
Όσο και αν ξαναγραφεί η ιστορία, όπως και αν προβληθεί ο...συνωστισμός των Ελλήνων στην προκυμαία της Σμύρνης τίποτα δεν πρόκειται να αλλάξει στις ψυχές των ξεριζωμένων.
Κάθε ταξίδι προς τις πατρίδες που χάθηκαν το 1922 είναι για τους απογόνους των προσφύγων πόνος και οδύνη. Όπως και η πρόσφατη επίσκεψη που έκαναν στην Καππαδοκία πολλοί από την Κρήτη που ήθελαν να προσκυνήσουν στους τάφους-ή ότι έβρισκαν-των προγόνων τους.
Οι Καππαδόκες που ταξίδεψαν από την Κρήτη ήξεραν ότι αυτό το προσκύνημα από είχε μεγάλο στόχο: το τάμα, την υπόσχεση που είχαν δώσει στον πατέρα για να γυρίσουν και να φέρουν λίγο χώμα στους τάφους τους.
Οι επισκέψεις που έκαναν στην Αξό , στο Μιστί, στο Ανδρονίκι, στα Φλοϊτά, στο Τάλας, στη Σινασσό, αλλά και στην Κισάρεια έμοιαζαν περισσότερο με φύλλο πορείας που τους είχαν δώσει 100 χρόνια πριν παρά με κλασική τουριστική επίσκεψη. Πρώτη φορά είδα τέτοιους λεβέντες να κλαίνε μπροστά στην εκκλησία της Αγίας Μακρίνας, ανθρώπους που έπαιρναν λίγο χώμα από τα κατεστραμένα μνήματα να μην μπορούν να συγκρατηθούν…Κλαίνε οι…τοίχοι; Σκέφτηκα. Και όμως είναι τόσο συσσωρευμένος ο πόνος, δεν έχουν κλείσει οι πληγές στους ανθρώπους ακόμη και αν αυτοί είναι τρίτης γενιάς. Αλλά εδώ κλαίνε και οι απλοί εκδρομείς που δεν έχουν σχέση με την Καππαδοκία, άλλοι που δεν έχουν καν σχέση με την προσφυγιά, αλλά ξέρουν ότι η μοίρα των ανθρώπων είναι κοινή. Σήμερα εμένα, αύριο εσένα…
Ο τοπικός σύλλογος των Καππαδοκών οργάνωσε(με το Μιράντα Τράβελ) και φέτος αυτή την εκδρομή που συνέπεσε με την πατριαρχική επίσκεψη και πήρε τον χαρακτήρα προσκυνήματος. Πρώτα στο Προκόπιο, μετά στην Αραβισσό, στο Κόραμα, στην παλιά Καρβάλη, στο μοναστήρι του Νικηφόρου Φωκά., στην Μαλακοπή, στην πλούσια Σινασσό, στην πολύβουη Καισάρεια.
Συμπολίτες μας από το Ηράκλειο, το Τεφέλι, τη Λιγόρτυνο, τις Μοίρες, τα Φιλίσια, το Σοκαρά, τη Σητεία, την Ιεράπετρα, το Ρέθυμνο και τα Χανιά βρέθηκαν για μερικές μέρες να εξερευνούν τα χωριά τους, να αναζητούν στα σπίτια των παππούδων, να ανασηκώνουν πέτρες για να βρουν στοιχεία, ίχνη παλιάς ανθρώπινης παρουσίας, ένα οστό!
Οι πιο συγκινητικές στιγμές ήταν στο Μιστί, στην Αξό, στα Φλοϊτά, στο Ανδρονίκι εκεί στις μεγάλες εκκλησίες του Γένους. Οι άνθρωποι φεύγοντας για εξορία, ήθελαν να το σκάσουν από τον τούρκο έγραφαν ψηλά στις εκκλησίες της Aγίας Μακρίνας, του Αγίου Ανδρονικου, του Αγίου Δημητρίου τα ονόματά τους…Ο καθένας προσπαθούσε να ανακαλύψει τα ονόματα των δικών του: Μαρταβατζής, Χατζηκωνσταντίνου, Δουβλέτης, Ζαχαριάδης, Περσεμάτης, Κανδεμίλης, Ζαχαρόπουλος, Φωτάκογλου, Μπόντανας, Κόρσαβας, Κεγκέρογλου, Καρολίδης, Αβανίδης, Παυλίδης και τόσα άλλα ! Είναι όλοι εκείνοι που στην Κρήτη θεωρήθηκαν μετά την ανταλλαγή…Τούρκοι. Όπως και οι Τούρκοι που έφυγαν από την Ελλάδα και πήγαν με την ανταλλαγή στην Μικρά Ασία…Κρυφοχριστιανούς τους έλεγαν…

