που οι κάτοικοι μιας οργανωμένης κοινωνίας μπορεί να είναι και πολύ λιγότεροι. Όταν εθνικοί λόγοι επιβάλλουν να κατοικούν σε μια περιοχή (νησί, παραμεθώρια κ.α.) κάποιοι κάτοικοι όσο λίγοι κι αν είναι. Στις περιπτώσεις αυτές η Πολιτεία οφείλει να εξασφαλίσει και τις δύο προϋποθέσεις (αυτοδιοίκηση, ανώτερο επίπεδο ζωής). Το ίδιο συμβαίνει και στην περίπτωση που μια μικρή περιοχή διαθέτει πολλά συγκριτικά πλεονεκτήματα οικονομικής, κοινωνικής και πολιτικής ανάπτυξης.
Εχω τη γνώμη ότι, ούτε οι καποδιστριακοί δήμοι, ούτε το προς ψήφιση νομοσχέδιο παίρνει υπόψη του τίποτε από τα παραπάνω. Και αυτό γιατί, η άρχουσα τάξη δεν ενδιαφέρεται για τέτοια θέματα. Το μόνο που την ενδιαφέρει είναι να ελέγχει καινα καθοδηγεί το λαό, με όλο και λιγότερους ανθρώπους. Γιατί έτσι θα κρατηθεί στην εξουσία. Γι’αυτό έχουμε πολλές εξουσίες. Εξουσία του κεντρικού κράτους. Εξουσία της περιφέρειας. Εξουσία των δήμων. Έτσι, η αυτοδιοίκηση μετατρέπεται σε εξουσία του ενός ανθρώπου. Του δημάρχου, που ελέγχει τους πάντες και τα πάντα για λογαριασμό της κεντρικής εξουσίας. Αυτό το σκοπό εξυπηρετεί και το νέο νομοσχέδιο της συνένωσης των ήδη συνενωμένων δήμων.
Όλα τα άλλα που λέγονται από την κυβέρνηση και ισχυρίζονται οι υποστηρικτές της άρχουσας τάξης είναι ψέμματα, παραπλανητικά και δόλια. Με το νέο νομοσχέδιο, αν τελικά γίνει νόμος, η περιφέρεια ελέγχεται απόλυτα από την κεντρική εξουσία, οι δήμοι από την περιφέρεια και ο λαός από τους δήμους. Και έτσι κρατιέται η εξουσία της άρχουσας τάξης.
Ο λαός, που είναι ολοζώντανος, αγνός, μαχητικός και προοδευτικός, συνειδητοποιεί όλο και περισσότερο την καταστροφική πολιτική της άρχουσας αστικής τάξης, δεν θα επιτρέψει τη λειτουργία ενός τέτοιου αντιδημοκρατικού νομοσχεδίου. Και ας ψηφιστεί από τη Βουλή.
Η Ελλάδα μπορεί και πρέπει να γίνει ισχυρή. Και θα γίνει. Γιατί διαθέτει και ανθρώπινο δυναμικό και πολλά συγκριτικά πλεονεκτήματα...
Ο λαός δεν θα αργήσει να επιβάλει τη θέλησή του...

