
Η χώρα μας χρειάζεται άμεσα εθνική πολιτική για την προληπτική ιατρική και την διατροφή. Οι προσπάθειες του υπουργείου Υγείας στρέφονται στην αύξηση των νοσοκομειακών κλινών ενώ πρέπει να δοθεί έμφαση στην πρωτογενή πρόληψη που θα οδηγήσει στην βελτίωση της υγείας του πληθυσμού και την μείωση των αναγκών για νοσοκομειακή και φαρμακευτική περίθαλψη.
Τις επισημάνσεις αυτές κάνει ο παιδίατρος καθηγητής του Πανεπιστημίου Κρήτης Αντώνης Καφάτος λέγοντας χαρακτηριστικά ότι η Ελλάδα είναι η μόνη χώρα της Ευρωπαϊκής Ενωσης όπου η θνησιμότητα από καρδιοαγγειακά νοσήματα αυξάνεται συνεχώς ενώ στις άλλες χώρες παρατηρείται μείωση κατά 30-60%.
Ο καθηγητής σημείωσε ότι η πρόληψη σχετίζεται με την αλλαγή ατομικής και κοινωνικής συμπεριφοράς και συνθηκών απέναντι σε παράγοντες που επηρεάζουν άμεσα την υγεία όπως το κάπνισμα, το οινόπνευμα, η σωματική άσκηση, η διατροφή κ.α.
Πρόληψη
Ο καθηγητής επισημαίνει:
“Η πρωτογενής και δευτερογενής πρόληψη στην πρωτοβάθμια και δευτεροβάθμια ιατρική φροντίδα είναι ένα παραμελημένο αντικείμενο παρά την αποδεδειγμένη αποτελεσματικότητα της.Πρόληψη σημαίνει ανακοπή της εξέλιξης της ασθένειας σε οποιοδήποτε στάδιο της πορείας της.
Η πρωτογενής πρόληψη περιλαμβάνει όλες εκείνες τις δράσεις και τα μέσα που εμποδίζουν την έναρξη της ασθένειας και των παραγόντων κινδύνου που οδηγούν στην ασθένεια. Ενώ η δευτερογενής πρόληψη στοχεύει στη βελτίωση η ανακοπή της πορείας της ασθένειας, στην ελάττωση των επιπλοκών της, των αναπηριών, στην ελάττωση του κινδύνου θανάτου και στην αύξηση του προσδόκιμου επιβίωσης. Στην δευτερογενή πρόληψη ανήκουν τα προγράμματα ελέγχου πληθυσμιακών ομάδων για έγκαιρη διάγνωση των ασθενειών στο ασυμπτωματικό ή προσυμπτωματικό στάδιο εξέλιξης της νόσου.(για παράδειγμα, μαστογραφία, PAP- δοκιμασία, έλεγχο για μικρο-αιμορραγίες για καρκίνο παχέος εντέρου, μέτρηση χοληστερόλης, προστατικό αντιγόνο για καρκίνο προστάτη, κ.α.)
Η γνώση της φυσικής ιστορίας κάθε νόσου βοηθά στην εφαρμογή προγραμμάτων δευτερογενούς πρόληψης. Όταν εντοπισθεί ένα άτομο με έναν ή περισσότερους παράγοντες κινδύνου για μια νόσο μπορεί έγκαιρα να ελαττώσει ή να εξαφανίσει τους παράγοντες αυτούς με κατάλληλη παρέμβαση, ώστε να ελαττωθεί η πιθανότητα εκδήλωσης της νόσου.
Όσο νωρίτερα γίνει η παρέμβαση αυτή στο προκλινικό στάδιο, τόσο αποτελεσματικότερη είναι. Αντίθετα, στο κλινικό στάδιο με έκδηλα κλινικά συμπτώματα υπάρχει μεγαλύτερη πιθανότητα για αναπηρία και πρόωρο θάνατο.
Το παράδειγμα της διατροφής
Οπως αναφέρει ο ίδιος, η μελέτη της Λυών στη Γαλλία είναι εντυπωσιακό παράδειγμα που, ακόμη και μετά το πρώτο έμφραγμα του μυοκαρδίου, η χορήγηση κρητικής διατροφής εμπλουτισμένης με α-λινολενικό οξύ μόνο για 27 μήνες ελάττωσε την πιθανότητα δεύτερου επεισοδίου εμφράγματος, τον κίνδυνο αιφνίδιου θανάτου και εγκεφαλικά επεισόδια κατά 76 % σε σύγκριση με τους ασθενείς εκείνους που ακολουθούσαν την δίαιτα που συνιστά η Αμερικανική καρδιολογική εταιρεία (AHA). Η μελέτη αυτή είχε σχεδιασθεί για τέσσερα χρόνια με 600 ασθενείς που είχαν υποστεί το πρώτο έμφραγμα του μυοκαρδίου, οι οποίοι τυχαιοποιήθηκαν σε 2 ομάδες των 302 ασθενών. Η μία ακολούθησε την δίαιτα της Κρήτης και η άλλη τη δίαιτα της AHA. Οι διαφορές ήταν τόσο εντυπωσιακές μεταξύ των 2 ομάδων, ώστε ήταν αντιδεοντολογικό να συνεχιστεί η μελέτη αυτή και διεκόπη πρόωρα στους 27 μήνες.
Η ομάδα με τη δίαιτα της Κρήτης έπαιρνε λίγο κρέας και άλλα ζωικά προϊόντα, περισσότερο ψάρι και θαλασσινά, όσπρια, φρούτα, λαχανικά, ιδιαίτερα άγρια χόρτα που είναι πλούσιες πηγές ω-3 λιπαρών οξέων. Καμιά χειρουργική ή φαρμακευτική παρέμβαση δεν έχει δείξει μέχρι σήμερα τόσο σωτήρια και εντυπωσιακά αποτελέσματα.
Παρόμοια εντυπωσιακά είναι τα αποτελέσματα της δευτερογενούς πρόληψης του σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2 (ΣΔ2). Η αύξηση της σωματικής άσκησης σε συνδυασμό με την παραδοσιακή ελληνική δίαιτα που περιλαμβάνει τρόφιμα με χαμηλό γλυκαιμικό δείκτη, υψηλή περιεκτικότητα σε διαιτητικές ίνες, ελαιόλαδο και ω-3 λιπαρά οξέα, ελάττωσαν τον κίνδυνο εκδήλωσης ΣΔ2 κατά 60-70 % σε μακροχρόνιες προοπτικές μελέτες ατόμων με παθολογική σακχαραιμική καμπύλη.
Παράδειγμα πρωτογενούς πρόληψης αποτελεί η εκπαιδευτική παρέμβαση που γίνεται σε παιδιά νηπιαγωγείων, δημοτικών, γυμνασίων και λυκείων της Κρήτης, πριν δηλαδή εμφανισθούν στα παιδιά αυτά παράγοντες κινδύνου για χρόνια νοσήματα. Στο πρόγραμμα αυτό γίνεται προσπάθεια να ευαισθητοποιηθούν τα παιδιά, οι εκπαιδευτικοί και οι γονείς σε θέματα υγείας, διατροφής, άθλησης και αποφυγής τοξικών ουσιών. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στο να πεισθούν τα παιδιά να αποφεύγουν το άμεσο και έμμεσο κάπνισμα και να μην γίνουν μελλοντικοί καπνιστές.
Το πιο εντυπωσιακό εύρημα ήταν 4 χρόνια μετά την διακοπή της εκπαιδευτικής παρέμβασης, όταν τα παιδιά ήταν 16 ετών. Στην ηλικία αυτή διαπιστώθηκε ότι μόνο το 7% των παιδιών του προγράμματος παρέμβασης ήταν καπνιστές, σε αντίθεση με το 13 % της ομάδας ελέγχου.
H ελληνική πραγματικότητα
O καθηγητής Προληπτικής Ιατρικής και Διατροφής λέει ότι στα σύγχρονα αυτά ιατρικά μέσα προηγμένης τεχνολογίας και στα νοσοκομειακά κρεβάτια κατανέμεται το σύνολο σχεδόν των πιστώσεων για την υγεία. Αντίθετα, η πρόληψη, εκτός από τα εμβόλια, αγνοείται σχεδόν πλήρως από κάθε εθνικό προγραμματισμό χρηματοδότησης.
Η χώρα μας χρειάζεται άμεσα εθνική πολιτική για την Προληπτική Ιατρική και τη διατροφή. Η Ελλάδα είναι η μόνη χώρα της Ευρωπαϊκής Κοινότητας και ανάμεσα στις ανεπτυγμένες χώρες του κόσμου, όπου η θνησιμότητα από καρδιαγγειακά νοσήματα συνεχώς αυξάνεται τις τελευταίες δεκαετίες, ενώ στις άλλες χώρες παρατηρείται μείωση κατά 30-60%. Ο ρυθμός αύξησης του προσδόκιμου επιβίωσης ελαττώνεται προοδευτικά και η Ευρωπαϊκή Ένωση των 15 χωρών έχει ήδη ξεπεράσει τη χώρα μας.
Οι προσπάθειες του Υπουργείου Υγείας στρέφονται στην αύξηση των νοσοκομειακών κλινών, ενώ πρέπει να δοθεί έμφαση στην πρωτογενή πρόληψη, που θα οδηγήσει στη βελτίωση της υγείας του πληθυσμού και στη μείωση των αναγκών για νοσοκομειακή και φαρμακευτική περίθαλψη. Παράλληλα πρέπει να ενισχυθεί και να επεκταθεί η συνεχιζόμενη εκπαίδευση στα επαγγέλματα υγείας σχετικά με τη σωστή χρήση φαρμάκων- ενεργειών τους, την αλληλεπίδραση φαρμάκων-διατροφής, καθώς και την πρωτογενή πρόληψη.
Η συνεχιζόμενη εκπαίδευση του υγειονομικού προσωπικού και η ενημέρωση του κοινού στη λογική χρήση φαρμάκων και σε βασικά θέματα Προληπτικής Ιατρικής έχει θεμελιώδη σημασία. Η εκπαίδευση όμως του πληθυσμού στην πρόληψη, τη διατροφή και την προστασία του περιβάλλοντος πρέπει να αρχίζει από το σχολείο.

