Του Ν. Τσαγκαράκη
Η μάχη για επιβίωση στις φτωχογειτονιές του Ρίο αποδεικνύεται πιο ενδιαφέρουσα από την εσχατολογική φαντασίωση του Σαϊάμαλαν.

Η ΠΟΛΗ ΤΩΝ ΑΝΘΡΩΠΩΝ
CIDADE DOS HOMENS

Σκην.: Πάουλο Μορέλι
Πρωτ.: Ντάγκλας Σίλβα, Ντάρλαν Κούνια, Τζόναθαν Χάγκενσεν, Ροντρίγκο ντος Σάντος

Στις φαβέλες του Ρίο δύο παιδικοί φίλοι προσπαθούν να επιβιώσουν αποφεύγοντας τη βία που συμβαίνει γύρω τους. Όσο κι αν προσπαθούν όμως για το αντίθετο, θα βρεθούν μπλεγμένοι σ’ έναν πόλεμο συμμοριών που θα τους αποκαλύψει ένα τραγικό μυστικό από το παρελθόν τους και θα δοκιμάσει τη φιλία τους.
Άτυπη συνέχεια της «Πόλης του Θεού» («Cidade de Deus», 2002), με την οποία μοιράζεται το ίδιο θέμα, ορισμένους από τους συντελεστές (ο Φερνάντο Μεϊρέγιες είναι παραγωγός εδώ), και ομοιότητα στον τίτλο. Ο Μορέλι καταφέρνει να παρουσιάσει όμορφα την ευαισθησία των δύο πρωταγωνιστικών χαρακτήρων του, την οποία διαφυλάσσει μέχρι τέλους και δεν ‘ξεπουλάει’ για χάρη της εύκολης βίας. Το συναρπαστικό είναι ότι ολοκληρώνει τους χαρακτήρες του στο ακέραιο συνδυάζοντας την εξέλιξή τους με μια ικανοποιητική υπο-πλοκή δράσης, σχετικά με τη διαμάχη των συμμοριών και τις εσωτερικές συγκρούσεις τους. Καλοσκηνοθετημένη δράση σωστά δομημένη και με διακυβεύματα που τη συνδέουν με την κύρια πλοκή της σχέσης των δύο φίλων.
Αυτή με τη σειρά της αφορά το ‘ξεκαθάρισμα’ των δύο εφήβων με την πατρότητα. Κι οι δύο βρίσκονται λίγες εβδομάδες πριν κλείσουν τα 18, αλλά ο ένας έχει ήδη γίνει πατέρας, ενώ ο άλλος δε γνώρισε ποτέ τον δικό του, τον οποίο και αναζητά. Ο καθένας από τους δύο θα πρέπει να τακτοποιήσει εσωτερικές εκκρεμότητες και ν’ αποδεχτεί τις ευθύνες που του αναλογούν.
Ο κύκλος της πατρότητας σημειώνεται με φλάσμπακ και ρακόρ (ο πατέρας του Λαρανίνια με τον Άσε που κρατάει το δικό του παιδί), αλλά και με την ίδια την επανάληψη του φιλικού ζευγαριού από γενιά σε γενιά. Οι δύο νεότεροι πρέπει να ωριμάσουν όχι μόνο για τους εαυτούς τους αλλά και σε σχέση με τους πατεράδες τους: πατρότητα και φιλία είναι δύο αξίες στις οποίες η προηγούμενη γενιά δε στάθηκε ικανή ν’ ανταποκριθεί και το κενό της οποίας καλούνται πλέον να αναπληρώσουν αυτοί.
Φυσικά, τίποτα σημαντικό δεν επιτυγχάνεται χωρίς εμπόδια, αλλά είναι αυτές οι δοκιμασίες που θα στεριώσουν την απόφασή τους να προχωρήσουν παραπέρα και να εγκαταλείψουν χωρίς να το θέλουν τον λόφο όπου γεννήθηκαν, για να ξεκινήσουν μια νέα, καλύτερη ζωή, όλα στο τελευταίο πλάνο όπου διασχίζουν τον δρόμο αφήνοντας πίσω τους την παραγκούπολη.
Μια συνοικία που αποτελεί ξεχωριστό κόσμο από μόνη της, καθώς εκεί ισχύουν άλλοι κανόνες επιβίωσης από την υπόλοιπη πόλη. Η βία και ο θάνατος είναι τόσο δεδομένα και καθημερινά, ώστε όταν η Καμίλα μαθαίνει τον θάνατο του αδερφού της, αντιδρά σα να περίμενε ότι θα συμβεί αργά ή γρήγορα. Το ίδιο και η γιαγιά του Λαρανίνια η οποία χάνει το σπίτι της μετά από επίθεση συμμορίας και βρίσκεται σε ένα άλλο προάστιο της πόλης να κάθεται μόνη στο δρόμο μην έχοντας που να πάει. Και οι δύο αντιδράσεις δε χαρακτηρίζονται από πανικό ούτε κραυγαλέα απόγνωση, αλλά βουβό πόνο, αναγκαστική αποδοχή και ανικανότητα αντίδρασης.
Για το τέλος, μια σκηνοθετική παρατήρηση που βοηθάει να κατανοήσουμε δύο διαφορετικές νοοτροπίες κινηματογράφησης. Οι παραγκουπόλεις στους λόφους του Ρίο χρησιμοποιούνται επίσης ως τοποθεσία και σε μια χολιγουντιανή υπερ-παραγωγή που προβάλλεται αυτές τις μέρες στις τοπικές αίθουσες, τον «Απίθανο Hulk». Αξίζει να παρατηρηθεί η διαφορά στην εικονογράφηση της ίδιας τοποθεσίας για διαφορετικούς αισθητικούς σκοπούς- την περιπέτεια και το κοινωνικό δράμα. Ο Λετεριέ χρησιμοποιεί εντυπωσιακές εναέριες λήψεις με ορμητικότητα και πανοραμική οπτική που ωραιοποιούν σ’ έναν βαθμό το εξαθλιωμένο τοπίο, ενώ στον Μορέλι αρκούν στατικά πολύ μακρινά ‘ακανόνιστα’ πλάνα που προετοιμάζουν για τις πιο κοντινές αναλυτικές εικόνες της σκληρής ζωής εκεί.

ΤΟ ΣΥΜΒΑΝ
THE HAPPENING

Σκην.: Μ. Νάιτ Σαϊάμαλαν
Πρωτ.: Μαρκ Γουόλμπεργκ, Ζόι Ντσανέλ, Τζον Λεγκουιζάμο, Άσλυν Σάντσεζ, Μπέτυ Μπάκλυ

Ξαφνικά ένα πρωί, οι άνθρωποι που περνάνε την ώρα τους στο Σέντραλ Παρκ της Νέας Υόρκης αρχίζουν να αυτοκτονούν, φαινόμενο που επεκτείνεται πολύ γρήγορα στην υπόλοιπη πόλη και σε όλες τις βορειοανατολικές πολιτείες των Η.Π.Α. Ο Έλιοτ με τη γυναίκα του Άλμα και τη μικρή Τζες προσπαθούν να επιβιώσουν και να κατανοήσουν παράλληλα τι ακριβώς συμβαίνει.
Ο Σαϊάμαλαν είναι ένας από τους σκηνοθέτες την καριέρα του οποίου έχουμε την τύχη να παρακολουθούμε από το ξεκίνημά της το 1999 με την περίφημη «Έκτη Αίσθηση» που υπήρξε ένα από τα κινηματογραφικά γεγονότα της εποχής. Έκτοτε ο σκηνοθέτης έχει επιλέξει να παραμείνει σ’ ένα συγκεκριμένο είδος, αυτό της ταινίας μυστηρίου και μάλιστα του υπερφυσικού, άλλοτε με περισσότερο («Οιωνός») κι άλλοτε με λιγότερο εμπορικά αποτελέσματα («Lady in the water»). Σημασία έχει όμως ότι σε όλη του τη μέχρι σήμερα φιλμογραφία έχει παραμείνει το ίδιο μεθοδικός και συγκροτημένος στην κινηματογράφησή του, αγαπάει τις ταινίες που κάνει κι αυτό φαίνεται από το πόσο υπολογισμένα σκηνοθετεί: οι χρόνοι του, οι σιωπές του, τα ξαφνιάσματά του, οι ερμηνείες που αποσπά, η υποβλητική ατμόσφαιρα, όλα παραπέμπουν σ’ έναν σκηνοθέτη που ξέρει τι θέλει και πώς να το φτιάξει- εξάλλου γράφει ο ίδιος τις ταινίες του. Βεβαίως, κανείς δεν είναι τέλειος, και στην περίπτωση του Σαϊάμαλαν αυτό σημαίνει ότι δεν καταφέρνει πάντα να δώσει εξίσου συναρπαστικές ιστορίες, αφού ο «Οιωνός» αδικείται από την πεζή του κατάληξη, ενώ το άνευρο «Lady in the water» δεν καταφέρνει να εκπέμψει τη μαγεία που επικαλείται, παρά τις καλές προθέσεις του.
Δυστυχώς και το «Συμβάν» αποδεικνύεται μία από τις μέτριες απόπειρές του να συνδυάσει μια παραβολική ιστορία κοινωνικής ευαισθησίας (όπως στο «Σκοτεινό χωριό», «The village» 2004) με τη φόρμα μυστηρίου την οποία ξέρει να διαχειρίζεται τόσο καλά. Ένα σενάριο οικολογικής ευαισθησίας, σύμφωνα με το οποίο τα φυτά εκκρίνουν τοξίνες που ωθούν τους ανθρώπους στην αυτοκτονία, ως αντίδραση για την καταστροφή που υποφέρουν εξαιτίας της σαρωτικής εκβιομηχάνισης του πλανήτη.
Ο Σαϊάμαλαν δεν αισθάνεται ότι πρέπει να προετοιμάσει για το φαινόμενο, αλλά αυτό δεν ενοχλεί εφόσον έχει όλα τα απαραίτητα εφόδια για να μας βάλει κατευθείαν στο κλίμα. Το υποβλητικό, μυστηριώδες μουσικό θέμα του Τζέημς Νιούτον Χάουαρντ με τα σύννεφα που πυκνώνουν απειλητικά στη διάρκεια των τίτλων αρχής είναι ο καλύτερος πρόλογος, που υπενθυμίζει επίσης την επιρροή του σκηνοθέτη από τον Άλφρεντ Χίτσκοκ, ο οποίος έχει δώσει το δικό του ανάλογο εγχείρημα με τα «Πουλιά» («The birds», 1963).
Εξίσου επιτυχημένο είναι και το ξέσπασμα του φαινόμενου, με καλύτερη σκηνή εκείνη όπου τα πτώματα των εργατών πέφτουν από την οικοδομή καταχτυπώντας με δύναμη το έδαφος- εξαιρετική δουλειά στον ήχο της σύγκρουσης και στην κατασκευή των σωμάτων. Το όλο πράγμα τέλος πάντων προκαλεί περιέργεια και αγωνία για τη συνέχεια, με το σενάριο να προκαταλαμβάνει την ανεπάρκειά του ξεκαθαρίζοντας -αν και μάλλον απλοϊκά- ότι δεν πρόκειται να μας δώσει πλήρεις εξηγήσεις, βάζοντας τον Έλιοτ να παραδίδει μάθημα για την εξαφάνιση των μελισσών.
Το πρόβλημα με την ταινία είναι ότι η πιθανότερη εξήγηση δίνεται στη μέση της ταινίας, κι από ‘κει κι ύστερα δεν υπάρχει πρόοδος προς κάτι πιο συναρπαστικό. Η πλοκή δηλαδή μένει χωρίς κλιμάκωση, αν και η αισθηματική υπο-πλοκή ανάμεσα στον Έλιοτ και στην Άλμα υποτίθεται ότι παίζει αυτό τον ρόλο, με την αμοιβαία τους απόφαση να βγουν από τα σπίτια και να συναντηθούν αψηφώντας τον θάνατο. Όσο συμπαθείς κι αν είναι οι πρωταγωνιστές όμως, το φαινόμενο αποτελεί την κύρια ατραξιόν της ταινίας και δυστυχώς χάνει τη δυναμική του από νωρίς- ειδικά εφόσον οι ‘κανόνες αντίδρασής’ του αφήνονται τόσο αφηρημένοι.
Συνοψίζοντας, θα μπορούσε κανείς να παραπέμψει στη σεκάνς με την ανατριχιαστική κ. Τζόουνς, την οποία υποδύεται υπέροχα η Μπέτυ Μπάκλυ. Αν όλη η ταινία ήταν τόσο έντονη θα μιλούσαμε για μία από τις καλύτερες ταινίες του σκηνοθέτη. Ως έχει, προσφέρει μερικές καλές στιγμές με αφορμή μια έξυπνη σεναριακή ιδέα, αλλά οι ανισότητές της δεν την αφήνουν να εξελιχτεί σ’ ένα σπουδαίο θρίλερ.